
هشدار آمریکا درباره ماداگاسکار؛ چرا کانال موزامبیک به میدان تازه رقابت روسیه و غرب تبدیل شده است؟
پس از هشدار آفریکام درباره همکاری نظامی روسیه با ماداگاسکار، اهمیت کانال موزامبیک دوباره برجسته شد. کدام شواهد نفوذ واقعی مسکو را ثابت میکنند و چه ادعاهایی هنوز اثبات نشدهاند؟
نمای آرشیوی ماهواره Terra ناسا از سواحل ماداگاسکار و کانال موزامبیک، ۱۰ آوریل ۲۰۲۰؛ تصویر مربوط به نشست یا همکاری نظامی نوامبر ۲۰۲۶ نیست. منبع: NASA MODIS / Wikimedia Commons؛ مالکیت عمومی در آمریکا.
هشدار تازه فرماندهی آفریقای ارتش آمریکا به ماداگاسکار در ظاهر درباره همکاری نظامی این کشور جزیرهای با روسیه است، اما محل حساسیت واشنگتن را باید روی نقشه دریا پیدا کرد: کانال موزامبیک، گذرگاه پهناوری میان شرق آفریقا و ماداگاسکار که در مسیر بخشی از کشتیرانی اقیانوس هند قرار دارد. در دورانی که جنگ خاورمیانه و اختلال مسیرهای دریایی، اهمیت راههای جایگزین را برجسته کرده، رقابت بر سر دسترسی، نفوذ و امنیت بنادر این منطقه معنایی فراتر از روابط دوجانبه گرفته است.
در این تحلیل بینالمللی میخوانید
با این همه، «هشدار» را نباید به معنای کشف پایگاه نظامی تازه روسیه یا کنترل این آبراه توسط مسکو دانست. دادههای موجود از حضور مربیان و نیروهای روس، تحویل تجهیزات و تماسهای سیاسی حکایت دارند؛ شواهد علنی در منابع بررسیشده، اعطای کنترل کانال موزامبیک یا تأسیس پایگاه روسیه در آن را ثابت نمیکنند. ارزش این خبر دقیقاً در فاصله میان نفوذ بالفعل و نگرانی از نفوذ آینده است.
چه اتفاقی افتاده و چه چیزی قطعی است؟
ژنرال جان برنان، معاون فرماندهی آفریقای ارتش آمریکا یا آفریکام، روز سهشنبه ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ در نشست مجازی با خبرنگاران، درباره احتمال گسترش «الگوی ساحل» روسیه به جنوبشرق آفریقا هشدار داد. این اظهارات پس از سفر هیئتی آمریکایی به ماداگاسکار و موزامبیک در روزهای اول تا هشتم نوامبر مطرح شد؛ گزارشهای خبری آن در ۱۰ و ۱۱ نوامبر انتشار یافت. بنابراین زمان بیان هشدار و زمان انتشار بازتابهای خبری یکسان نیست.
برنان مدعی شد شیوه همکاری روسیه با دولتهای نظامی منطقه ساحل آفریقا، در مهار شورشهای مسلحانه موفقیت کافی نداشته و تکرارش در ماداگاسکار و موزامبیک خطرناک است. او در عین حال پذیرفت کشورها حق دارند شریک امنیتی خود را انتخاب کنند. این دو گزاره را باید کنار هم خواند: واشنگتن حق انتخاب شریک را به رسمیت میشناسد، اما درباره هزینه سیاسی و امنیتی یک انتخاب مشخص هشدار میدهد.
آنچه مستقلاً از سوابق همکاری روشن است، گسترش تماسهای دفاعی روسیه و ماداگاسکار از پسِ تغییر قدرت در اکتبر ۲۰۲۵، حضور و آموزش نیروهای مرتبط با آفریقا کورپس و تحویل برخی تجهیزات است. اما ادعای مقام آمریکایی درباره «انگیزه واقعی مسکو برای تصاحب منابع و لطمهزدن به حاکمیت ملی» اتهام سیاسی همان مقام است، نه نتیجه اثباتشده یک تحقیق قضایی یا قرارداد منتشرشده.
