مانا ملت ۱۰ میلیون دلار جذب کرد؛ ۹۰٪ منابع از سرمایه‌گذاران خرد بود

پذیره‌نویسی صندوق سرمایه‌گذاری ارزی «مانا ملت»، نخستین صندوق ارزی بازار سرمایه ایران، با جذب کامل ظرفیت اولیه ۱۰ میلیون دلاری به پایان رسیده است. افشار سرکانیان، مدیرعامل تأمین سرمایه بانک ملت و مدیر صندوق، گفته حدود ۹۰ درصد منابع جذب‌شده از سرمایه‌گذاران خرد و با منشأ اسکناس بوده و ۱۰ درصد باقی‌مانده منشأ حواله ارزی داشته است.

این عدد، ظرفیت پذیره‌نویسی تکمیل‌شده صندوق است؛ نه به‌معنای ورود ۱۰ میلیون دلار تازه به بازار آزاد ارز و نه معادل افزایش ۱۰ میلیون دلاری عرضه اسکناس در شبکه بانکی. منابع پس از جذب باید مطابق امیدنامه و چارچوب سرمایه‌گذاری صندوق در دارایی‌های ارزی مجاز به کار گرفته شوند.

چه چیزی در این مرحله قطعی شده است؟

اندازه اولیه صندوق ۱۰ میلیون دلار تعیین شده بود و مدیر صندوق اعلام کرده این ظرفیت به‌طور کامل جذب شده است. بر اساس توضیحات او، ساختار صندوق امکان افزایش اندازه تا ۵۰ میلیون دلار را با اخذ مجوز سازمان بورس و اوراق بهادار پیش‌بینی کرده و افزایش بیش از آن نیز به مجوز بانک مرکزی نیاز دارد.

بانک ملت در ساختار صندوق نقش مدیر ثبت، مدیر عملیات ارزی و ضامن نقدشوندگی را بر عهده دارد و تأمین سرمایه بانک ملت مدیر صندوق است. راه‌اندازی این ابزار با مشارکت وزارت اقتصاد، بانک مرکزی، سازمان بورس، بانک ملت و تأمین سرمایه بانک ملت انجام شده است.

۹۰ درصد منابع با منشأ اسکناس چه معنایی دارد؟

طبق اعلام مدیر صندوق، حدود ۹۰ درصد منابع پذیره‌نویسی‌شده از منابع خرد با منشأ اسکناس تأمین شده است. اگر این ترکیب در گزارش‌های بعدی نیز تأیید شود، اهمیت آن در این است که صندوق توانسته بخشی از ارز فیزیکی در اختیار سرمایه‌گذاران خرد را به یک ابزار مالی تحت نظارت منتقل کند.

با این حال، از این نسبت نمی‌توان نتیجه گرفت که تمام این ارز پیش از این خارج از شبکه رسمی بوده یا اکنون مستقیماً وارد تأمین مالی یک بخش مشخص اقتصاد شده است. برای چنین نتیجه‌ای باید ترکیب دارایی‌های واقعی صندوق پس از شروع فعالیت و نحوه تخصیص منابع منتشر شود.

صندوق ارزی چه تفاوتی با فروش دلار بانکی دارد؟

این صندوق با برنامه فروش اسکناس بانک مرکزی به متقاضیان یکسان نیست. در طرح فروش بانکی، اسکناس با شرایط مشخص به خریدار فروخته می‌شود؛ اما در صندوق ارزی، سرمایه‌گذار واحد سرمایه‌گذاری می‌خرد و منابع ارزی در چارچوب دارایی‌های مجاز صندوق مدیریت می‌شود.

رونما در گزارش «بانک مرکزی فروش یک میلیارد دلار اسکناس را آغاز کرد» سازوکار عرضه مستقیم ارز در شعب بانکی را توضیح داده است. این دو ابزار هر دو با بازار رسمی ارز ارتباط دارند، اما کانال، هدف عملیاتی و نوع رابطه سرمایه‌گذار با ارز در آنها متفاوت است.

چرا اندازه ۱۰ میلیون دلاری هنوز برای قضاوت درباره اثر بازار کافی نیست؟

تکمیل ظرفیت اولیه نشان می‌دهد برای این ابزار تقاضای قابل‌اندازه‌گیری وجود داشته است، اما اندازه ۱۰ میلیون دلاری به‌تنهایی برای نسبت‌دادن اثر معنادار به نرخ ارز، نقدینگی ارزی یا تأمین مالی کل اقتصاد ایران کافی نیست. برای سنجش اثر باید دید صندوق واقعاً تا چه اندازه بزرگ می‌شود، دارایی‌هایش چگونه توزیع می‌شوند و چه میزان از منابع در سررسیدها و ابطال واحدها دوباره به سرمایه‌گذاران بازمی‌گردد.

همچنین عبارت «ضامن نقدشوندگی» نباید با تضمین بازده یا حذف ریسک سرمایه‌گذاری اشتباه گرفته شود. عملکرد صندوق به ترکیب دارایی‌ها، شرایط بازار، مقررات ارزی و سازوکار صدور و ابطال واحدها وابسته است.

چه چیزی هنوز نمی‌دانیم؟

ترکیب نهایی پرتفوی پس از شروع فعالیت، سرعت افزایش اندازه صندوق، میزان ابطال واحدها و سهم دقیق هر نوع دارایی ارزی در سرمایه‌گذاری‌های صندوق هنوز برای ارزیابی عملکرد واقعی آن لازم است. همچنین باید دید آیا مدل مانا ملت به صندوق‌های ارزی دیگری در بازار سرمایه ایران تعمیم پیدا می‌کند یا خیر.

سه متغیر بعدی برای رصد

• انتشار ترکیب دارایی‌های واقعی صندوق پس از آغاز دوره عملیاتی.
• اخذ یا عدم اخذ مجوز افزایش اندازه از ۱۰ میلیون دلار به سقف ۵۰ میلیون دلار.
• تعداد صندوق‌های ارزی جدید و سهم منابع خرد در آنها، برای سنجش اینکه تقاضای فعلی موردی است یا به یک روند تبدیل می‌شود.