هفت گروه مخالف اتیوپی برای برکناری دولت ائتلاف تشکیل دادند

هفت گروه سیاسی و مسلح اتیوپی، از جمله نیروهایی که تا چند سال پیش در جبهه‌های مقابل یکدیگر می‌جنگیدند، روز یکشنبه ۲۰ سپتامبر از تشکیل یک ائتلاف مشترک علیه دولت ابی احمد خبر دادند. ائتلاف تازه هدف اعلامی خود را کنارزدن حزب حاکم «رفاه» و تشکیل یک دولت انتقالی فراگیر عنوان کرده است؛ اما هنوز روشن نیست همکاری سیاسی اعلام‌شده تا چه اندازه به فرماندهی نظامی مشترک در میدان تبدیل خواهد شد.

نکات کلیدی: ائتلاف هفت تشکل از امهرا، اورومیا، تیگرای، اوگادن، عفار و بنیشانگول-گوموز را در بر می‌گیرد؛ فانو، ارتش آزادی‌بخش اورومو و جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای مهم‌ترین اعضای آن هستند؛ هدف رسمی، تغییر دولت و ایجاد ساختار انتقالی اعلام شده؛ دولت فدرال تا زمان انتشار گزارش پاسخ رسمی مشخصی به اعلام ائتلاف نداده است.

چه گروه‌هایی کنار هم قرار گرفته‌اند؟

بیانیه تأسیس، هفت عضو را نام می‌برد: جنبش ملی فانو امهرا، ارتش آزادی‌بخش اورومو، جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای، جبهه آزادی‌بخش ملی اوگادن، جبهه وحدت انقلابی ملی عفار، جنبش آزادی‌بخش مردم بنیشانگول و جنبش دموکراتیک مردم گوموز. زمِنه کاسی، رئیس جنبش ملی فانو امهرا، اعلام تشکیل ائتلاف را در پخش تلویزیونی تیگرای ارائه کرد.

امانوئل آسفا، معاون جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای، نیز تشکیل ائتلاف را تأیید کرده و گفته است اعضا برای کنارزدن دولت کنونی و فراهم‌کردن زمینه تشکیل دولت انتقالی همکاری می‌کنند. این تأیید اهمیت دارد، زیرا خبر فقط بر یک اعلام یک‌جانبه از سوی فانو متکی نیست و یکی دیگر از بازیگران اصلی نیز اصل همکاری را پذیرفته است.

چرا ترکیب ائتلاف غیرمعمول است؟

مهم‌ترین ویژگی ائتلاف، قرارگرفتن نیروهایی با سابقه درگیری مستقیم در یک چارچوب مشترک است. در جنگ تیگرای که از ۲۰۲۰ آغاز شد، نیروهای فانو در کنار ارتش فدرال علیه نیروهای تیگرای جنگیدند. اختلاف‌های سرزمینی میان نیروهای امهرا و تیگرای نیز همچنان حل نشده است. اکنون فانو و TPLF در یک ائتلاف ضد دولت فدرال قرار گرفته‌اند.

در سوی دیگر، دولت فدرال از سال ۲۰۱۸ با ارتش آزادی‌بخش اورومو درگیر بوده و نبرد با فانو نیز پس از تلاش دولت برای ادغام و خلع سلاح نیروهای منطقه‌ای در سال ۲۰۲۳ شدت گرفت. بنابراین ائتلاف تازه بیش از آنکه حاصل همگرایی کامل ایدئولوژیک باشد، فعلاً بر یک هدف مشترک ــ مقابله با دولت ابی احمد ــ استوار است.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز معلوم نیست

اصل تشکیل چارچوب مشترک، نام هفت عضو و هدف سیاسی اعلام‌شده آن قابل تأیید است. متن بیانیه نیز از تشکیل دولت انتقالی فراگیر پس از تغییر قدرت سخن می‌گوید و اعضا از دیگر تشکل‌های سیاسی و مدنی خواسته‌اند به آنها بپیوندند.

