طرح سه‌فوریتی خروج ایران از NPT به هیئت‌رئیسه رسید
طرح سه‌فوریتی خروج ایران از NPT به هیئت‌رئیسه مجلس رسیده و برای ورود به صحن علنی منتظر اجازه رئیس مجلس است؛ هنوز هیچ رأیی برای خروج ثبت نشده است.
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس؛ تصویر آرشیوی از ژوئن ۲۰۲۶ و مربوط به جلسه ۲۰ سپتامبر درباره طرح سه‌فوریتی خروج از NPT نیست.
بحث خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای وارد مرحله تازه‌ای شده است. حسینعلی حاجی‌دلیگانی روز یکشنبه ۲۰ سپتامبر در صحن مجلس گفت طرح سه‌فوریتی خروج از NPT پیش‌تر به هیئت‌رئیسه ارائه شده و اکنون برای طرح در جلسه علنی منتظر اجازه رئیس مجلس است. این تحول هنوز به معنای تصویب خروج ایران یا آغاز فرایند حقوقی ترک پیمان نیست.
در این خبر بین‌المللی می‌خوانید
چه چیزی تازه است؟
تحول تازه دیگر صرفاً اظهارنظر یک نماینده درباره امکان خروج نیست. حاجی‌دلیگانی در جلسه علنی مجلس اعلام کرد طرح سه‌فوریتی به هیئت‌رئیسه رسیده و برای ورود به دستور صحن آماده است؛ مشروط به اینکه رئیس مجلس اجازه طرح آن را بدهد. او استدلال کرد با توجه به جنگ و ارجاع پرونده ایران از سوی شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به شورای امنیت، ادامه حضور ایران در NPT از نگاه حامیان طرح زیان‌بار شده است.
این مرحله از نظر پارلمانی مهم‌تر از مواضع روزهای قبل است، اما مرز حقوقی باید روشن بماند: ارائه طرح به هیئت‌رئیسه با تصویب کلیات یا جزئیات آن تفاوت دارد و تا این لحظه رأیی برای خروج ایران از NPT ثبت نشده است. ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، نیز پیش‌تر در همین روز گفته بود خروج از NPT یکی از گزینه‌های روی میز است. کنار هم قرار گرفتن این دو تحول نشان می‌دهد گزینه خروج از سطح بحث سیاسی پراکنده به مسیر رسمی‌تر پارلمانی نزدیک شده، بدون آنکه هنوز تصمیم نهایی جمهوری اسلامی باشد.
آنچه می‌دانیم
ایران عضو NPT است و برنامه هسته‌ای آن در چارچوب تعهدات پادمانی با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پیوند دارد. در هفته‌های اخیر، پس از تشدید اختلاف تهران با آژانس و کشورهای غربی، برخی نمایندگان خواستار بازنگری در نحوه ادامه عضویت ایران شده‌اند. عزیزی اکنون صریحاً تأیید کرده که خروج از پیمان در میان گزینه‌های مورد بحث قرار دارد.
او در همان گفت‌وگو مواضع گسترده‌تری درباره روابط ایران با کشورهای منطقه، وضعیت خلیج فارس، تنگه هرمز و مذاکره با آمریکا مطرح کرد. به همین دلیل، اشاره به NPT بخشی از یک موضع‌گیری کلی‌تر درباره افزایش اهرم‌های ایران در برابر فشار خارجی است، نه اعلام یک تصمیم حقوقی مستقل.
خروج از NPT طبق متن پیمان یک اقدام فوری و یک‌مرحله‌ای نیست. ماده ۱۰ پیمان برای کشوری که منافع عالی خود را در معرض خطر می‌بیند امکان خروج پیش‌بینی کرده، اما اعلام رسمی و اطلاع قبلی به طرف‌های پیمان و شورای امنیت سازمان ملل را لازم می‌داند. تا زمان انتشار این خبر، چنین اعلام رسمی از سوی ایران صورت نگرفته است.
آنچه نمی‌دانیم
هنوز مشخص نیست اکثریت مجلس از خروج حمایت می‌کند یا نه. همچنین معلوم نیست هیئت‌رئیسه مجلس، دولت، شورای عالی امنیت ملی و دیگر نهادهای تصمیم‌گیر چه موضع نهایی درباره تبدیل این بحث به اقدام عملی دارند. مهم‌تر از همه، هنوز طرح یا مصوبه‌ای که جدول زمانی و سازوکار خروج را تعیین کند علنی نشده است.
