
هدف ۳۵ درصدی برق در کاپ۳۱؛ آیا برقیسازی بدون برق پاک بحران انرژی را حل میکند؟
طرح کاپ۳۱ برای رساندن سهم برق در مصرف نهایی انرژی جهان به ۳۵ درصد تا ۲۰۳۵، یک گره مهم دارد: برق از چه منبعی تولید میشود و هزینه شبکه را چه کسی میپردازد؟
فاتح بیرول، مدیر آژانس بینالمللی انرژی، در دیدار با ترزا ریبرا در بروکسل، ۱۱ ژوئن ۲۰۲۵. تصویر آرشیوی؛ © اتحادیه اروپا ۲۰۲۵، CC BY 4.0؛ مربوط به تصمیم اکتبر ۲۰۲۶ نیست. برش تصویر: ۱۶:۹.
در حالی که نشست اقلیمی کاپ۳۱ در آنتالیای ترکیه ادامه دارد، پیشنهاد افزایش سهم برق از مصرف نهایی انرژی جهان به ۳۵ درصد تا سال ۲۰۳۵ به یکی از بحثهای محوری تبدیل شده است. فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، در گفتوگویی که ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، از ورود جهان به «عصر برق» سخن گفت. اما پشت این شعار، اختلافی تعیینکننده قرار دارد: افزایش مصرف برق بهخودیخود به معنای کاهش گازهای گلخانهای یا ارزانشدن انرژی نیست. پاسخ به این پرسش به منشأ تولید برق، ظرفیت شبکه، قیمتگذاری، سرمایهگذاری و تفاوت شرایط کشورها وابسته است. پیشنهاد کاپ۳۱ اکنون یک هدف سیاسی و داوطلبانه است، نه تعهد اجراییِ پذیرفتهشده از سوی تمام دولتها. آزمون اصلی این است که آیا میتوان تقاضای روبهرشد را با برق کمکربن و قابلدسترس پاسخ داد یا فقط نوع وابستگی به سوختهای فسیلی تغییر خواهد کرد.
در این تحلیل اقتصادی میخوانید
آنچه باید بدانیم | ۳۵ درصد دقیقاً چه چیزی را میسنجد؟
عدد ۳۵ درصد در سند رسمی «۳۵ تا ۳۵» ریاست کاپ۳۱، سهم برق در «کل مصرف نهایی انرژی» تا ۲۰۳۵ است؛ مصرف نهایی یعنی انرژیای که خانوارها، حملونقل، ساختمانها و صنایع واقعاً استفاده میکنند. این عدد نه سهم نیروگاههای تجدیدپذیر در تولید برق است و نه تعهد هر کشور به رسیدن جداگانه به عدد ۳۵ درصد. مبنای مقایسه نزدیک به ۲۳ درصد در وضعیت کنونی اعلام شده و فاصله تا هدف حدود ۱۲ واحد درصد است. هدف در چارچوب ابتکارات ریاست نشست و همکاری داوطلبانه کشورها طرح شده؛ آن را نباید با قطعنامه نهایی مورد توافق همه طرفهای کنوانسیون اقلیم یکسان دانست. گزارشهای مستقل ۱۲ نوامبر از اعلام حمایت دستکم ۱۴ کشور سخن میگویند؛ این شمارش گزارشگری است و جایگزین فهرست نهایی رسمی امضاکنندگان یا گواه اجرای تعهدات نیست.
شرح تحول | چه چیزی در آنتالیا روی میز است؟
ریاست ترکیهای کاپ۳۱ پیشتر در ۹ ژوئن ۲۰۲۶ و در نشست اقلیمی بن، پیشنهاد بالا بردن سهم برق در تقاضای نهایی انرژی را اعلام کرده بود. متن تعهد «۳۵ تا ۳۵» در سپتامبر منتشر شد و بر برقیسازی ساختمانها، حملونقل و صنعت، توسعه شبکه و ذخیرهسازی و بسیج منابع مالی تأکید دارد. در روزهای ۱۲ و ۱۳ نوامبر، بحث بر سر حمایت کشورها و کیفیت این گذار جدیتر شد. گزارش Climate Home News از حمایت علنی چند دولت از جمله آلمان، کره جنوبی، پاکستان و شماری از کشورهای جزیرهای خبر داد، اما همزمان نقل کرد که برخی دولتها بر ضرورت تعیین منشأ کمکربن برق و تأمین مالی برای کشورهای فقیرتر اصرار دارند. گفتوگوی تازه بیرول نیز بُعد اقتصادی این موضوع را برجسته کرد: سرعت رشد تقاضای برق از مصرف کل انرژی بیشتر است و صرفِ مقاومت سیاسی نمیتواند روند فناورانه را متوقف کند.
