توافق آمریکا و چین بر تعرفه کمتر و گفت‌وگوی هوش مصنوعی

آمریکا و چین پس از سفر سه‌روزه شی جین‌پینگ به واشنگتن بر مجموعه‌ای از اقدامات تازه در تجارت و هوش مصنوعی توافق کرده‌اند. مهم‌ترین بخش اقتصادی، اعمال تعرفه‌های ترجیحی‌تر برای حدود ۳۰ میلیارد دلار کالای غیرحساس در هر جهت است؛ هم‌زمان دو کشور یک سازوکار رسمی برای گفت‌وگو درباره هوش مصنوعی و ارتباط در زمان رخدادهای مرتبط ایجاد می‌کنند.

کاخ سفید در فکت‌شیتی که پس از پایان سفر رئیس‌جمهور چین منتشر کرد، گفت «هیئت تجاری آمریکا و چین» درباره توصیه‌هایی برای تعرفه‌های مطلوب‌تر بر ۳۰ میلیارد دلار کالای غیرحساس در هر مسیر به توافق رسیده است. کالاهای آمریکایی مشمول این چارچوب، طبق اعلام واشنگتن، شامل محصولات کشاورزی، ماهی و غذاهای دریایی، چوب، محصولات آرایشی و تجهیزات پزشکی است.

هم‌زمان، وزارت خارجه چین نیز بر اساس گزارشی که رویترز منتشر کرده، از یک توافق هشت‌ماده‌ای میان دو طرف خبر داده که علاوه بر کاهش متقابل تعرفه‌ها، ایجاد شورای تجاری، ادامه نتایج مذاکرات پیشین و راه‌اندازی گفت‌وگو درباره هوش مصنوعی را در بر می‌گیرد.

از مذاکره به یک چارچوب اجرایی محدود

این تحول از آن جهت مهم است که یک هفته پیش، وزارت بازرگانی چین هنوز می‌گفت تیم‌های اقتصادی دو کشور درباره سازوکار کاهش تعرفه‌ها در حال مذاکره‌اند و جزئیات نهایی بعداً اعلام خواهد شد. حالا دو طرف دست‌کم بخشی از آن مذاکرات را به یک چارچوب مشخص‌تر رسانده‌اند.

با این حال، این توافق به معنای پایان جنگ تجاری آمریکا و چین نیست. دامنه آن به کالاهای غیرحساس محدود است و بخش بزرگی از اختلاف‌های دو کشور درباره فناوری‌های پیشرفته، نیمه‌رساناها، کنترل صادرات، یارانه‌های صنعتی و دسترسی به بازار همچنان پابرجاست. بنابراین آنچه اعلام شده بیشتر یک کاهش تنش هدفمند است تا یک توافق جامع تجاری.

هوش مصنوعی وارد کانال رسمی دو دولت شد

بخش دوم توافق، ایجاد یک گفت‌وگوی دوجانبه درباره هوش مصنوعی است. کاخ سفید گفته دو کشور سازوکاری برای تبادل نظر درباره ریسک‌ها و مزایای این فناوری ایجاد می‌کنند و دور بعدی گفت‌وگو باید تا نوامبر برگزار شود. همچنین قرار است یک کانال ارتباطی برای رخدادهای مرتبط با هوش مصنوعی ایجاد شود.

این بخش از توافق از نظر راهبردی اهمیت دارد، چون رقابت فناوری میان واشنگتن و پکن در سال‌های اخیر عمدتاً از مسیر محدودیت‌های صادراتی، رقابت تراشه‌ای و سیاست صنعتی پیش رفته است. ایجاد یک کانال مستقیم به این معنا نیست که دو طرف درباره نحوه توسعه یا تنظیم هوش مصنوعی هم‌نظر شده‌اند؛ اما برای نخستین بار یک مسیر مشخص برای مدیریت بخشی از ریسک‌های این رقابت ایجاد می‌شود.

