تردد در هرمز افزایش یافت؛ آمریکا از اثرگذاری عملیات خود می‌گوید

به‌روزرسانی ۱۷ سپتامبر: فرماندهی مرکزی آمریکا در گفت‌وگو با الجزیره مدعی شده عملیات آمریکا برای شکستن محدودیت عبور در تنگه هرمز «بسیار مؤثر» بوده است. این ادعا با داده‌های تازه‌ای همراه است که تصویر متفاوتی از گزارش اولیه این صفحه می‌دهد: مرکز UKMTO گفته بود ۵۹ کشتی در ۴۸ ساعت منتهی به یکشنبه از تنگه عبور کرده‌اند و وزیر انرژی آمریکا نیز عبور بیش از ۹ میلیون بشکه نفت در روز را مطرح کرده است. با این حال، داده‌های شرکت‌های ردیابی تجاری همچنان تردد کالایی را بسیار پایین‌تر از سطح پیش از جنگ نشان می‌دهند. بنابراین رونما این تحول را نشانه افزایش نسبی عبور می‌داند، نه اثبات بازگشت هرمز به وضعیت عادی.

تردد تجاری از تنگه هرمز در روزهای گذشته به یکی از پایین‌ترین سطوح بحران رسیده بود؛ داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌داد روز دوشنبه تنها چهار شناور حامل کالا از این آبراه عبور کرده‌اند، در حالی که میانگین پیش از جنگ حدود ۱۲۵ عبور در روز بود. داده‌های تازه اکنون از بهبود نسبی حکایت دارند، اما اختلاف میان آمارهای رسمی و سامانه‌های ردیابی مستقل همچنان مانع از نتیجه‌گیری درباره عادی‌شدن کشتیرانی است.

چه تغییری در تردد هرمز رخ داده است؟

بر پایه داده‌های اولیه ردیابی دریایی، شمار شناورهای کالایی عبوری از تنگه هرمز در روز دوشنبه به چهار فروند کاهش یافته است. یک روز پیش از آن نیز تعداد عبورها تنها ۱۰ فروند ثبت شده بود. این ارقام در مقایسه با میانگین حدود ۱۲۵ عبور روزانه پیش از جنگ، عمق اختلال را نشان می‌دهد.

کاهش تعداد کشتی‌ها الزاماً به معنای بسته‌شدن کامل آبراه نیست. تفاوت مهم همین‌جاست: تنگه همچنان عبورهایی دارد، اما حجم تردد تجاری به‌شدت پایین آمده و شرکت‌های کشتیرانی در تصمیم‌گیری برای ورود به منطقه با ریسک امنیتی، هزینه بیمه و احتمال آسیب به شناور مواجه‌اند.

آنچه می‌دانیم

ترافیک کشتی‌ها طی روزهای اخیر در سطوح بسیار پایین باقی مانده است. هم‌زمان چند حادثه دریایی، حملات به شناورها و گزارش‌های مربوط به مین یا پرتابه، ارزیابی ریسک عبور را دشوارتر کرده‌اند. توقف یا کاهش حرکت برخی کشتی‌ها در اطراف مسیرهای ورودی نیز نشان می‌دهد بخشی از ناوگان تجاری منتظر روشن‌ترشدن وضعیت امنیتی است.

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است و اختلال در آن فقط بر صادرات ایران اثر نمی‌گذارد. بخش بزرگی از نفت و گاز منطقه برای رسیدن به بازار جهانی به این مسیر وابسته است؛ بنابراین کاهش تردد، کشورهای تولیدکننده، خریداران آسیایی، شرکت‌های کشتیرانی و بازار بیمه را هم‌زمان درگیر می‌کند.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

داده‌های ردیابی دریایی اولیه‌اند و ممکن است با تکمیل اطلاعات تغییر کنند. همچنین همه شناورها الزاماً به یک شکل در سامانه‌های عمومی دیده نمی‌شوند. بنابراین رقم چهار عبور باید به‌عنوان تصویر اولیه از یک روز مشخص خوانده شود، نه عدد ثابت برای تمام تردد دریایی منطقه.