چرا درست اکنون این هشدار مطرح شده است؟
عامل فوری، سفر آفریکام به دو کشور مجاور کانال موزامبیک و پرسش خبرنگاران درباره همکاری روسیه با دولت نظامی ماداگاسکار بود. عامل ساختاری مهمتر، انتقال بخشی از رقابت امنیتی روسیه و قدرتهای غربی از کشورهای محصور در خشکی منطقه ساحل به بنادر و سواحل اقیانوس هند است. تفاوت جغرافیایی بزرگ است: نفوذ در دولت محصور در خشکی لزوماً با امکان دسترسی به یک بندر اقیانوسی برابری نمیکند.
هنگامی که ناامنی خاورمیانه، دریای سرخ یا تنگههای پرخطر مسیر سفر کشتیها را طولانیتر میکند، دسترسی به خدمات بندری، سوخترسانی، تعمیر و اطلاعات دریایی اهمیت مییابد. از این واقعیت نباید نتیجه گرفت همه کشتیهای دورزننده از کانال موزامبیک میگذرند یا روسیه اکنون میتواند عبور آنها را مختل کند. برای چنین ادعاهایی، آمار مسیر واقعی کشتیها و سند دسترسی نظامی لازم است؛ دادهای که در گزارش هشدار آمریکا ارائه نشده است.
ماداگاسکار از اعتراض خیابانی چگونه به شریک امنیتی روسیه نزدیک شد؟
تغییر سیاسی ماداگاسکار در اکتبر ۲۰۲۵ پس از اعتراضهای گسترده درباره خدمات عمومی و بحران حکمرانی رخ داد. سرهنگ میشائل راندریانیرینا، چهره نظامی دولت انتقالی، قدرت گرفت و اتحادیه آفریقا عضویت کشور را به علت انتقال غیرقانون اساسی قدرت تعلیق کرد. پس از این جابهجایی، مسئله امنیت رهبری، بازسازی نهادها و یافتن شریک خارجی به یکی از دغدغههای دولت تازه تبدیل شد.
روسیه در دسامبر ۲۰۲۵ از مسیر نیروی موسوم به «آفریقا کورپس»، که با وزارت دفاع آن کشور پیوند دارد، نیرو و تجهیزات به ماداگاسکار فرستاد. گزارشهای مستند از آموزش نیروهای محلی و حفاظت از مقامهای سیاسی نیز سخن میگویند. راندریانیرینا در فوریه ۲۰۲۶ به مسکو سفر و با ولادیمیر پوتین دیدار کرد. همزمان روسیه در عملیات امدادی پس از توفان نیز با تجهیزات حضور یافت. این مجموعه از اقدامات، رابطه را از اعلام همبستگی سیاسی به همکاری قابل مشاهده تبدیل کرده است.
اما تصویر «انتخاب قطعی روسیه به جای همه شرکای دیگر» نیز دقیق نیست. دولت انتقالی با فرانسه و دیگر طرفها تماس داشته و کمک اقتصادی و بهداشتی غرب ادامه یافته است. گزینههای رهبران ماداگاسکار بیشتر شبیه تلاش برای استفاده از چند شریک و افزایش قدرت چانهزنی است؛ هرچند وابستگی به نیروهای خارجی برای حفاظت از رهبران میتواند دامنه استقلال تصمیم آنها را محدود کند.
منابع
- خبرگزاری AFP
- منبع تکمیلی EFE — اظهارات ژنرال جان برنان پس از سفر به ماداگاسکار و موزامبیک، ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی AFP — هشدار آفریکام و همکاری امنیتی روسیه، ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی New Security Beat — مستندات گسترش حضور روسیه و موضوع بندر آنتسیرانانا، ۲۹ اکتبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی The Guardian — تغییر قدرت و واکنش اتحادیه آفریقا، ۱۵ اکتبر ۲۰۲۵
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در آفریقا
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.










