چین از گفت‌وگوی ایران و کشورهای خلیج فارس حمایت کرد

چین در گفت‌وگو با ایران اعلام کرده است از مذاکره تهران با کشورهای خلیج فارس بر پایه احترام متقابل به حاکمیت ارضی و امنیت ملی حمایت می‌کند. وانگ یی، وزیر خارجه چین، در دیدار ۱۶ سپتامبر با عباس عراقچی در پکن همچنین خواستار بازگشایی هرچه سریع‌تر تنگه هرمز و حفظ عبور امن و بدون مانع از آبراه‌های بین‌المللی شد.

موضع پکن دو بخش به‌هم‌پیوسته دارد: از یک سو چین از گفت‌وگوی ایران با همسایگان خلیج فارس و کاهش تنش منطقه‌ای حمایت می‌کند؛ از سوی دیگر، باز بودن هرمز و ثبات انتقال انرژی و زنجیره‌های تأمین را یک منفعت بین‌المللی می‌داند. این موضع در روزهای بعد نیز در نشست سازمان ملل درباره آزادی کشتیرانی تکرار شد.

وانگ یی درباره ایران و کشورهای خلیج فارس چه گفت؟

بر اساس متن رسمی وزارت خارجه چین، وانگ یی گفت پکن از گفت‌وگوی ایران با کشورهای خلیج فارس حمایت می‌کند و معتقد است طرف‌ها باید به حاکمیت سرزمینی و امنیت ملی یکدیگر احترام بگذارند و منافع مشترک منطقه را به شیوه‌ای سازنده دنبال کنند.

این عبارت مهم است زیرا چین حمایت از ایران را با دعوت هم‌زمان به احترام متقابل میان تهران و کشورهای خلیج فارس پیوند می‌زند. پکن در همان بیانیه تأکید کرد ادامه درگیری ایران و آمریکا به سود طرف‌ها یا جامعه بین‌المللی نیست و دو کشور را به خویشتنداری و بازگشت به سازوکار مذاکره دعوت کرد.

هرمز در مرکز نگرانی اقتصادی چین

وانگ یی از همه طرف‌ها خواست اقدامات مؤثر برای بازگشایی سریع تنگه هرمز انجام دهند، عبور امن و بدون مانع از آبراه‌های بین‌المللی را تضمین کنند و ثبات انتقال انرژی و زنجیره‌های تولید و تأمین را حفظ کنند.

این بخش از موضع چین مستقیماً به منافع اقتصادی این کشور مرتبط است. چین یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان انرژی جهان است و اختلال در هرمز، باب‌المندب و دریای سرخ می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه، زمان تحویل و امنیت عرضه را تحت فشار قرار دهد. با این حال، وزارت خارجه چین این موضوع را در قالب منفعت عمومی تجارت و انرژی جهانی مطرح کرده است، نه صرفاً منفعت ملی پکن.

موضع چین در سازمان ملل

فو کونگ، نماینده دائم چین در سازمان ملل، در نشست ۱۷ سپتامبر درباره «حفاظت از آزادی کشتیرانی» گفت اختلال در هرمز و افزایش ریسک در باب‌المندب و دریای سرخ بر امنیت انرژی و غذا و ثبات زنجیره‌های تأمین جهانی اثر گذاشته و به‌ویژه کشورهای جنوب جهانی را تحت فشار قرار داده است.

او ریشه ناامنی دریایی را در گسترش درگیری‌های زمینی دانست و بر آتش‌بس، گفت‌وگو و همکاری میان طرف‌ها تأکید کرد. این موضع نشان می‌دهد پکن مسئله هرمز را جدا از جنگ‌ها و بحران‌های سیاسی منطقه نمی‌بیند و راه‌حل پایدار را صرفاً در حفاظت نظامی از کشتی‌ها خلاصه نمی‌کند.

عراقچی چه موضعی مطرح کرد؟

طبق روایت رسمی وزارت خارجه چین، عراقچی گفت ایران خواهان ادامه جنگ نیست و امیدوار است به مسیر حل‌وفصل دیپلماتیک بازگردد. او همچنین گفته است ایران با عمان درباره طرحی برای بازگشایی تنگه هرمز به توافق رسیده و تهران آماده گفت‌وگو و مشورت با کشورهای منطقه و توسعه روابط همسایگی است.

این سخنان روایت رسمی منتشرشده از سوی چین از دیدار است. جزئیات کامل طرح ایران و عمان، جدول زمانی اجرا و شروط دقیق عبور از هرمز در همان متن منتشر نشده و بنابراین هنوز نمی‌توان از آن به‌عنوان یک توافق عملیاتی کامل یاد کرد.

چه چیزی نسبت به مواضع قبلی چین تازه است؟

چین پیش‌تر نیز از حفظ امنیت هرمز و احترام به حاکمیت کشورهای منطقه حمایت کرده بود. نکته تازه در این دور، قرار گرفتن چند محور در یک بسته سیاسی مشخص است: گفت‌وگوی ایران و کشورهای خلیج فارس، احترام متقابل به حاکمیت و امنیت، بازگشایی سریع هرمز، جلوگیری از سرایت تنش به یمن و دریای سرخ و بازگشت ایران و آمریکا به مذاکره.

این ترکیب نشان می‌دهد چین می‌خواهد نقش خود را از حمایت سیاسی از یک طرف فراتر ببرد و به‌عنوان بازیگری که هم با ایران و هم با کشورهای عربی خلیج فارس روابط اقتصادی و دیپلماتیک گسترده دارد، از یک چارچوب منطقه‌ای برای کاهش تنش دفاع کند.

چه چیزی باید دنبال شود؟

مرحله بعدی این است که آیا حمایت چین از گفت‌وگوی منطقه‌ای به ابتکار مشخص دیپلماتیک، نشست چندجانبه یا تضمین عملی برای کشتیرانی تبدیل می‌شود یا نه. همچنین باید دید توافق مورد اشاره ایران و عمان درباره هرمز چه جزئیاتی پیدا می‌کند و آیا کشورهای دیگر خلیج فارس به آن می‌پیوندند.

در سطح وسیع‌تر، موضع چین درباره بازگشت تهران و واشنگتن به گفت‌وگو و جلوگیری از گسترش بحران به یمن و دریای سرخ نیز باید دنبال شود. هر پیشرفت یا شکست در این مسیرها مستقیماً بر امکان عادی‌سازی کشتیرانی و کاهش ریسک انرژی اثر خواهد گذاشت.