نیروهای دولتی اتیوپی وارد آدوا شدند؛ نگرانی از غارت و گسترش بحران تیگرای

رونما | دوشنبه ۲۰ مهر ۱۴۰۵، ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶. نیروهای فدرال اتیوپی و گروه‌های هم‌پیمان آن روز یکشنبه وارد شهر آدوا در منطقه تیگرای در شمال این کشور شدند؛ شهری که حدود ۴۰ کیلومتر با مرز اریتره فاصله دارد. خبرگزاری فرانسه روز دوشنبه به نقل از ساکنان گزارش داد نیروهای جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای (TPLF) پیش‌تر از شهر خارج شده بودند و ورود نیروهای دولتی بدون درگیری مستقیم در داخل شهر صورت گرفت. بااین‌حال، اظهارات شاهدان درباره میزان پیشروی و کنترل محله‌های مرکزی یکسان نیست و نمی‌توان بر پایه این گزارش نتیجه گرفت که امنیت سراسر شهر برقرار شده است.

آدوا چگونه به دست نیروهای دولتی افتاد؟

دو نفر از ساکنان آدوا به خبرگزاری فرانسه گفته‌اند نیروهای دولتی و شبه‌نظامیان هم‌پیمان یکشنبه ۱۱ اکتبر وارد این شهر شدند؛ طبق روایت یکی از شاهدان، نیروهای TPLF شنبه شهر را ترک کردند. ساکنی که خود را «آفرورکی» معرفی کرده، گفته است مغازه‌ها بسته‌اند و شب پیش از گفت‌وگو شماری از ساختمان‌های دولتی، از جمله بیمارستان آدوا، غارت شده‌اند. این ادعای غارت از گزارش یک شاهد می‌آید و هنوز در این خبر با سند مستقل یا ارزیابی میدانی تأیید نشده است.

شاهد دیگری خروج نیروهای TPLF را تأیید کرده اما گفته نیروهای دولتی با وجود حضور در شهر هنوز به مرکز آدوا نرسیده‌اند. اختلاف دو روایت درباره گستره استقرار نیروها مهم است: «ورود به شهر» با «کنترل پایدار همه مناطق» یا «برقراری نظم عمومی» یکسان نیست. فرماندهی نیروهای TPLF نیز در گزارش فرانسه ارزیابی روشنی از وضعیت ارائه نکرده و امانوئل آسفا، از مقام‌های ارشد این گروه، حاضر به اظهارنظر نشده است.

اهمیت آدوا در نقشه درگیری تیگرای

درگیری‌های تازه ارتش اتیوپی و جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای از اواخر سپتامبر شدت گرفت. نیروهای TPLF در برخی مناطق همجوار در استان عفار پیشروی کرده بودند، اما طبق گزارش روز دوشنبه AFP اکنون در بخش‌هایی از تیگرای به سوی نواحی نزدیک‌تر به مرز اریتره عقب رانده می‌شوند. آدوا، از مراکز پرجمعیت شمال تیگرای، از این نظر هم جایگاه جغرافیایی دارد و هم یک نقطه حساس در مسیر تغییر کنترل سیاسی و نظامی منطقه محسوب می‌شود.

گزارش ورود به آدوا را نباید با رویدادهای چند روز پیش در شهر آدیگرات یکسان گرفت؛ آدوا و آدیگرات دو شهر متفاوت‌اند. پیش‌تر نیروهای نزدیک به دولت وارد مکله، مرکز اداری تیگرای، شده بودند. آسوشیتدپرس گزارش داده بود خدمات بانکی، مسیرهای ارتباطی و فعالیت روزمره در بخش‌هایی از منطقه همچنان آسیب دیده است؛ بازگشایی محدود پروازها و ارتباطات به معنای حل بحران انسانی نیست.

