مایکروسافت یک فصل ۱۰ میلیارد دلار از OpenAI درآمد ثبت کرد؛ این رقم چه می‌گوید؟

مایکروسافت در گزارش فصلی خود به کمیسیون بورس آمریکا، برای سه ماه منتهی به ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵)، نوشته است که از «ترتیبات تجاری با OpenAI، با احتساب پرداخت‌های تسهیم درآمد» ۱۰ میلیارد دلار درآمد ثبت کرده است. عدد درشت است، اما معنایش به یک واژه بستگی دارد: «با احتساب». پرسش این تحلیل همین است: این رقم چه چیزی را اندازه می‌گیرد و چه چیزی را نمی‌تواند نشان دهد؟

این ۱۰ میلیارد دلار دقیقاً چیست؟

متن یادداشت‌های فرم ۱۰-Q روشن است: درآمد ثبت‌شده از «ترتیبات تجاری» با OpenAI است و پرداخت‌های تسهیم درآمد را هم دربر می‌گیرد. یعنی دو چیز در یک عدد جمع شده است: پولی که OpenAI به‌عنوان مشتری می‌دهد، و سهمی که طبق توافق از درآمد OpenAI به مایکروسافت می‌رسد. سهم هر کدام در متن خوانده‌شده تفکیک نشده و در گزارش‌های خبری هم همین ابهام تکرار شده است؛ طبق همان گزارش‌ها، مایکروسافت درباره‌ی تفکیک پرسش رسانه‌ها را هنوز پاسخ نداده است.

پس دو برداشت رایج درست نیستند. این عدد درآمد OpenAI نیست، چون OpenAI هزینه‌های دیگری هم دارد و درآمدش از مشتریان خودش می‌آید. و سود مایکروسافت هم نیست: رقم «درآمد» است و هزینه‌ی تأمین توان محاسباتی را کم نکرده است.

چرا «طرف وابسته» بودن مهم است؟

مایکروسافت در همان یادداشت نوشته سرمایه‌گذاری‌اش در OpenAI به روش ارزش ویژه (equity method) ثبت می‌شود و حدود ۲۴ درصد مالکیت «بر مبنای تبدیل‌شده» را نشان می‌دهد. طبق استاندارد حسابداری معاملات با طرف وابسته، چنین شرکتی باید درآمد و مطالبات مربوط به آن طرف را جداگانه افشا کند. بنابراین انتشار این عدد تا حدی اجباری حسابداری است، نه افشای داوطلبانه‌ی یک موفقیت.

این وضعیت یک ویژگی غیرمعمول دارد. مایکروسافت هم‌زمان فروشنده، شریک درآمد و سهام‌دار است: پول OpenAI را به‌عنوان درآمد می‌گیرد، بخشی از زیان یا سود OpenAI را در صورت سود و زیان خود منعکس می‌کند و در سرمایه‌اش هم سهیم است. یک گزارش خبری یادآوری کرده که سهم مالکیت مایکروسافت در ژوئن حدود ۲۵ درصد بود و اکنون حدود ۲۴ درصد گزارش می‌شود؛ علت این رقیق‌شدن در متن آن گزارش توضیح داده نشده است.

ستون آخر یک نکته‌ی مهم دارد. دلیل اصلی بهبود «سایر درآمدها» لزوماً عملکرد OpenAI نیست؛ مایکروسافت می‌گوید سهم سود و زیان را با روش ارزش دفتری فرضی تصفیه (HLBV) حساب می‌کند، روشی که به حقوق و اولویت‌های تصفیه بستگی دارد، نه صرفاً درصد مالکیت. پس مقایسه‌ی ۲۷۲ میلیون با ۴٫۱ میلیارد را نباید ساده‌انگارانه به معنای «OpenAI زیان‌ده نیست» خواند.

بیشتر بخوانید: آمازون، برنده‌ی اصلی احتمالی IPO شرکت Anthropic

چقدر از این رشد تازه است؟

گزارش خبری درآمد سال مالی ۲۰۲۶ مایکروسافت از OpenAI را ۲۴٫۱ میلیارد دلار نقل کرده است؛ این رقم را فقط از آن گزارش می‌دانیم و در متن ۱۰-Q فصلی دیده نشد. اگر درست باشد، میانگین فصلی سال گذشته حدود ۶ میلیارد دلار می‌شود و ۱۰ میلیارد این فصل حدود ۶۶ درصد بیشتر از آن میانگین است (محاسبه‌ی رونما). همان گزارش با ضرب ساده‌ی یک فصل در چهار به «نرخ سالانه‌ی حدود ۴۰ میلیارد» می‌رسد. این برآورد خود رسانه است، نه پیش‌بینی شرکت، و یک فصل نمی‌تواند روند را ثابت کند.

