شهردار ازمیر به حزب اردوغان پیوست؛ AKP نماد مخالفان را گرفت، اما شورای شهر را نه

جمیل توگای، شهردار ازمیر، روز چهارشنبه به حزب عدالت و توسعه (AKP) به رهبری رجب طیب اردوغان پیوست و برای نخستین بار شهرداری یکی از نمادین‌ترین پایگاه‌های سیاسی مخالفان ترکیه را در اختیار حزب حاکم قرار داد. با این حال این انتقال به معنی کنترل کامل ازمیر نیست: اکثریت شورای شهر همچنان در اختیار مخالفان است و همین شکاف میان «شهردار» و «شورا» تعیین می‌کند این تغییر تا چه اندازه به قدرت اجرایی واقعی برای AKP تبدیل شود.

توگای در انتخابات محلی ۲۰۲۴ با ۴۹ درصد آرا و با حمایت حزب جمهوری‌خواه خلق (CHP) شهردار شد. او پس از بحران رهبری این حزب در ماه ژوئن از CHP خارج شد و مدتی به‌عنوان مستقل فعالیت کرد. روز چهارشنبه اردوغان در نشست گروه پارلمانی AKP شخصاً نشان حزب را به او زد و پیوستن او به حزب حاکم را اعلام کرد.

چرا ازمیر برای اردوغان نمادین است؟

ازمیر، سومین شهر بزرگ ترکیه، از سال ۱۹۹۹ در کنترل جریان‌های سوسیال‌دموکرات و مخالف AKP بوده است. بنابراین انتقال دفتر شهردار به حزب حاکم، حتی بدون تغییر اکثریت شورای شهر، برای اردوغان یک دستاورد نمادین در شهری است که سال‌ها در برابر حزب او مقاومت انتخاباتی کرده است.

این اهمیت پس از انتخابات محلی ۲۰۲۴ بیشتر شد؛ انتخاباتی که مخالفان در شهرهای بزرگ جایگاه خود را تقویت کردند و شکست قابل توجهی به AKP وارد شد. اکنون پیوستن توگای به حزب حاکم نشان می‌دهد رقابت پس از انتخابات فقط در صندوق رأی ادامه پیدا نکرده و جابه‌جایی سیاستمداران و پرونده‌های قضایی نیز بخشی از موازنه تازه قدرت شده‌اند.

آنچه تغییر نکرده: اکثریت شورای شهر

انتقال توگای به AKP، موازنه شورای ۱۸۴ نفره ازمیر را عوض نکرده است. بر اساس گزارش‌های محلی، «حزب جدید» که از دل بحران CHP بیرون آمده ۹۱ کرسی دارد؛ شمار نمایندگان AKP با پیوستن توگای از ۳۸ به ۳۹ رسیده و CHP نیز ۳۵ عضو دارد. بنابراین حزب حاکم شهردار را به دست آورده، اما هنوز برای پیشبرد تصمیم‌هایی که به رأی شورا نیاز دارند با اکثریت مخالف روبه‌رو است.

این تفاوت از نظر نهادی مهم است. در نظام شهری، تصاحب دفتر شهردار الزاماً به معنی کنترل همه ابزارهای تصمیم‌گیری نیست. بودجه، مصوبات و برخی تصمیم‌های کلیدی همچنان به رابطه شهردار با شورایی بستگی دارد که اکثریت آن در دست مخالفان باقی مانده است.

روایت دولت و مخالفان از یک واقعه متفاوت است

توگای پس از پیوستن به AKP گفت با «اعتماد و باور» به حزب پیوسته و همکاری میان دولت محلی و دولت مرکزی را برای بازسازی و توسعه ازمیر مهم دانست. این موضع، تصمیم او را به‌عنوان انتخاب سیاسی و مدیریتی معرفی می‌کند.

در مقابل، مخالفان این جابه‌جایی را در زمینه فشار گسترده‌تر بر شهرداری‌های مخالف می‌بینند. منتقدان دولت ترکیه می‌گویند موج بازداشت‌ها، تحقیقات کیفری و پرونده‌های قضایی علیه مقام‌های محلی، هزینه ماندن در اردوگاه مخالفان را بالا برده است. دولت ترکیه این تفسیر را رد کرده و بر استقلال قوه قضائیه تأکید می‌کند. درباره انگیزه شخصی توگای نیز بدون مدرک مستقیم نمی‌توان نتیجه گرفت که تصمیم او محصول فشار قضایی بوده است.

اعتراض در ازمیر چه می‌گوید؟

پس از اعلام تغییر حزب شهردار، بیش از هزار نفر در ازمیر تجمع کردند و خواستار استعفای او شدند. اعتراض‌ها نشان می‌دهد مسئله فقط جابه‌جایی یک سیاستمدار نیست؛ بخشی از رأی‌دهندگان تصمیم توگای را ناسازگار با رأیی می‌دانند که در انتخابات ۲۰۲۴ به فهرست مخالفان داده بودند.

در عین حال، واکنش خیابانی به‌تنهایی نشان نمی‌دهد اکثریت شهر با شهردار مخالف شده‌اند. آزمون واقعی این تحول در دو سطح خواهد بود: توان توگای برای کار با شورای مخالف و میزان تأثیر این جابه‌جایی بر آرایش احزاب در انتخابات‌های بعدی.

مسیر بعدی

سه چیز باید رصد شود: آیا اعضای دیگری از شورای ازمیر یا شهرداران مخالف به AKP می‌پیوندند؛ آیا اختلاف میان شهردار و اکثریت شورا به بن‌بست بودجه‌ای و اجرایی منجر می‌شود؛ و آیا موج اعتراض‌ها به چالش سیاسی پایدار برای توگای تبدیل خواهد شد. تا اینجا، اردوغان یک پیروزی نمادین بزرگ به دست آورده است، اما کنترل نهادی کامل ازمیر هنوز در اختیار حزب او نیست.