گویان در سازمان ملل: ونزوئلا حکم لاهه را بپذیرد

محمد عرفان علی، رئیس‌جمهور گویان، در سخنرانی خود در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل از ونزوئلا خواست نتیجه روند قضایی دیوان بین‌المللی دادگستری درباره مناقشه مرزی دو کشور را بپذیرد. او گفت گویان پس از دهه‌ها تلاش دوجانبه برای حل اختلاف به دیوان لاهه مراجعه کرده و متعهد است رأی نهایی دادگاه را اجرا کند.

علی در کنار این پرونده، بر چندجانبه‌گرایی، حل مسالمت‌آمیز اختلاف‌ها، بحران خاورمیانه و حق فلسطینیان برای تعیین سرنوشت نیز تأکید کرد. پیام اصلی او این بود که کشورها باید اختلاف‌های حاکمیتی و امنیتی را از مسیر حقوق بین‌الملل و نهادهای مشترک حل کنند، نه از طریق فشار نظامی یا تهدید.

پرونده مرزی گویان و ونزوئلا

اختلاف بر سر منطقه اسکیبو سال‌هاست روابط گویان و ونزوئلا را تحت فشار قرار داده است. دولت گویان استدلال می‌کند که مسیر حقوقی در دیوان بین‌المللی دادگستری پس از سال‌ها گفت‌وگو و سازوکارهای دوجانبه انتخاب شده و اکنون باید روند قضایی تا پایان ادامه یابد.

عرفان علی در مجمع عمومی تأکید کرد که کشورش به حکم دادگاه پایبند خواهد بود و از کاراکاس نیز انتظار دارد همین تعهد را بپذیرد. این موضع پاسخی مستقیم به درخواست ونزوئلا برای بازگشت به مذاکرات دوجانبه بر پایه توافق ژنو است.

چرا اسکیبو مهم است؟

اسکیبو فقط یک اختلاف مرزی تاریخی نیست. این منطقه بخش بزرگی از قلمرو تحت اداره گویان را شامل می‌شود و در سال‌های اخیر اهمیت آن با رشد سریع بخش انرژی و اکتشافات نفتی در سواحل گویان بیشتر شده است. به همین دلیل، هر تنش سیاسی یا نظامی در این پرونده می‌تواند بر سرمایه‌گذاری، امنیت مرزی و روابط منطقه‌ای در آمریکای جنوبی اثر بگذارد.

برای گویان، ارجاع اختلاف به دیوان لاهه راهی برای تبدیل یک مناقشه قدرت به یک پرونده حقوقی است. برای ونزوئلا، در مقابل، موضوع همچنان با برداشت متفاوتی از اعتبار توافق‌های تاریخی و سازوکار حل اختلاف گره خورده است.

خاورمیانه و درخواست برای اقدام دیپلماتیک

رئیس‌جمهور گویان در بخش دیگری از سخنرانی گفت جامعه بین‌المللی باید ظرفیت خود برای صلح را تقویت کند و از ابزارهای جنگ فاصله بگیرد. او خواستار اقدام دیپلماتیک برای پایان دادن به رنج غیرنظامیان در خاورمیانه شد و بر حق مشروع مردم فلسطین برای تعیین سرنوشت و داشتن سرزمین امن تأکید کرد.

این موضع در چارچوب سیاست خارجی گویان بر حمایت از حقوق بین‌الملل و حل اختلاف‌ها از مسیر نهادهای چندجانبه مطرح شد. علی تلاش کرد میان پرونده‌ای که مستقیماً با حاکمیت ملی کشورش مرتبط است و بحران‌های جهانی پیوندی مفهومی ایجاد کند: اینکه قواعد مشترک باید در همه پرونده‌ها به شکل یکسان اجرا شوند.

آنچه می‌دانیم

منبع رسمی دولت گویان متن سخنرانی رئیس‌جمهور را منتشر کرده و به طور مشخص می‌گوید او از ونزوئلا خواسته رأی دیوان بین‌المللی دادگستری را بپذیرد. صفحه رسمی General Debate سازمان ملل نیز ثبت کرده که محمد عرفان علی در ۲۴ سپتامبر در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سخنرانی کرده است.

آنچه هنوز روشن نیست

هنوز زمان و محتوای رأی نهایی دیوان درباره ماهیت اختلاف تعیین‌کننده خواهد بود و مشخص نیست کاراکاس در صورت نامطلوب بودن نتیجه برای ونزوئلا چه واکنشی نشان خواهد داد. همچنین سخنرانی علی به خودی خود تضمینی برای کاهش تنش‌های مرزی یا پایان اختلاف سیاسی دو کشور ایجاد نمی‌کند.

چرا الان مهم است؟

افزایش اهمیت اقتصادی گویان و منابع انرژی آن، اختلاف مرزی را از یک پرونده تاریخی به مسئله‌ای با پیامدهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی گسترده‌تر تبدیل کرده است. هر تشدید تنش می‌تواند بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی را درگیر کند و بر سرمایه‌گذاری انرژی و امنیت دریایی در شمال آمریکای جنوبی اثر بگذارد.

از سوی دیگر، پرونده اسکیبو آزمونی برای اعتبار سازوکارهای حقوقی بین‌المللی است. اگر طرف‌های اختلاف نتیجه روند قضایی را بپذیرند، این پرونده می‌تواند نمونه‌ای از حل اختلاف مرزی از مسیر دادگاه باشد؛ اگر نه، فاصله میان حکم حقوقی و اجرای سیاسی بار دیگر برجسته خواهد شد.

اثر بر ایران

این سخنرانی اثر مستقیم و فوری بر ایران ندارد. با این حال، دو موضوع برای تهران قابل توجه است: تأکید بر نقش دیوان بین‌المللی دادگستری در اختلاف‌های بین‌دولتی و پیوند میان منابع انرژی، مناقشات مرزی و امنیت منطقه‌ای. رشد تولید نفت گویان نیز در بلندمدت می‌تواند بر ترکیب عرضه جهانی انرژی اثر بگذارد، هرچند سخنرانی امروز مستقیماً وارد این بحث نشد.

مسیر بعدی

مهم‌ترین تحول بعدی، ادامه رسیدگی دیوان بین‌المللی دادگستری و واکنش رسمی ونزوئلا به روند پرونده است. در سطح سیاسی نیز باید دید آیا دو کشور در کنار مسیر قضایی، سازوکارهایی برای جلوگیری از حادثه مرزی و کنترل تنش ایجاد می‌کنند یا اختلاف وارد مرحله تازه‌ای خواهد شد.