چرا اکنون؟ | شوک قیمت سوخت و رشد مصرف برق
سه تحول در یک زمان به هم رسیدهاند: نوسان شدید بازار نفت و گاز در پی تنشهای خاورمیانه، گسترش فناوریهای مصرفکننده برق و تشدید موجهای گرما. خودروهای برقی و گرمایش برقی در برخی اقتصادها جای سوخت مستقیم را میگیرند؛ مراکز داده و کاربردهای هوش مصنوعی بار تازهای بر شبکه تحمیل میکنند؛ و کولرها در کشورهای گرم یا درحالتوسعه به مصرفکننده مهمتری تبدیل میشوند. بیرول در گفتوگوی خود سه نیروی اصلی را مراکز داده، حملونقل برقی و بهویژه تهویه مطبوع معرفی کرد. او پیشبینی کرده است که افزایش ظرفیت برق جهان در دهه آینده از رشد دهه گذشته بسیار بیشتر باشد. این پیشبینی، سناریوی یک نهاد تخصصی است نه ظرفیت نصبشده امروز. از سوی دیگر، هر بحران در واردات نفت و گاز به دولتها یادآوری میکند که وابستگی به سوخت وارداتی میتواند هم امنیت انرژی و هم هزینه زندگی را تحت فشار بگذارد.
پیشینه | از توافق پاریس تا «عصر برق»
توافق پاریس هدف محدودکردن گرمایش زمین را مبنای همکاری اقلیمی قرار داد، اما تحقق آن به تغییر واقعی شیوه تولید و مصرف انرژی وابسته مانده است. سالها توسعه ظرفیت خورشیدی و بادی بیشتر در بخش برق اتفاق افتاده، درحالیکه سهم بزرگی از حملونقل، گرمایش و فرآیندهای صنعتی هنوز سوخت فسیلی را مستقیماً میسوزاند. بنابراین بحث تازه فقط ساخت نیروگاه نیست؛ باید وسیله نقلیه، سامانه گرمایش و برخی فرآیندهای صنعتی نیز تغییر کنند. گزارش رسمی «Electricity 2026» آژانس بینالمللی انرژی، منتشرشده در ۶ فوریه، پیشبینی میکند تقاضای جهانی برق تا ۲۰۳۰ به طور میانگین بیش از ۳٫۵ درصد در سال رشد کند و تجدیدپذیرها همراه با انرژی هستهای به حدود نیمی از تولید برق جهان برسند. این ارقام پیشبینی مشروطاند؛ نه گزارش عملکرد قطعی سال ۲۰۳۰ و نه اثبات رسیدن به هدف ۳۵ درصدی در مصرف نهایی.
بازیگران و منافع | دولتها، شبکهها، صنایع و مصرفکنندگان
ترکیه بهعنوان رئیس کاپ۳۱ میکوشد یک هدف ملموس برای همکاری جهانی ارائه کند و استرالیا در مذاکرات اقلیمی نقش محوری دارد. آژانس بینالمللی انرژی و آژانس بینالمللی انرژیهای تجدیدپذیر پشتوانه تحلیلی مسیرهای گذارند، اما رأی سیاسی دولتها را جایگزین نمیکنند. کشورهای واردکننده سوخت از کاهش آسیبپذیری در برابر نوسان قیمت سود بالقوه میبرند. تولیدکنندگان نفت و گاز ممکن است در بلندمدت نگران تغییر ترکیب تقاضا باشند، هرچند گاز در سیستمهای برق پرمصرف همچنان میتواند نقش مهمی داشته باشد. سازندگان تجهیزات شبکه، باتری، خودرو و پمپ حرارتی بازار بزرگتری میبینند؛ در مقابل، دولتها و خانوارهای کمدرآمد با هزینه اولیه تبدیل تجهیزات روبهرو میشوند. کشورهای جزیرهای و اقتصادهای ضعیفتر تأکید دارند که هدف جهانی بدون تأمین مالی ارزان و دسترسی به فناوری نمیتواند عادلانه اجرا شود.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در اقتصاد
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.