اما چند پرسش اساسی هنوز پاسخ ندارد. معلوم نیست آیا هفت گروه یک فرماندهی عملیاتی نظامی واحد ایجاد کرده‌اند، نیروها و منابع خود را چگونه هماهنگ خواهند کرد، یا اختلاف‌های قدیمی بر سر قلمرو و ساختار فدرالی اتیوپی را چگونه مدیریت می‌کنند. ارتش آزادی‌بخش اورومو نیز پیش از اعلام رسمی ائتلاف تأکید کرده بود همکاری جاری به‌معنای حل اختلاف‌های بنیادی سیاسی نیست. این نکته نشان می‌دهد وحدت اعلام‌شده را نباید معادل یکپارچگی کامل سیاسی یا نظامی دانست.

چرا این تحول اکنون مهم است؟

اتیوپی هم‌زمان در چند جغرافیای داخلی با درگیری یا تنش مسلحانه روبه‌رو است. نیروهای فدرال در امهرا با فانو و در اورومیا با ارتش آزادی‌بخش اورومو درگیر بوده‌اند و رابطه دولت مرکزی با رهبری تیگرای نیز پس از توافق صلح پرتوریا دوباره پرتنش شده است. گزارش‌های ماه‌های اخیر از تجمع نیروها در شمال و نگرانی از بازگشت جنگ گسترده حکایت داشته‌اند.

اگر ائتلاف بتواند همکاری خود را از سطح سیاسی به هماهنگی عملیاتی مؤثر منتقل کند، دولت فدرال ممکن است به‌جای مدیریت جبهه‌های جداگانه با فشار هماهنگ در چند منطقه مواجه شود. یک کارشناس شاخ آفریقا در ارزیابی این تحول گفته است هماهنگی واقعی می‌تواند دولت را با چهار یا پنج جبهه هم‌زمان روبه‌رو کند. در مقابل، برتری ارتش فدرال در تجهیزات، به‌ویژه پهپادها، و اختلاف‌های داخلی اعضای ائتلاف محدودیت‌های مهمی برای این پروژه هستند.

پیشینه؛ از جنگ تیگرای تا شکاف با متحدان سابق

جنگ تیگرای در سال ۲۰۲۰ میان دولت فدرال و نیروهای TPLF آغاز شد و تا توافق پرتوریا در نوامبر ۲۰۲۲ ادامه یافت. فانو در بخش مهمی از آن جنگ در کنار دولت مرکزی قرار داشت. پس از توافق، رابطه دولت با بخش‌هایی از نیروهای امهرا تیره شد و تلاش برای ادغام نیروهای امنیتی منطقه‌ای در ساختار فدرال به شورش مسلحانه در امهرا انجامید.

هم‌زمان اختلاف بر سر اجرای کامل توافق پرتوریا، وضعیت مناطق مورد مناقشه و بازگشت آوارگان، روابط میان آدیس‌آبابا و تیگرای را شکننده نگه داشت. در ماه‌های اخیر نشانه‌های همکاری میان مخالفان افزایش یافته بود. زمِنه کاسی در اوت گفته بود مذاکرات میان چند گروه برای ایجاد یک چارچوب مشترک ماه‌ها ادامه داشته است. اعلام ۲۰ سپتامبر این تماس‌ها را از مرحله گزارش و ادعا به یک ائتلاف نام‌گذاری‌شده با فهرست اعضای مشخص رساند.

مسیر بعدی؛ چه چیز تعیین‌کننده است؟

نخستین آزمون، واکنش دولت ابی احمد و ارتش فدرال خواهد بود. اگر آدیس‌آبابا ائتلاف را تهدید نظامی واحد تلقی کند، نحوه استقرار نیروها در امهرا، اورومیا و مرزهای تیگرای اهمیت پیدا می‌کند. آزمون دوم، ایجاد یا عدم ایجاد سازوکار فرماندهی مشترک میان اعضاست؛ صرف صدور بیانیه بدون هماهنگی میدانی الزاماً موازنه جنگ را تغییر نمی‌دهد.

عامل سوم اختلاف‌های حل‌نشده درون ائتلاف است. فانو و نیروهای تیگرای بر سر برخی مناطق سابقه مناقشه دارند و اهداف سیاسی جنبش‌های قومی عضو نیز یکسان نیست. در نتیجه، مهم‌ترین پرسش در روزهای آینده این نیست که آیا ائتلاف اعلام شده است ــ این بخش اکنون روشن است ــ بلکه این است که آیا گروه‌هایی که سابقه جنگ با یکدیگر دارند می‌توانند اختلاف‌هایشان را مهار و یک راهبرد سیاسی و نظامی پایدار ایجاد کنند.