ترامپ و شی در کاخ سفید؛ همکاری در هوش مصنوعی زیر سایه رقابت دو قدرت

شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، در مراسم رسمی استقبال در کاخ سفید گفت همکاری پکن و واشینگتن «همه مشکلات جهان» را حل نمی‌کند، اما بدون همکاری دو کشور حل بسیاری از مسائل جهانی دشوار خواهد بود. او هم‌زمان خواستار گفت‌وگوی بیشتر، همکاری عملی و جلوگیری از تبدیل رقابت میان دو قدرت به تقابل شد.

• این سخنان در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ و در آغاز برنامه رسمی سفر دولتی شی به واشینگتن بیان شد.
• شی بر سه محور تأکید کرد: ارتباط مستمر، همکاری صادقانه و همزیستی مسالمت‌آمیز.
• هوش مصنوعی، تجارت، کنترل مواد مخدر، روابط نظامی و پروازهای مستقیم از حوزه‌هایی بودند که او برای همکاری نام برد.
• این پیام به معنای پایان رقابت راهبردی آمریکا و چین نیست؛ اختلاف‌ها بر سر فناوری، تایوان و مسائل امنیتی همچنان پابرجاست.

پیام اصلی شی در کاخ سفید چه بود؟

سخنرانی شی در مراسم استقبال بیش از آنکه وعده یک توافق بزرگ باشد، تلاشی برای تعریف چارچوبی قابل‌کنترل برای رابطه میان دو قدرت بود. او گفت منافع چین و آمریکا به‌شدت درهم‌تنیده است و فضای گسترده‌ای برای همکاری وجود دارد. در همین چارچوب افزود که همکاری دو کشور ممکن است همه مشکلات جهان را حل نکند، اما نبود همکاری آنها حل بسیاری از مشکلات را دشوار می‌کند.

رئیس‌جمهور چین همچنین گفت دو طرف باید تماس میان نهادهای دیپلماتیک، اقتصادی، مالی، انتظامی و ارتباطات مردمی را افزایش دهند. در حوزه نظامی نیز بر حفظ گفت‌وگو و تقویت سازوکارهای ارتباطی برای مدیریت بحران و جلوگیری از سوءمحاسبه تأکید کرد.

این موضع با پیامی که او هنگام ورود به آمریکا مطرح کرده بود هم‌راستاست: پکن می‌خواهد رابطه با واشینگتن را بر پایه همکاری، رقابت محدود و اختلافات قابل مدیریت تعریف کند. همین چارچوب اکنون به زبان رسمی سفر دولتی شی تبدیل شده است.

چرا این جمله اکنون مهم است؟

اهمیت این سخنان فقط در لحن دیپلماتیک آن نیست. آمریکا و چین در سال‌های اخیر هم‌زمان در چند حوزه با یکدیگر رقابت کرده‌اند: تجارت و تعرفه‌ها، تراشه‌های پیشرفته، هوش مصنوعی، زنجیره‌های تأمین، مواد معدنی حیاتی، نفوذ نظامی در آسیا و پرونده تایوان. با وجود این اختلاف‌ها، دو طرف همچنان روابط اقتصادی و سیاسی گسترده‌ای دارند و قطع ارتباط برای هر دو هزینه‌بر است.

نشست واشینگتن در شرایطی برگزار می‌شود که هر دو دولت به دنبال حفظ ثبات در رابطه‌اند، اما تعریف آنها از این ثبات یکسان نیست. پکن بر محدودکردن رقابت و جلوگیری از تبدیل آن به رویارویی تأکید می‌کند؛ واشینگتن نیز در کنار حفظ کانال مذاکره، محدودیت‌های امنیتی و فناورانه خود در برابر چین را دنبال کرده است. بنابراین واژه «همکاری» را نباید معادل پایان رقابت دانست.

هوش مصنوعی یکی از معدود حوزه‌های همکاری عملی است

شی در سخنان خود هوش مصنوعی را به‌طور مشخص مطرح کرد و گفت چین و آمریکا به‌عنوان دو قدرت اصلی این حوزه مسئولیت دارند توسعه و مدیریت این فناوری را به شکلی پیش ببرند که تحت کنترل انسان باقی بماند و برای جامعه سودمند باشد. این موضع با گفت‌وگوهای اخیر دو کشور درباره خطرهای سامانه‌های پیشرفته هوش مصنوعی هم‌زمان شده است.