نشانه‌ی دیگر مطالبات است. ۷٫۲ میلیارد دلار مانده‌ی طلب در پایان فصل است و با درآمد همان فصل یکی نیست. بالا رفتنش از ۶٫۰ به ۷٫۲ فقط می‌گوید پرداخت‌ها هم‌پای ثبت درآمد جلو نرفته‌اند. این را نباید نشانه‌ی ناتوانی OpenAI در پرداخت دانست؛ شواهد برای چنین حکمی کافی نیست.

تصویر بزرگ‌تر: مایکروسافت چقدر به یک مشتری وابسته است؟

در همان فصل، مایکروسافت درآمد ۹۲٫۳ میلیارد دلار و ابر مایکروسافت ۶۳٫۹ میلیارد دلار (رشد ۳۰ درصد) گزارش کرده است. طبق همان گزارش‌ها، مجموع تعهدات قراردادی آینده (RPO) تجاری ۷۳ درصد بالا رفته و به ۶۷۷ میلیارد دلار رسیده و آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی در آن سهم دارند. این رقم‌ها از اعلام شرکت و گزارش‌های خبری آمده‌اند و بخش MD&A فرم ۱۰-Q که معمولاً RPO را توضیح می‌دهد خوانده نشد؛ سهم OpenAI از آن ۶۷۷ میلیارد را هم نمی‌دانیم.

همین ناشناخته مهم‌ترین گره است. اگر بخش بزرگی از قراردادهای آینده هم به یک یا چند آزمایشگاه هوش مصنوعی تکیه داشته باشد، تمرکز مشتری از ۱۱ درصد درآمد فعلی بیشتر می‌شود. اگر نه، همان ۱۱ درصد تصویر دقیق‌تری است. با داده‌ی در دسترس نمی‌شود میان این دو تصمیم گرفت.

بیشتر بخوانید: آی‌مک M6 و ادعای ۵ برابر شتاب هوش مصنوعی

قوی‌ترین دیدگاه مخالف: «این وابستگی نیست، مشتری خوب است»

مدافعان مایکروسافت می‌توانند بگویند ۱۰ میلیارد دلار درآمد قراردادی از مشتری‌ای که خودش سهام‌دار است، ریسک پنهان نیست بلکه همان «مشارکت راهبردی بلندمدت» است که خود شرکت در گزارش از آن نام برده. مطالبات ۷٫۲ میلیارد هم در برابر درآمد ۹۲٫۳ میلیاردی همین یک فصل رقم محدودی است و تعهد سرمایه‌گذاری ۱۳ میلیارد، که ۱۲ میلیارد آن پرداخت شده، سقف مشخصی دارد.

نقطه‌ی قوت این استدلال آن است که ارقام افشاشده همین را نشان می‌دهد: مبالغ بزرگ‌اند، اما محدود و قابل‌شمارش. ضعفش آن است که «محدود» به معنای «بی‌اثر» نیست: عدد ۱۱ درصد نشان می‌دهد یک طرف تجاری واحد سهم قابل‌توجهی از درآمد یک فصل ۹۲ میلیارد دلاری را می‌سازد. و چون درآمد شامل تسهیم درآمد است، به موفقیت تجاری خود OpenAI هم گره خورده است.

آنچه معلوم است، آنچه نامعلوم است

معلوم است که ۱۰ میلیارد دلار درآمد در سند رسمی آمده، OpenAI طرف وابسته است و مطالبات و تعهد سرمایه‌گذاری اعلام شده. نامعلوم است که این ۱۰ میلیارد چقدر از فروش خدمات ابری و چقدر تسهیم درآمد است، نرخ تسهیم چقدر است (گزارش‌های خبری از «حدود ۲۰ درصد» نوشته‌اند و هیچ‌یک از دو شرکت آن را تأیید نکرده‌اند)، سهم OpenAI از تعهدات آینده چقدر است، و این سطح در فصل‌های بعد ادامه می‌یابد یا نه.