رشد نقدینگی در مهر به ۵۰٫۹ درصد رسید؛ کندتر شد، اما هنوز بالای ۵۰ درصد است

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، روز پنجشنبه ۷ آبان ۱۴۰۵ (۲۹ اکتبر ۲۰۲۶) اعلام کرد رشد سالانه نقدینگی در مهر به ۵۰٫۹ درصد رسیده است؛ ۰٫۷ واحد درصد کمتر از شهریور. بر پایه‌ی سری ماهانه‌ای که رسانه‌ها منتشر کرده‌اند، این پایین‌ترین رقم در هشت ماه و چهارمین کاهش پیاپی است. با این حال نقدینگی هنوز بیش از نیمی از سطح مهر ۱۴۰۴ بالاتر است و بانک مرکزی خودش ناترازی بانک‌ها را مانع کنترل سریع‌تر می‌داند.

بانک مرکزی دقیقاً چه گفت؟

همتی در بیانیه‌ای که از طریق روابط عمومی بانک مرکزی منتشر شد، کاهش رشد نقدینگی را نتیجه‌ی تلاش برای مهار انتظارات تورمی خواند. او گفت رشد نقدینگی در هفت ماه نخست ۱۴۰۵ با ۲٫۷ درصد افزایش در مهر به ۲۴ درصد رسیده و بانک مرکزی کوشیده با کاراتر کردن تسهیلات بانکی و استفاده‌ی بیشتر از ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای، نیاز واحدهای تولیدی را تأمین کند. در همان بیانیه آمده است که ناترازی برخی بانک‌ها بخشی از این تلاش را کند کرده و برنامه‌ی اصلاحی برای آن بانک‌ها در دستور کار است.

روند چهارماهه از اوج خرداد

ارقام جدول از سری رسانه‌ای بر پایه‌ی داده‌های بانک مرکزی گرفته شده و همگی مبنای یکسان دارند: مقایسه‌ی هر ماه با همان ماه سال قبل. مجموع کاهش‌ها ۵٫۸ واحد درصد می‌شود که با اختلاف خرداد و مهر می‌خواند. رقم شهریور (۵۱٫۶ درصد) نیز با گفته‌ی همتی درباره‌ی کاهش ۰٫۷ واحدی سازگار است.

بیشتر بخوانید: تأمین مالی کسری ۱۴۰۵ از بازار اوراق به ترازنامه بانک‌ها منتقل می‌شود؟

چرا افت رشد سالانه به معنای آرام شدن ماهانه نیست؟

رشد سالانه به ماه مبنای سال قبل هم وابسته است. رشد ماهانه‌ی ۲٫۷ درصدی مهر ۱۴۰۵ را اگر با کاهش رشد سالانه از ۵۱٫۶ به ۵۰٫۹ درصد کنار هم بگذاریم، محاسبه‌ی رونما نشان می‌دهد رشد ماهانه‌ی مهر ۱۴۰۴ حدود ۳٫۲ درصد بوده است (۱٫۰۲۷ تقسیم بر نسبت ۱٫۵۰۹ به ۱٫۵۱۶). این برآورد به گردکردن ارقام حساس است و رقم رسمی نیست. پیام آن روشن است: بخشی از افت رشد سالانه به این برمی‌گردد که ماه مبنا خودش پرشتاب بوده است. یک گزارش رسانه‌ای نیز رشد ماهانه‌ی شهریور را زیر ۱٫۵ درصد نوشته؛ اگر درست باشد، شتاب ماهانه در مهر نسبت به شهریور بالاتر رفته است. این عدد از منبع دست‌دوم است و با داده‌ی رسمی تطبیق داده نشده.

چه چیزی هنوز روشن نیست؟

بانک مرکزی ارقام مهر را به‌صورت اظهار رسمی اعلام کرد و جدول کامل پولی و بانکی را همراه آن منتشر نکرد. به نوشته‌ی یکی از گزارش‌های رسانه‌ای، انتشار آمارهای تفصیلی پولی و بانکی بیش از هفت ماه است متوقف مانده؛ بنابراین عدد ۱۹٫۳۲۰ همت برای حجم نقدینگی و تفکیک اجزای آن (پول، شبه‌پول، سهم بانک‌ها و دولت در خلق پول) را نمی‌توان با منبع رسمی تطبیق داد. همین گزارش کسری بودجه، ناترازی بانک‌ها و ریسک‌های سیاسی را از عوامل دشوارکننده‌ی مهار نقدینگی می‌شمارد؛ این ارزیابی تحلیل رسانه است، نه اظهار بانک مرکزی.

مرکز آمار ایران برای مهر ۱۴۰۵ تورم ماهانه را ۴٫۴ درصد، نقطه‌به‌نقطه را ۸۸٫۷ درصد و سالانه را ۷۶٫۸ درصد اعلام کرده است. این ارقام را نمی‌شود مستقیم با رشد نقدینگی مقایسه کرد؛ مبنای محاسبه فرق دارد و از کنار هم گذاشتنشان رابطه‌ی علّی درنمی‌آید. آنچه می‌ماند این است که کاهش رشد نقدینگی، بدون کاهش هم‌زمان تورم و بدون انتشار جدول کامل، هنوز نتیجه‌ی محقق‌شده‌ی سیاست پولی به شمار نمی‌آید. رقم آبان و انتشار یا عدم انتشار جدول رسمی، نشانه‌های بعدی برای ارزیابی این روند خواهند بود.