پاشینیان در سازمان ملل؛ صلح با باکو را «فرصت تازه» خواند

نیکول پاشینیان در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی خود را بر تغییری بنا کرد که تا چند سال پیش برای قفقاز جنوبی دور از دسترس به نظر می‌رسید: نخست‌وزیر ارمنستان گفت صلح میان ایروان و باکو که در ۸ اوت ۲۰۲۵ با حمایت آمریکا شکل گرفت، اکنون فرصت‌های تازه‌ای برای منطقه ایجاد کرده است.

پاشینیان در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ تلاش کرد روایت ارمنستان را از کشوری گرفتار جنگ و مناقشه قره‌باغ به بازیگری متمرکز بر اتصال منطقه‌ای، عادی‌سازی روابط و تنوع‌بخشی به سیاست خارجی تغییر دهد. او همچنین سخنان رجب طیب اردوغان درباره پیشبرد عادی‌سازی روابط ارمنستان و ترکیه را تأیید کرد.

از مناقشه به اتصال منطقه‌ای

محور اصلی سخنرانی این بود که توافق با جمهوری آذربایجان باید به زیرساخت، تجارت و رفت‌وآمد تبدیل شود. برای ایروان، صلح فقط نبود درگیری نظامی نیست؛ اگر مرزها بسته بمانند و مسیرهای ارتباطی باز نشوند، سود اقتصادی آن محدود خواهد بود.

پاشینیان طی سال‌های اخیر طرح «چهارراه صلح» را مطرح کرده که هدف آن بازگشایی راه‌های منطقه‌ای با احترام به حاکمیت کشورهاست. این مسئله برای ایران نیز اهمیت مستقیم دارد، زیرا تهران با هر مدلی که کنترل حاکمیتی ارمنستان بر مسیرهای مرزی را تضعیف کند مخالفت کرده و بر باز ماندن مرز ایران و ارمنستان تأکید دارد.

رابطه با باکو؛ صلحی که باید اجرایی شود

پاشینیان توافق سیاسی با باکو را دستاوردی تاریخی توصیف کرد، اما مرحله دشوار اکنون اجرای جزئیات است. تعیین خطوط مرزی، رژیم عبور و مرور، زیرساخت‌های حمل‌ونقل و تضمین‌های حقوقی می‌توانند دوباره اختلاف ایجاد کنند. تجربه قفقاز نشان داده فاصله میان بیانیه صلح و اجرای آن می‌تواند طولانی باشد.

برای جمهوری آذربایجان نیز اتصال به نخجوان و مسیرهای منطقه‌ای اهمیت راهبردی دارد. اختلاف اصلی بر سر این است که این اتصال با چه قواعدی انجام شود. ارمنستان بر حاکمیت و کنترل مرزی خود تأکید می‌کند و باکو خواهان رفت‌وآمد مطمئن و بدون مانع است.

ترکیه؛ ضلع دوم عادی‌سازی

پاشینیان از تریبون سازمان ملل تأیید کرد که روند عادی‌سازی با ترکیه با جدیت دنبال می‌شود. باز شدن کامل مرز ارمنستان و ترکیه می‌تواند اقتصاد ارمنستان را از انزوای جغرافیایی بخشی خارج کند و مسیرهای تجاری تازه‌ای ایجاد کند.

اما رابطه آنکارا و ایروان همچنان به رابطه ارمنستان و جمهوری آذربایجان گره خورده است. پیشرفت در یک مسیر می‌تواند دیگری را تسریع کند و بازگشت تنش نیز می‌تواند هر دو را متوقف سازد.

سیاست خارجی متنوع‌تر

پاشینیان فهرستی از روابط راهبردی تازه با کشورها و اتحادیه اروپا ارائه کرد. پیام آن روشن بود: ارمنستان دیگر نمی‌خواهد امنیت و سیاست خارجی خود را عمدتاً بر روسیه بنا کند. روابط با فرانسه، آمریکا، اتحادیه اروپا، چین و چند کشور اروپایی در سال‌های اخیر گسترش یافته است.

این تغییر به معنای قطع کامل رابطه با مسکو نیست، اما توازن سنتی را تغییر داده است. پس از جنگ‌های قره‌باغ و نارضایتی ایروان از عملکرد سازوکارهای امنیتی روسیه، دولت پاشینیان به‌تدریج به دنبال شرکای بیشتری رفته است.

اثر بر ایران

برای تهران، مهم‌ترین بخش سخنرانی آینده جغرافیای حمل‌ونقل قفقاز است. ایران از صلح میان همسایگان شمالی خود استقبال می‌کند، اما نسبت به هر تغییر ژئوپلیتیکی در مرزها یا ایجاد مسیری با وضعیت فرامرزی حساس است. اگر مدل مورد توافق بر حاکمیت ارمنستان و قواعد عادی گمرکی استوار باشد، بخشی از نگرانی‌های ایران کاهش می‌یابد.

مسیر بعدی

آزمون واقعی در ماه‌های آینده اجرای توافق، باز شدن مسیرها و پیشرفت عادی‌سازی با ترکیه است. پاشینیان در نیویورک کوشید نشان دهد دولتش مرحله پساجنگ را آغاز کرده؛ اما دوام این روایت به آن بستگی دارد که توافق‌های سیاسی به ترتیبات حقوقی و اقتصادی پایدار تبدیل شوند.