با این حال، همکاری در ایمنی هوش مصنوعی با رقابت بر سر تراشه، زیرساخت محاسباتی و مدل‌های پیشرفته تفاوت دارد. آمریکا همچنان فناوری‌های حساس را بخشی از امنیت ملی می‌داند و چین محدودیت‌های صادراتی واشینگتن را عاملی برای مهار رشد فناوری خود تلقی می‌کند. در نتیجه، حتی اگر دو طرف بر سر کاهش خطرهای هوش مصنوعی گفت‌وگو کنند، رقابت صنعتی و راهبردی پابرجا خواهد ماند.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست

آنچه قطعی است این است که شی در کاخ سفید خواستار افزایش ارتباط، همکاری و مدیریت رقابت شد و حوزه‌هایی مانند هوش مصنوعی، مبارزه با مواد مخدر، اجرای قانون و افزایش پروازهای مستقیم را به‌عنوان زمینه‌های همکاری نام برد. همچنین برنامه رسمی سفر نشان می‌دهد دیدارهای سطح‌بالا و گفت‌وگوهای مستقیم میان دو هیئت در واشینگتن ادامه دارد.

اما هنوز روشن نیست این سخنان تا چه اندازه به توافق‌های اجرایی جدید منجر می‌شود. تا زمانی که دو دولت درباره سازوکارهای مشخص، زمان‌بندی، تعهدات متقابل یا تغییر سیاست‌های موجود بیانیه رسمی منتشر نکنند، نمی‌توان از این مواضع نتیجه گرفت که اختلاف‌های اصلی حل شده‌اند.

تایوان و تجارت؛ آزمون واقعی «همزیستی مسالمت‌آمیز»

یکی از مهم‌ترین نقاط اختلاف همچنان تایوان است. پکن بر اصل «چین واحد» و مخالفت با استقلال تایوان تأکید دارد، در حالی که آمریکا روابط غیررسمی و حمایت‌های دفاعی خود از تایپه را حفظ کرده است. این پرونده از آن موضوعاتی است که می‌تواند سریع‌تر از سایر اختلاف‌ها رابطه دو کشور را وارد بحران کند.

در حوزه تجارت نیز دو طرف تلاش کرده‌اند از بازگشت فوری به جنگ تعرفه‌ای گسترده جلوگیری کنند، اما اختلاف بر سر دسترسی به بازار، یارانه‌های صنعتی، فناوری‌های حساس و مواد معدنی حیاتی ادامه دارد. بنابراین سنجش واقعی موفقیت رویکردی که شی مطرح کرده، نه از روی لحن مراسم، بلکه از روی توافق‌های قابل اجرا و رفتار دو دولت در ماه‌های آینده ممکن خواهد بود.

ایران در حاشیه گفت‌وگوی دو قدرت کجاست؟

ایران نیز یکی از موضوعات مورد توجه در گفت‌وگوهای واشینگتن و پکن است، اما از سخنان امروز شی نمی‌توان نتیجه گرفت که چین در سیاست خود درباره ایران تغییر مشخصی ایجاد کرده است. چین شریک مهم تجاری ایران است و هم‌زمان با آمریکا درباره ثبات خاورمیانه، انرژی و مسائل امنیتی اختلاف و اشتراک منافع دارد.

برای تهران، مهم‌ترین نکته این است که همکاری آمریکا و چین در یک پرونده مشخص با همگرایی کامل دو کشور متفاوت است. هر توافق احتمالی درباره ایران باید از روی سند، بیانیه رسمی یا اقدام قابل مشاهده سنجیده شود. صرف تأکید بر همکاری جهانی، به‌تنهایی نشانه توافق درباره تهران نیست.

مسیر بعدی چیست؟

سه نشانه برای ارزیابی نتیجه این سفر اهمیت دارد: نخست، انتشار هر بیانیه یا توافق رسمی درباره تجارت و محدودیت‌های فناوری؛ دوم، جزئیات احتمالی سازوکارهای مشترک درباره هوش مصنوعی و ارتباطات نظامی؛ و سوم، مواضع روشن‌تر دو طرف درباره تایوان و پرونده‌های امنیتی بین‌المللی.

رونما پیش‌تر در پوشش نشست ترامپ و شی در کاخ سفید جزئیات مربوط به تجارت، تایوان، هوش مصنوعی و ایران را بررسی کرده است. سخنان تازه شی اکنون نشان می‌دهد پکن می‌خواهد رقابت را در چارچوبی قابل مدیریت نگه دارد؛ آزمون اصلی این رویکرد، تصمیم‌های عملی پس از این سفر خواهد بود.