میتسوتاکیس در سازمان ملل بر آزادی کشتیرانی و اجرای حقوق دریاها تأکید کرد

کریاکوس میتسوتاکیس، نخست‌وزیر یونان، در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل، سخنرانی خود را حول امنیت دریایی، اجرای حقوق دریاها، نقش نهادهای چندجانبه و حکمرانی فناوری تنظیم کرد. در ظاهر، این سخنرانی مجموعه‌ای از مواضع درباره کشتیرانی، هوش مصنوعی و نظم بین‌المللی بود؛ اما در سطح تحلیلی، همه این موضوع‌ها به یک مسئله واحد وصل می‌شوند: یونان می‌خواهد خود را به‌عنوان کشوری معرفی کند که از «قواعد» برای افزایش وزن سیاسی خود استفاده می‌کند.

برای آتن، حقوق دریاها صرفاً یک بحث حقوقی نیست. یونان یکی از مهم‌ترین کشورهای کشتیرانی جهان است و امنیت آبراه‌های راهبردی مستقیماً بر منافع اقتصادی آن اثر می‌گذارد. به همین دلیل، اشاره به تنگه هرمز، دریای سرخ و آزادی ناوبری، بخشی از یک نگرانی جهانی و در عین حال کاملاً ملی است.

چرا هرمز و دریای سرخ در سخنرانی یونان مهم بودند؟

هرگونه اختلال در این مسیرها می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه، انرژی و زنجیره تأمین را افزایش دهد. برای کشوری که بخش مهمی از قدرت اقتصادی و نفوذ بین‌المللی‌اش به صنعت کشتیرانی وابسته است، امنیت دریا موضوعی حاشیه‌ای نیست. میتسوتاکیس با قرار دادن آزادی کشتیرانی در کنار حقوق بین‌الملل تلاش کرد منافع ملی یونان را در قالب یک «اصل جهانی» بیان کند.

این تکنیک دیپلماتیک اهمیت دارد: وقتی یک دولت منفعت ملی خود را در قالب یک قاعده عمومی بیان می‌کند، هزینه مخالفت با آن برای دیگران بالاتر می‌رود. یونان نمی‌گوید فقط کشتی‌های یونانی باید امن باشند؛ می‌گوید کل نظام تجارت دریایی باید بر پایه قواعد مشترک کار کند.

اشاره‌ای که فقط به خاورمیانه محدود نیست

تأکید مداوم بر کنوانسیون حقوق دریاها یک لایه دیگر هم دارد. یونان سال‌هاست در مدیترانه شرقی درباره فلات قاره، مناطق انحصاری اقتصادی و حدود دریایی با ترکیه اختلاف دارد. بنابراین هر بار که آتن در یک تریبون بین‌المللی از «اجرای یکسان حقوق دریاها» دفاع می‌کند، این پیام فقط متوجه هرمز یا دریای سرخ نیست.

این سخنرانی نام ترکیه را به‌عنوان هدف اصلی معرفی نمی‌کند، اما از منظر سیاست منطقه‌ای یونان، تأکید بر قواعد دریایی با پرونده مدیترانه شرقی هم‌پوشانی روشن دارد. این یک برداشت تحلیلی بر پایه مواضع علنی آتن است.

هوش مصنوعی؛ چرا کنار امنیت دریایی قرار گرفت؟

در نگاه اول، ارتباط هوش مصنوعی با کشتیرانی و حقوق دریاها ضعیف به نظر می‌رسد. اما در ساختار سخنرانی میتسوتاکیس، هر دو در یک طبقه قرار می‌گیرند: حوزه‌هایی که فناوری یا قدرت بدون قاعده می‌تواند بی‌ثباتی ایجاد کند. همان‌طور که دریاها به قواعد مشترک نیاز دارند، فناوری‌های پرقدرت نیز از نگاه او نیازمند چارچوب تنظیم‌گری هستند.

این موضع همچنین با تلاش اروپا برای ساخت مدل مستقل حکمرانی فناوری هم‌راستا است؛ مدلی که میان رویکرد بازارمحور آمریکا و مدل کنترل دولتی چین فاصله بگیرد و نقش قانون را برجسته کند.

رمزگشایی سخنان

منظور عملی: یونان می‌خواهد امنیت دریایی، حقوق بین‌الملل و تنظیم فناوری را به حوزه‌هایی تبدیل کند که در آن‌ها بتواند فراتر از اندازه جغرافیایی خود نقش‌آفرینی کند.

مخاطب اول: کشورهای ساحلی و بازیگران درگیر در بحران‌های دریایی؛ پیام این است که ناامنی در آبراه‌های حساس، مسئله داخلی یک منطقه نیست و هزینه جهانی دارد.

مخاطب دوم: اتحادیه اروپا و شرکای غربی یونان؛ آتن می‌خواهد نشان دهد در موضوع‌هایی مانند کشتیرانی و حقوق دریاها فقط دنبال حمایت نیست، بلکه می‌تواند دستور کار تولید کند.

مخاطب سوم: ترکیه، به‌صورت غیرمستقیم. هر تأکید یونان بر کنوانسیون حقوق دریاها در سطح بین‌المللی، موضع حقوقی آتن در اختلافات مدیترانه شرقی را نیز تقویت می‌کند.

هدف دیپلماتیک محتمل

هدف اصلی می‌تواند تثبیت یونان به‌عنوان «قدرت قواعد‌محور دریایی» باشد؛ کشوری که امنیت دریا، تجارت، انرژی و حقوق بین‌الملل را به یک روایت واحد وصل می‌کند. این روایت به آتن اجازه می‌دهد هم در اتحادیه اروپا و هم در سازمان ملل نقش پررنگ‌تری مطالبه کند.

تناقضی که باید دید

سؤال اصلی این است که آیا تأکید بر اجرای یکسان حقوق دریاها در همه پرونده‌ها به‌صورت یکسان دنبال می‌شود یا فقط در پرونده‌هایی که با منافع یونان هم‌سو است. اعتبار این سخنرانی در نهایت به رفتار عملی آتن در منازعات منطقه‌ای و بین‌المللی وابسته خواهد بود.

بعد از این سخنرانی چه باید دید؟

موضع یونان درباره امنیت هرمز و دریای سرخ، رفتار آتن در اختلافات مدیترانه شرقی، نقش آن در سیاست دریایی اتحادیه اروپا و پیشنهادهایش در حوزه تنظیم هوش مصنوعی، مهم‌ترین شاخص‌هایی هستند که نشان می‌دهند این سخنرانی تا چه حد به سیاست اجرایی تبدیل می‌شود.