کاخ سفید در متن خود از اصطلاح «Super Intelligence» استفاده کرده و گفته دو رهبر درباره استفاده از این عنوان توافق کرده‌اند. این نام‌گذاری جنبه سیاسی و ارتباطی دارد و به خودی خود نشان‌دهنده تغییر در تعریف فنی هوش مصنوعی یا توافق بر یک استاندارد مشترک نیست.

توافق تجاری دقیقاً چه اندازه است؟

عبارت «۳۰ میلیارد دلار» نباید با کاهش ۳۰ میلیارد دلاری درآمد تعرفه‌ای اشتباه گرفته شود. متن رسمی آمریکا می‌گوید موضوع توافق، کالاهایی به ارزش حدود ۳۰ میلیارد دلار در هر جهت است که مشمول رفتار تعرفه‌ای مطلوب‌تر خواهند شد. میزان واقعی کاهش تعرفه، نرخ‌های جدید و جدول اجرای آنها هنوز در متن منتشرشده به‌طور کامل مشخص نشده است.

این تفاوت مهم است، چون اثر اقتصادی نهایی به سه متغیر بستگی دارد: نرخ قبلی تعرفه‌ها، نرخ جدید و حجم واقعی تجارت کالاهای مشمول. تا زمانی که جدول کامل اجرایی منتشر نشود، نمی‌توان ارزش نهایی کاهش هزینه تعرفه‌ای برای شرکت‌ها را با دقت محاسبه کرد.

رابطه با آتش‌بس تجاری قبلی

دو کشور پیش از این نیز توافق کرده بودند آتش‌بس تجاری موجود را تمدید کنند تا فرصت بیشتری برای مذاکره درباره یک توافق بزرگ‌تر فراهم شود. چارچوب تازه، آن آتش‌بس را به چند اقدام عملی‌تر متصل می‌کند: کاهش تعرفه در یک سبد محدود، ایجاد سازوکارهای تجاری و بازکردن کانال گفت‌وگو درباره هوش مصنوعی.

با این حال، هنوز معلوم نیست این اقدامات به توافقی گسترده‌تر منجر خواهد شد یا صرفاً برای مدیریت تنش تا دور بعدی مذاکرات استفاده می‌شود. سابقه روابط تجاری دو کشور نشان داده توافق‌های مرحله‌ای می‌توانند بدون حل اختلاف‌های ساختاری برای مدتی تنش را کاهش دهند، اما شکننده باقی بمانند.

ایران هم در گفت‌وگوی ترامپ و شی مطرح شد

کاخ سفید اعلام کرده رهبران آمریکا و چین درباره ایران نیز گفت‌وگو کرده‌اند و بر مخالفت با دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای و اعمال عوارض بر آبراه‌های بین‌المللی تأکید داشته‌اند. این بخش از بیانیه، موضع اعلامی دو طرف است و به معنای توافق آنها بر همه ابعاد جنگ ایران، تحریم‌ها یا نحوه حل بحران تنگه هرمز نیست.

برای تهران، مهم‌ترین نکته این است که روابط اقتصادی واشنگتن و پکن و بحران ایران اکنون در یک چارچوب دیپلماتیک بزرگ‌تر با هم تلاقی پیدا کرده‌اند. چین یکی از بازیگران اصلی تجارت انرژی و از طرف‌های مهم در پرونده هسته‌ای ایران است، اما هنوز نشانه‌ای از اینکه توافق تجاری تازه آمریکا و چین مستقیماً سیاست پکن در قبال ایران را تغییر داده باشد منتشر نشده است.

مرحله بعدی چیست؟

دو نقطه باید دنبال شود: نخست انتشار جزئیات اجرایی تعرفه‌ها و فهرست دقیق کالاهای مشمول، و دوم دور بعدی گفت‌وگوی هوش مصنوعی که قرار است تا نوامبر برگزار شود. این دو مرحله روشن خواهند کرد که توافق فعلی صرفاً یک اعلام سیاسی پس از سفر شی بوده یا به سازوکارهای پایدارتر میان دو اقتصاد بزرگ جهان تبدیل می‌شود.