روبیو: آمریکا آماده کمک به گذار سیاسی در کوباست

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته واشینگتن آماده گفت‌وگو و کمک به کوبا در صورتی است که این کشور وارد مسیر تغییر سیاسی و اقتصادی شود. اظهارات او یک روز پس از سخنرانی دونالد ترامپ در سازمان ملل مطرح شد؛ سخنرانی‌ای که در آن رئیس‌جمهور آمریکا فشار بر حکومت کوبا را بخشی از سیاست منطقه‌ای خود معرفی کرد.

روبیو گفت کوبا «فرصتی» برای حرکت به سوی آینده‌ای متفاوت دارد و آمریکا در صورت آمادگی هاوانا می‌تواند کمک کند. دولت کوبا در مقابل، سیاست واشینگتن را فشار اقتصادی و مداخله در امور داخلی خود می‌داند و وجود مذاکرات رسمی درباره تغییر حکومت را رد کرده است.

آنچه می‌دانیم

دولت ترامپ طی ماه‌های گذشته فشار اقتصادی و انرژی بر کوبا را افزایش داده است. روبیو اکنون این فشار را با پیشنهاد کمک در صورت تغییرات سیاسی پیوند زده و گفته سرمایه‌گذاران آمریکایی و بخشی از جامعه کوبایی خارج از کشور می‌توانند در یک دوره گذار اقتصادی نقش داشته باشند.

در سطح رسمی، واشینگتن از تغییر بنیادین وضعیت سیاسی کوبا سخن می‌گوید. هاوانا اما تحریم‌ها و محدودیت‌های انرژی را عامل تشدید مشکلات اقتصادی معرفی می‌کند و مشروعیت شروط آمریکا را نمی‌پذیرد.

آنچه هنوز روشن نیست

هیچ نقشه راه مورد توافقی میان دو دولت وجود ندارد. معلوم نیست منظور واشینگتن از «گذار» دقیقاً چه سازوکار سیاسی، چه جدول زمانی و چه شروطی برای کاهش تحریم‌هاست. همچنین مشخص نیست آیا کانال مذاکرات محرمانه یا مقدماتی در سطحی وجود دارد که بتواند به توافق رسمی منجر شود.

روبیو گفته آمریکا آماده همکاری با برخی مقام‌های کوبایی است، اما این موضع هنوز به پیشنهاد دیپلماتیک مشخص با ضمانت‌های اجرایی تبدیل نشده است.

چرا اکنون مهم است

کوبا با فشار شدید اقتصادی، کمبود سوخت و اختلال در تأمین برق و کالاهای اساسی روبه‌رو است. در چنین شرایطی، هر تغییر در سیاست آمریکا می‌تواند اثر اقتصادی و سیاسی قابل توجهی داشته باشد. اما پیشنهاد گفت‌وگو هم‌زمان با فشار حداکثری، یک تناقض راهبردی ایجاد می‌کند: واشینگتن می‌خواهد از فشار برای ایجاد تغییر استفاده کند، در حالی که هاوانا همان فشار را مانع گفت‌وگوی برابر می‌داند.

موضوع کوبا همچنین بخشی از بازگشت تمرکز سیاست خارجی آمریکا به نیمکره غربی است. دولت ترامپ در ماه‌های اخیر بر امنیت، مهاجرت، قاچاق مواد مخدر و نفوذ رقبایی مانند چین و روسیه در آمریکای لاتین تأکید بیشتری گذاشته است.

تحریم، انرژی و اهرم فشار

مهم‌ترین اهرم واشینگتن همچنان اقتصادی است. محدودیت‌های دیرینه تجاری با اقدامات تازه در حوزه انرژی ترکیب شده و دولت کوبا می‌گوید هزینه این فشارها برای اقتصاد کشور افزایش یافته است. آمریکا در مقابل استدلال می‌کند مشکلات ساختاری اقتصاد کوبا ناشی از نظام سیاسی و اقتصادی این کشور است.

این اختلاف نشان می‌دهد حتی آغاز مذاکره نیز مستلزم حل یک مسئله پایه‌ای است: آیا کاهش فشار باید پیش‌شرط گفت‌وگو باشد یا نتیجه اصلاحات سیاسی؟ دو طرف در حال حاضر پاسخ‌های متضادی به این پرسش می‌دهند.

پیامد منطقه‌ای

تحول در روابط واشینگتن و هاوانا بر سیاست آمریکای لاتین اثر می‌گذارد. برخی دولت‌های منطقه تحریم گسترده کوبا را رد می‌کنند و هر سال اکثریت بزرگی از اعضای مجمع عمومی سازمان ملل خواستار پایان تحریم اقتصادی آمریکا می‌شوند. در مقابل، دولت ترامپ مسئله کوبا را در چارچوب امنیت و تغییر سیاسی در نیمکره غربی قرار داده است.

اثر بر ایران

اثر مستقیم این تحول بر ایران در حال حاضر محدود است. با این حال، ایران و کوبا هر دو با تحریم‌های آمریکا روبه‌رو بوده‌اند و تهران معمولاً با سیاست فشار اقتصادی واشینگتن علیه هاوانا مخالفت کرده است. هر مدل توافقی که میان آمریکا و کوبا شکل بگیرد می‌تواند از نظر سیاسی مورد توجه تهران قرار گیرد، اما هنوز هیچ توافقی وجود ندارد که بتوان از آن الگو استخراج کرد.

مسیر بعدی

باید دید آیا اظهارات روبیو به تماس رسمی، پیشنهاد مکتوب یا تغییر مشخص در تحریم‌ها منجر می‌شود. پاسخ دولت کوبا و موضع کشورهای آمریکای لاتین نیز تعیین‌کننده خواهد بود. تا زمانی که شروط دو طرف روشن و یک کانال رسمی تأیید نشود، سخنان تازه بیشتر نشانه آمادگی مشروط واشینگتن برای مذاکره است تا آغاز یک فرایند دیپلماتیک واقعی.