همچنین روشن نیست طرح این گزینه تا چه اندازه بخشی از چانه‌زنی دیپلماتیک است و تا چه اندازه اراده واقعی برای تغییر وضعیت حقوقی ایران را نشان می‌دهد. در پرونده هسته‌ای ایران، تهدید به کاهش همکاری یا تغییر تعهدات پیش‌تر نیز به‌عنوان ابزار فشار سیاسی مطرح شده است؛ اما فاصله میان تهدید سیاسی و تصمیم اجرایی می‌تواند بسیار زیاد باشد.
چرا الان مهم است؟
اهمیت سخنان عزیزی در جایگاه اوست. کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی یکی از مسیرهای اصلی بررسی طرح‌های مرتبط با سیاست خارجی و امنیت ملی در مجلس است. وقتی رئیس این کمیسیون می‌گوید خروج از NPT روی میز قرار دارد، موضوع از سطح اظهارات پراکنده نمایندگان فراتر می‌رود و به یک گزینه قابل بررسی در ساختار پارلمانی نزدیک‌تر می‌شود؛ هرچند هنوز تصمیمی اتخاذ نشده است.
این تحول هم‌زمان با افزایش تنش میان ایران، آمریکا و کشورهای اروپایی بر سر پرونده هسته‌ای رخ می‌دهد. در چنین شرایطی، مطرح شدن خروج از NPT می‌تواند فضای مذاکره را پیچیده‌تر کند، زیرا NPT فقط یک نماد سیاسی نیست؛ چارچوب حقوقی اصلی رژیم جهانی عدم اشاعه هسته‌ای است و خروج ایران می‌تواند سطح اختلاف با آژانس و شورای امنیت را به‌طور محسوسی افزایش دهد.
تأثیر خبر
اثر فوری این اظهارات سیاسی است: طرف‌های خارجی اکنون باید احتمال حرکت بحث خروج از NPT از حاشیه مجلس به سطح کمیسیون تخصصی را در محاسبات خود لحاظ کنند. اما اثر حقوقی هنوز ایجاد نشده است. عضویت ایران در پیمان ادامه دارد و صرف بیان اینکه یک گزینه «روی میز» است، هیچ‌یک از تعهدات حقوقی موجود را لغو نمی‌کند.
اگر این بحث به طرح رسمی تبدیل شود، مرحله بعدی اهمیت بسیار بیشتری خواهد داشت. در آن صورت متن طرح، میزان حمایت نمایندگان، موضع دولت و نهادهای امنیتی و نحوه مواجهه آژانس و شورای امنیت تعیین می‌کند که موضوع صرفاً ابزار فشار سیاسی باقی می‌ماند یا وارد مسیر اجرایی می‌شود.
پیشینه
در روزهای گذشته شماری از نمایندگان خواستار بررسی ادامه عضویت ایران در NPT شده بودند. هم‌زمان، اعضایی از کمیسیون امنیت ملی تأکید کرده بودند که تا آن مقطع طرح رسمی خروج به کمیسیون ارائه نشده است. این دو گزاره با یکدیگر تناقض ندارند: مطالبه سیاسی برای بررسی خروج وجود داشته، اما فرایند رسمی قانون‌گذاری هنوز تثبیت نشده بود.
بحث خروج ایران از NPT در دوره‌های مختلف تنش هسته‌ای نیز مطرح شده، اما تهران تاکنون عضویت خود را حفظ کرده است. تفاوت وضعیت کنونی در این است که جنگ، اختلاف با آژانس و فشار بر مسیر دیپلماتیک هم‌زمان شده‌اند و همین امر وزن سیاسی گزینه‌های حداکثری را افزایش داده است.
مسیر بعدی
سه نشانه باید دنبال شود: نخست، ارائه یک طرح مکتوب و رسمی به مجلس یا کمیسیون امنیت ملی؛ دوم، موضع دولت و شورای عالی امنیت ملی درباره چنین طرحی؛ و سوم، هرگونه اقدام رسمی ایران بر اساس ماده ۱۰ NPT. تا پیش از ظهور این نشانه‌ها، دقیق‌ترین توصیف این است که خروج از NPT به یک گزینه سیاسی جدی‌تر در مجلس تبدیل شده، اما هنوز تصمیم جمهوری اسلامی ایران نیست.
تصویر شاخص آرشیوی است و مربوط به گفت‌وگوی ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ نیست.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرمطالب مرتبط
ایران · ۱۱ آبان ۱۴۰۵قوه قضاییه: زنی که «لیدر» تجمعات خیابانی خوانده شده بازداشت شد
انتخابات و حکمرانی · ۱۱ آبان ۱۴۰۵پزشکیان به استانداران گفت: یارانه ثروتمندان قطع و کالا در استان‌های مرزی ارزان‌تر شود
ایران · ۱۱ آبان ۱۴۰۵