ترکیه پایگاه باشیقه–زلیکان را به عراق واگذار می‌کند

عراق و ترکیه توافق کرده‌اند کنترل پایگاه نظامی باشیقه–زلیکان در استان نینوا به‌تدریج به دولت فدرال عراق واگذار شود؛ تصمیمی که به یکی از قدیمی‌ترین اختلاف‌های امنیتی بغداد و آنکارا درباره حضور نیروهای ترکیه در خاک عراق مربوط است. دو طرف گفته‌اند انتقال بر اساس سازوکار و جدول زمانی مورد توافق انجام می‌شود، اما جزئیات این جدول هنوز علنی نشده است.

این توافق پس از دیدار رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهوری ترکیه، و علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک اعلام شد. در بیانیه مشترک دو کشور، واگذاری پایگاه بخشی از همکاری امنیتی گسترده‌تری معرفی شده که بر تقویت اقتدار دولت عراق در شمال این کشور تمرکز دارد.

واگذاری تدریجی، نه خروج فوری

نکته اصلی در متن توافق این است که انتقال کنترل پایگاه یک فرایند مرحله‌ای خواهد بود. مقام‌های دو کشور هنوز نگفته‌اند نخستین مرحله چه زمانی آغاز می‌شود، چه تعداد نیروی ترکیه در هر مرحله خارج می‌شوند و تکلیف تجهیزات مستقر در پایگاه چگونه تعیین خواهد شد. بنابراین اعلام توافق را نباید با تخلیه کامل و فوری پایگاه یکی دانست.

سعد معن، رئیس هسته اطلاع‌رسانی امنیتی عراق، روز جمعه گفت تحویل زلیکان مستقیماً به دولت فدرال انجام خواهد شد. از نگاه بغداد، این موضوع به حاکمیت دولت مرکزی بر تأسیسات نظامی و امنیتی در خاک عراق مربوط است.

چرا باشیقه–زلیکان مهم است؟

ترکیه از سال ۲۰۱۵ در این پایگاه در نزدیکی موصل حضور نظامی داشته است. استقرار نیروهای ترکیه ابتدا با مأموریت‌های مرتبط با مقابله با داعش و آموزش نیروهای محلی توضیح داده می‌شد، اما بغداد در سال‌های بعد بارها نسبت به ادامه حضور نظامی ترکیه اعتراض کرد. آنکارا نیز عملیات خود در شمال عراق را با تهدیدهای امنیتی مرتبط با پ‌ک‌ک توجیه کرده است.

پایگاه زلیکان به دلیل فاصله آن از مرز ترکیه و قرار گرفتن در استان نینوا، یکی از نمادهای اختلاف دو کشور درباره دامنه حضور نظامی ترکیه در عراق بوده است. این پایگاه در سال‌های گذشته همچنین هدف حملات راکتی و پهپادی قرار گرفته است.

سنجار هم بخشی از توافق امنیتی است

موضوع پایگاه تنها بخش توافق نیست. بغداد و آنکارا همچنین بر گسترش همکاری امنیتی و تثبیت اقتدار دولت عراق در سنجار تأکید کرده‌اند. ترکیه مدت‌هاست فعالیت گروه‌های مسلح مرتبط با پ‌ک‌ک در سنجار را تهدید امنیتی می‌داند. دولت عراق نیز در ماه جاری از روند خلع سلاح یک گروه ایزدی مرتبط با پ‌ک‌ک و امکان ادغام افراد واجد شرایط در نیروهای امنیتی خبر داده بود.

در نتیجه، واگذاری باشیقه–زلیکان بخشی از تفاهم امنیتی وسیع‌تری است که در آن بغداد بر حاکمیت خود بر قلمرو عراق تأکید دارد و آنکارا خواهان محدود شدن فعالیت گروه‌هایی است که آنها را تهدیدی علیه امنیت ترکیه می‌داند.

آنچه هنوز روشن نیست

هنوز تاریخ نهایی خروج نیروهای ترکیه، شمار نیروهای مشمول توافق و جزئیات اجرایی انتقال اعلام نشده است. همچنین این توافق به معنی پایان همه حضور نظامی ترکیه در شمال عراق نیست؛ ترکیه در مناطق دیگری از شمال عراق نیز مواضع و نیروهای نظامی دارد.

مرحله قابل مشاهده بعدی، انتشار جدول زمانی انتقال و آغاز تحویل عملی تأسیسات به نیروهای فدرال عراق خواهد بود. تا آن زمان، آنچه قطعی است توافق سیاسی دو دولت بر انتقال تدریجی این پایگاه مشخص است، نه پایان کامل حضور نظامی ترکیه در عراق.