هنوز روشن نیست این سطح پایین ترافیک چند روز ادامه خواهد داشت و آیا شرکت‌های بزرگ کشتیرانی پس از ارزیابی دوباره خطر به مسیر بازمی‌گردند یا نه. همچنین زمان دقیق برگزاری دوباره رایزنی منطقه‌ای درباره ترتیبات عبور از هرمز مشخص نشده است.

چرا این افت تردد مهم است؟

بازار انرژی فقط به مقدار نفت تولیدشده واکنش نشان نمی‌دهد؛ توانایی رساندن آن نفت به خریدار نیز اهمیت دارد. وقتی کشتی‌ها از ورود به یک آبراه حیاتی خودداری می‌کنند، حتی بدون آسیب مستقیم به میدان نفتی یا پالایشگاه، عرضه قابل دسترس در بازار می‌تواند تحت فشار قرار گیرد.

عامل دوم هزینه است. افزایش حق بیمه جنگ، هزینه اجاره نفتکش، تأخیر در تحویل و انتظار در لنگرگاه می‌تواند قیمت نهایی حمل را بالا ببرد. این هزینه در نهایت ممکن است به قیمت انرژی و کالاهایی که از مسیرهای دریایی جابه‌جا می‌شوند منتقل شود.

اثر مستقیم بر ایران

برای ایران، هرمز هم یک دارایی ژئوپلیتیک و هم یک مسیر حیاتی اقتصادی است. کاهش شدید تردد می‌تواند قدرت فشار تهران در معادلات امنیتی را برجسته کند، اما هم‌زمان هزینه‌های اقتصادی برای بنادر، صادرات، واردات و دسترسی به حمل‌ونقل دریایی را افزایش دهد.

این دو وجه باید هم‌زمان دیده شوند. هرچه بحران طولانی‌تر شود، اثر بازدارندگی یا اهرم سیاسی هرمز در کنار هزینه واقعی اختلال برای اقتصاد ایران قرار می‌گیرد. به همین دلیل بازگشت پایدار کشتیرانی فقط یک موضوع نظامی نیست و به توافق‌های امنیتی و دیپلماتیک نیز وابسته است.

پیوند با تحولات اخیر

افت تازه تردد پس از مجموعه‌ای از حوادث امنیتی در آب‌های جنوب ایران و هم‌زمان با تعویق رایزنی منطقه‌ای درباره هرمز رخ داده است. ایران و کشورهای خلیج فارس درباره ترتیبات عبور و امنیت آبراه گفت‌وگوهایی را دنبال کرده‌اند، اما هنوز چارچوبی که بتواند اطمینان شرکت‌های کشتیرانی را به‌طور محسوس بازگرداند اعلام نشده است.

در چنین فضایی، رفتار شرکت‌های حمل‌ونقل خود به یک شاخص سیاسی تبدیل شده است. اگر عبورها افزایش یابد، می‌تواند نشانه کاهش ارزیابی خطر باشد؛ اگر تعداد کشتی‌ها در محدوده تک‌رقمی بماند، بازار آن را نشانه تداوم بحران خواهد دید.

مسیر بعدی چه چیزی را نشان می‌دهد؟

برای سنجش تغییر واقعی باید چهار شاخص دنبال شود: تعداد عبور روزانه کشتی‌های تجاری، نرخ بیمه جنگ، بازگشت شرکت‌های بزرگ کشتیرانی و نتیجه مذاکرات منطقه‌ای درباره امنیت هرمز. افزایش پایدار تردد در چند روز متوالی مهم‌تر از جهش یک‌روزه خواهد بود.

در وضعیت فعلی، داده‌ها از بازگشت عادی کشتیرانی حمایت نمی‌کنند. تنگه کاملاً بسته نیست، اما فاصله میان چهار عبور ثبت‌شده و میانگین حدود ۱۲۵ عبور پیش از جنگ نشان می‌دهد یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجارت انرژی جهان همچنان در وضعیت اختلال شدید قرار دارد.