طرح سه‌فوریتی خروج ایران از NPT به هیئت‌رئیسه مجلس رسید

طرح سه‌فوریتی خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، NPT، به هیئت‌رئیسه مجلس ارائه شده است؛ اما این اقدام هنوز به معنی تصویب خروج ایران از پیمان نیست. حسینعلی حاجی‌دلیگانی می‌گوید طرح برای ورود به صحن آماده است و قرار گرفتن آن در دستور کار به تصمیم هیئت‌رئیسه و رئیس مجلس بستگی دارد.

این تحول یک گام رویه‌ای مهم در مناقشه داخلی بر سر آینده سیاست هسته‌ای ایران است. تا پیش از این، گروهی از نمایندگان درباره خروج از NPT بیانیه داده یا از تدوین طرح سخن گفته بودند. اکنون یکی از طراحان می‌گوید متن سه‌فوریتی به هیئت‌رئیسه تحویل شده است. با این حال، میان «تقدیم طرح»، «اعلام وصول»، تصویب فوریت، رأی به متن و طی‌شدن مراحل قانونی تفاوت وجود دارد و در وضعیت فعلی نمی‌توان خروج ایران از NPT را تصمیم نهایی نظام دانست.

چه اتفاقی افتاده است؟

حاجی‌دلیگانی در جلسه علنی مجلس گفت تعدادی از نمایندگان طرح سه‌فوریتی خروج از NPT را ارائه کرده‌اند و خواستار قرار گرفتن آن در دستور کار شد. او استدلال کرد با توجه به حملات نظامی علیه ایران و ارجاع دوباره پرونده هسته‌ای به شورای امنیت، ادامه عضویت در پیمان برای ایران سودی ندارد. گزارش‌های داخلی نیز تأیید می‌کنند که متن به هیئت‌رئیسه رسیده و برای ورود به مرحله بررسی علنی به تصمیم بعدی مجلس نیاز دارد.

سه‌فوریتی بودن، در صورت پذیرش این قید از سوی مجلس، می‌تواند روند رسیدگی را بسیار سریع کند؛ اما خودِ درج عبارت «سه‌فوریتی» روی یک پیشنهاد، آن را به قانون تبدیل نمی‌کند. نمایندگان ابتدا باید درباره فوریت و سپس درباره محتوای طرح تصمیم بگیرند و مراحل قانونی بعدی نیز باید طی شود.

آنچه می‌دانیم

• یک طرح با هدف خروج ایران از NPT به هیئت‌رئیسه مجلس ارائه شده است.
• حاجی‌دلیگانی در جلسه علنی خواستار قرار گرفتن آن در دستور کار شده است.
• این طرح هنوز معادل تصمیم نهایی ایران برای خروج از پیمان نیست.
• بحث خروج در هفته‌های اخیر در میان نمایندگان تشدید شده و پیش‌تر ۱۳۰ نماینده نیز خواستار آغاز روند قانونی تجدیدنظر در عضویت ایران شده بودند.
• شورای حکام آژانس در سپتامبر پرونده ایران را به شورای امنیت گزارش کرده و این اقدام یکی از استدلال‌های حامیان خروج است.

آنچه نمی‌دانیم

• هنوز روشن نیست هیئت‌رئیسه چه زمانی طرح را رسماً در دستور صحن قرار می‌دهد.
• متن کامل و نهایی طرح و همه آثار حقوقی پیش‌بینی‌شده در آن به شکل رسمی و یکپارچه در دسترس عمومی قرار نگرفته است.
• میزان حمایت واقعی نمایندگان از متن نهایی در زمان رأی‌گیری مشخص نیست.
• مشخص نیست تصمیم‌گیری سیاسی در سطوح بالاتر حاکمیت درباره خروج از NPT به جمع‌بندی نهایی رسیده باشد.

چرا الان مهم است؟

NPT ستون اصلی چارچوب حقوقی برنامه هسته‌ای ایران در نظام عدم اشاعه است. خروج رسمی از پیمان صرفاً یک موضع سیاسی نیست و می‌تواند نوع رابطه تهران با آژانس، رژیم بازرسی و محاسبات امنیتی کشورهای منطقه و قدرت‌های جهانی را تغییر دهد. ماده ۱۰ پیمان برای خروج سازوکار مشخصی دارد و دولت عضو باید با استناد به رویدادهای فوق‌العاده‌ای که منافع عالی کشور را به خطر انداخته‌اند، تصمیم خود را اعلام کند.

اهمیت تحول تازه در این است که بحث از سطح بیانیه و اظهارنظر شماری از نمایندگان به یک اقدام پارلمانی مشخص نزدیک‌تر شده است. در عین حال، بزرگ‌نمایی همین مرحله می‌تواند تصویر نادرستی بسازد. خبر دقیق این نیست که «ایران از NPT خارج شد» یا حتی اینکه خروج قطعی شده؛ خبر این است که طرح سه‌فوریتی به هیئت‌رئیسه رسیده و حامیان آن برای ورود سریع به صحن فشار می‌آورند.

تأثیر خبر

پیشروی این طرح می‌تواند فضای مذاکرات هسته‌ای و دیپلماسی ایران با آمریکا و اروپا را سخت‌تر کند. حتی پیش از تصویب، قرار گرفتن رسمی خروج از NPT در دستور صحن می‌تواند به‌عنوان ابزار فشار سیاسی در مذاکرات استفاده شود. در مقابل، اگر طرح متوقف بماند یا رأی نیاورد، نشان خواهد داد که میان تهدید به خروج و تصمیم حقوقی برای اجرای آن فاصله وجود دارد.

برای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز مسئله مهم است، زیرا چارچوب پادمان ایران مستقیماً با عضویت در NPT پیوند دارد. با این حال، آثار دقیق حقوقی هر تصمیم به متن نهایی قانون، نحوه اجرای آن و اقدامات بعدی دولت بستگی خواهد داشت و نمی‌توان پیشاپیش همه همکاری‌های فنی را خاتمه‌یافته تلقی کرد.

پیشینه

بحث خروج ایران از NPT بارها در دوره‌های تشدید فشار هسته‌ای مطرح شده است. در موج تازه، ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت، جنگ و حملات به تأسیسات ایران، و اختلاف با آژانس زمینه سیاسی طرح را تقویت کرده‌اند. پیش از تحول تازه نیز گروهی از نمایندگان خواستار تجدیدنظر در عضویت شده بودند، در حالی که برخی اعضای کمیسیون امنیت ملی گفته بودند طرح رسمی هنوز مسیر کامل کمیسیونی را طی نکرده است. همین اختلاف روایت‌ها ضرورت تفکیک دقیق مراحل قانونی را بیشتر می‌کند.

مسیر بعدی

نخستین نشانه تعیین‌کننده، اعلام رسمی هیئت‌رئیسه درباره وصول و زمان بررسی طرح است. پس از آن باید دید مجلس قید فوریت را می‌پذیرد یا نه و متن نهایی چه تعهداتی برای دولت ایجاد می‌کند. موضع دولت، شورای عالی امنیت ملی و نهادهای تصمیم‌گیر نیز برای فهم اینکه این ابتکار صرفاً فشار پارلمانی است یا بخشی از یک تغییر راهبردی هماهنگ، اهمیت خواهد داشت.