۸۰ کشور خواستار بازگشایی فوری هرمز بدون عوارض شدند

ائتلافی متشکل از حدود ۸۰ کشور و نهاد بین‌المللی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل خواستار بازگشایی فوری و کامل تنگه هرمز و عبور امن کشتی‌ها بدون عوارض، شروط یا هزینه‌های غیرقانونی شد. این بیانیه مشترک را عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر خارجه بحرین، در یک نشست خبری درباره امنیت دریایی در مقر سازمان ملل قرائت کرد.

بیانیه، اختلال در کشتیرانی هرمز را تهدیدی برای تجارت، امنیت انرژی و اقتصاد جهانی توصیف کرد و از اجرای فوری قطعنامه ۲۸۱۷ شورای امنیت حمایت کرد. در عین حال، متن به درگیری یمن و حملات حوثی‌ها در دریای سرخ و به عربستان نیز پرداخت و پیشروی این گروه به سمت باب‌المندب را خطری برای کشتیرانی دانست.

درخواست اصلی ائتلاف چیست؟

محور اجرایی بیانیه بازگشت «عبور امن، مطمئن و بدون مانع» از هرمز بر پایه حقوق بین‌الملل است. کشورهای امضاکننده مشخصاً با وضع عوارض، شروط یا هزینه‌هایی که آن‌ها غیرقانونی می‌دانند مخالفت کرده‌اند و خواستار بازگرداندن کامل حقوق و آزادی‌های دریانوردی بدون تأخیر شده‌اند.

این بخش از بیانیه از مواضع عمومی درباره آزادی کشتیرانی فراتر می‌رود، زیرا درباره شرایط مالی و عملی عبور نیز موضع می‌گیرد. اختلاف درباره همین شروط و نحوه اداره عبور کشتی‌ها در ماه‌های اخیر یکی از محورهای بحران هرمز بوده است.

چه کشورهایی پشت بیانیه هستند؟

فهرست منتشرشده شامل کشورهای عرب خلیج فارس، ایالات متحده، بریتانیا، کشورهای متعدد اروپایی و آسیایی و همچنین نهادهایی مانند اتحادیه اروپا، شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه عرب است. استرالیا نیز متن کامل بیانیه و فهرست حامیان را منتشر کرده است.

این گستردگی به معنای یکسان بودن دیدگاه همه اعضا درباره ریشه‌های جنگ یا راه‌حل سیاسی نیست. نقطه مشترک اعلام‌شده در بیانیه، حمایت از کشتیرانی آزاد و مخالفت با استفاده از کشتی‌های تجاری و دریانوردان به‌عنوان اهرم فشار است.

اتهام‌های مطرح‌شده علیه ایران و حوثی‌ها

در متن بیانیه، کشورهای حامی ایران را مسئول اخلال در تجارت و محدودیت در هرمز معرفی کرده و حملات حوثی‌ها در دریای سرخ و علیه عربستان را محکوم کرده‌اند. ایران و حوثی‌ها در مواضع عمومی خود اقداماتشان را در چارچوب دفاع یا واکنش به جنگ و حملات طرف مقابل توصیف کرده‌اند. رونما این ادعاهای متعارض را به‌عنوان مواضع طرف‌ها گزارش می‌کند.

الزیانی گفت خطر موجود همچنان واقعی است و بر اهمیت بازگرداندن مسیرهای دریایی تأکید کرد. در روزهای منتهی به این بیانیه نیز حمله به یک کشتی تجاری در نزدیکی عمان و تشدید درگیری در یمن نگرانی درباره دو گلوگاه هرمز و باب‌المندب را افزایش داده بود.

چرا این بیانیه اهمیت دارد؟

از نظر سیاسی، بیانیه نشان می‌دهد موضوع هرمز از یک اختلاف منطقه‌ای به پرونده‌ای با ائتلاف گسترده دیپلماتیک تبدیل شده است. از نظر اقتصادی، کشورهای حامی تلاش دارند هزینه اختلال در مسیر انرژی و تجارت را برجسته کنند؛ موضوعی که می‌تواند بر قیمت نفت، بیمه کشتی‌ها، نرخ حمل‌ونقل و زنجیره تأمین اثر بگذارد.

با این حال، بیانیه به‌خودی‌خود سازوکار اجرایی تازه‌ای برای بازگشایی هرمز ایجاد نمی‌کند. اجرای عملی به رفتار طرف‌های درگیر، مذاکرات منطقه‌ای، ترتیبات امنیت دریایی و نتیجه تلاش‌های دیپلماتیک وابسته خواهد بود.

چه چیزی باید بعداً دنبال شود؟

مهم‌ترین پرسش این است که آیا این ائتلاف به اقدام هماهنگ دیپلماتیک یا طرح اجرایی برای عبور کشتی‌ها می‌رسد یا نه. مواضع ایران، گفت‌وگوهای عمان با تهران، تصمیم‌های شورای امنیت و هر توافق درباره عوارض، بازرسی یا مدیریت ترافیک دریایی باید دنبال شوند.

همچنین پیوند هرمز با بحران یمن و باب‌المندب مهم است. اگر تنش در یکی از دو آبراه افزایش یابد، ظرفیت مسیرهای جایگزین برای تجارت و انرژی محدودتر می‌شود. به همین دلیل بیانیه هر دو بحران را در یک چارچوب امنیت دریایی قرار داده است.

جمع‌بندی

خبر اصلی این است که حدود ۸۰ کشور و نهاد، در یک بیانیه مشترک در سازمان ملل، خواستار بازگشایی فوری هرمز و عبور کشتی‌ها بدون عوارض و محدودیت‌های مورد اعتراض شده‌اند. این موضع نشان‌دهنده فشار دیپلماتیک گسترده برای عادی‌سازی کشتیرانی است، اما نتیجه عملی آن به مذاکرات و ترتیبات اجرایی بعدی بستگی دارد.