آمریکا و یونان همکاری امنیتی را گسترش دادند؛ روبیو درباره هرمز چه گفت؟

آمریکا و یونان در ششمین گفت‌وگوی راهبردی دو کشور، یادداشت تفاهمی برای ایجاد برنامه مشترک امنیتی و گسترش تبادل اطلاعات ضدتروریسم میان نهادهای مجری قانون امضا کردند. این خروجی اجرایی با سخنرانی سیاسی مارکو روبیو در آتن تفاوت دارد: یک سازوکار نهادی تازه ایجاد شده، هرچند متن کامل، دامنه داده‌ها و ضمانت‌های حریم خصوصی هنوز عمومی نیست.

چه چیزی امضا شد؟

وزیر خارجه آمریکا در نشست مشترک با همتای یونانی خود اعلام کرد یادداشت تفاهم تازه، «برنامه امنیتی مشترک» را برای تقویت تبادل اطلاعات ضدتروریسم میان نهادهای اجرای قانون دو کشور ایجاد می‌کند. مقام‌های دو طرف همچنین از امضای سه توافق در جریان گفت‌وگوی راهبردی سخن گفته‌اند.

در گزارش عمومی اولیه، متن کامل یادداشت، فهرست نهادهای دارای دسترسی، نوع داده‌های قابل تبادل، مدت نگهداری اطلاعات و دو توافق دیگر با جزئیات کافی منتشر نشده است. بنابراین نمی‌توان آن را معادل دسترسی نامحدود به داده‌های شهروندان یا عملیات مشترک خودکار دانست.

چرا یونان برای واشنگتن مهم است؟

یونان در نقطه اتصال مدیترانه شرقی، بالکان و مسیرهای انرژی اروپا قرار دارد و میزبان زیرساخت‌های نظامی مورد استفاده آمریکا است. آتن همچنین در مأموریت دریایی اتحادیه اروپا برای حفاظت از کشتیرانی در دریای سرخ نقش دارد. همکاری تازه، لایه انتظامی و اطلاعاتی را به رابطه‌ای اضافه می‌کند که پیش‌تر بر دفاع، پایگاه‌ها، انرژی و کشتیرانی متمرکز بود.

واشنگتن این همکاری را پاسخی به تروریسم، قاچاق انسان و جرایم فرامرزی معرفی می‌کند. دولت یونان نیز می‌گوید کشورش به‌دلیل موقعیت جغرافیایی در معرض مسیرهای مهاجرت و شبکه‌های قاچاق قرار دارد. اثربخشی برنامه به کیفیت اطلاعات، قواعد استفاده و نظارت قضایی وابسته است و هنوز قابل سنجش نیست.

ارتباط با انرژی و امنیت دریایی

گفت‌وگوی راهبردی فقط ضدتروریسم نبود. دو طرف درباره مسیرهای گاز طبیعی مایع آمریکا به اروپا، امنیت زیرساخت و همکاری دفاعی نیز مذاکره کردند. یونان می‌خواهد موقعیت خود را به‌عنوان دروازه انرژی جنوب‌شرق اروپا تقویت کند؛ واشنگتن نیز کاهش وابستگی اروپا به عرضه‌کنندگان رقیب را دنبال می‌کند.

وزیر خارجه یونان گفته آتن در صورت شکل‌گیری یک روند صلح معتبر، آماده همکاری و ارائه کمک دریایی در تنگه هرمز است. این موضع اعلام آمادگی مشروط است؛ توافق عملیاتی برای اعزام نیرو یا مأموریت تازه در هرمز اعلام نشده است.

برای ایران چه معنایی دارد؟

هر سازوکار تازه تبادل داده در مدیترانه شرقی می‌تواند بر رصد سفر، شبکه‌های مالی و فعالیت‌های دریایی اثر بگذارد، اما هیچ سند عمومی نشان نمی‌دهد یادداشت تفاهم مشخصاً ایران را هدف گرفته است. پیوند مستقیم آن با ایران در این مرحله، آمادگی مشروط یونان برای کمک دریایی در هرمز و نقش آتن در مسیرهای انرژی جایگزین است.

اگر برنامه مشترک از تبادل فهرست‌های هشدار به همکاری عملیاتی و داده‌های سفر گسترش یابد، ظرفیت آمریکا برای پیوندزدن اطلاعات بالکان، مدیترانه و خاورمیانه افزایش می‌یابد. این سناریو تا انتشار متن و شیوه‌نامه اجرایی قطعی نیست.

رونما پیش‌تر موضع یونان درباره هرمز، غزه و امنیت کشتیرانی را بررسی کرده بود. تحول امروز، اضافه‌شدن توافق اجرایی تبادل اطلاعات به همان معماری همکاری است.

به‌روزرسانی: ادعای روبیو درباره هرمز و موضع هسته‌ای آمریکا

مارکو روبیو در نشست خبری آتن گفت ایران «کنترل کامل» تنگه هرمز را از دست داده و مدعی شد اکنون تقریباً به اندازه پیش از جنگ نفت از منطقه خارج می‌شود. این سخن، ارزیابی سیاسی دولت آمریکا است و نباید به‌معنای بازگشت کامل شرایط کشتیرانی به وضعیت پیش از جنگ گزارش شود.

داده‌های کپلر نشان می‌دهد جریان نفت خام خاورمیانه به بازارها به‌طور محسوسی بازیابی شده و مجموع صادرات خام منطقه با احتساب مسیرهای جایگزین به حدود سطح پیش از جنگ رسیده است؛ اما خود کپلر تأکید می‌کند تنگه «کاملاً باز» نشده، عبورها همچنان نوسانی و پرریسک‌اند و صادرات فرآورده‌های پالایشی هنوز حدود ۵۰ درصد پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است. بنابراین ادعای روبیو درباره بازگشت جریان نفت خام با بخشی از داده‌های بازار هم‌جهت است، اما تعبیر «از دست دادن کامل کنترل» یک نتیجه‌گیری سیاسی است.

روبیو همچنین موضع دیرینه واشنگتن را تکرار کرد که ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست یابد. وقتی از او پرسیده شد آیا آمریکا می‌تواند سطحی از غنی‌سازی ایران را بپذیرد، از تعیین سقف یا سطح قابل قبول خودداری کرد. این بخش، پارامتر کلیدی مذاکرات را همچنان نامشخص می‌گذارد و نباید از آن «پذیرش غنی‌سازی» یا «صفر بودن غنی‌سازی» را استنتاج کرد.

در همان روز مقام‌های ایرانی همچنان بر کنترل و حق تصمیم‌گیری خود درباره مسیرهای عبور در هرمز تأکید کردند. داده‌های عمومی تردد و جریان انرژی برای سنجش روند مفیدند، اما به‌دلیل خاموشی AIS، مسیرهای اسکورت‌شده، انتقال کشتی‌به‌کشتی و استفاده از خطوط لوله، تصویر کامل و لحظه‌ای از همه عبورها ارائه نمی‌کنند.

گام بعدی قابل پیگیری

انتشار متن سه توافق، تعیین نهادهای مسئول، قواعد حفاظت داده، بودجه اجرایی و هرگونه مأموریت دریایی مشخص در هرمز معیارهای بعدی‌اند. تا آن زمان، خبر قطعی امضای برنامه مشترک امنیتی است؛ دامنه عملیاتی و اثر منطقه‌ای آن هنوز باید با اسناد بعدی سنجیده شود.