تنش اتیوپی و اریتره؛ چه چیزی تأیید شده است؟

هم‌زمان با جابه‌جایی نیروها در تیگرای، دولت‌های اتیوپی و اریتره به مبادله اتهام‌های امنیتی و دیپلماتیک ادامه می‌دهند. دولت اتیوپی در نامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل به حق دفاع از خود استناد کرده و اریتره را به ورود نیرو به خاک خود و حمایت از مخالفان متهم کرده است. اریتره اتهام‌ها را رد می‌کند و در مقابل ادعا دارد آدیس‌آبابا برای تحمیل خواسته‌های خود درباره دسترسی به دریای سرخ به تنش دامن می‌زند. اینها مواضع دو دولت هستند و نباید بدون اسناد مستقل به‌عنوان یافته قطعی درباره مسئولیت آغاز درگیری معرفی شوند.

خبرگزاری فرانسه نوشته اریتره روز شنبه از شورای امنیت خواسته در واکنش به آنچه «اعلام جنگ» از سوی اتیوپی می‌نامد، اقدام بازدارنده انجام دهد. سابقه جنگ مرزی دو کشور در سال‌های ۱۹۹۸ تا ۲۰۰۰ و سپس نقش اریتره در جنگ تیگرای طی سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲، حساسیت تحولات نزدیک مرز را افزایش می‌دهد. با وجود این سابقه، ورود نیروها به آدوا به‌تنهایی اثبات‌کننده آغاز جنگ مستقیم تازه میان دو کشور نیست.

شهروندان چه وضعیتی دارند؟

خطر فوری برای ساکنان آدوا صرفاً تغییر پرچم و فرماندهی نیست؛ بسته‌شدن مغازه‌ها، خالی‌ماندن خیابان‌ها و نگرانی از غارت می‌تواند دسترسی به غذا، دارو و خدمات درمانی را مختل کند. شاهدانی که با AFP سخن گفته‌اند، بر ترس از سرقت و بی‌نظمی تأکید کرده‌اند. در گزارش این خبرگزاری هنوز رقم معتبر و به‌روز تلفات ناشی از ورود یکشنبه به شهر اعلام نشده است.

پروژه داده‌های درگیری‌های مسلحانه، ACLED، درباره رویدادی جداگانه در چهارم اکتبر از اصابت حمله پهپادی به هتلی در آدوا و مجروح‌شدن حدود پنج تا نه نفر، از جمله نیروهای امنیتی، خبر داده است. این آمار مربوط به حادثه چهارم اکتبر است و نباید به رویداد ورود نیروها در ۱۱ اکتبر نسبت داده شود. درباره حضور احتمالی رهبران TPLF در هتل نیز ACLED بر تأییدنشده‌بودن اطلاعات تأکید کرده است.

آنچه می‌دانیم، آنچه هنوز نامعلوم است

چرا اکنون مهم است و گام بعد چیست؟

در تحلیل پیشین رونما درباره سناریوهای بحران اتیوپی و اریتره، مسیرهای سیاسی و نظامی تشدید تنش بررسی شده بود. تحول تازه این گزارش، ورود نیروها به خود شهر آدوا و عقب‌نشینی گزارش‌شده TPLF است؛ تغییری میدانی که می‌تواند ضرورت تأمین امنیت شهروندان و کمک‌رسانی را فوریت ببخشد، اما جهت نهایی جنگ را تعیین نمی‌کند.

در روزهای بعد سه شاخص باید بررسی شود: آیا یک نهاد قابل‌راستی‌آزمایی کنترل مرکز آدوا و امنیت بیمارستان را تأیید می‌کند؛ آیا گزارش‌های مستقل از تلفات، آوارگی یا دسترسی به خدمات منتشر می‌شود؛ و آیا دولت‌های اتیوپی و اریتره اقدام نظامی یا دیپلماتیک تازه‌ای را با سند رسمی اعلام می‌کنند. سناریوی کاهش تنش به برقراری امنیت و گفت‌وگو وابسته است؛ سناریوی تشدید تنش زمانی جدی‌تر می‌شود که درگیری مستند از مرز عبور کند یا جابه‌جایی تازه نیروهای خارجی اثبات شود.