منابع امنیت دریایی: حملات به نفتکش‌ها در هرمز به رکورد هفتگی جنگ رسید؛ IMO ۹ مورد را تأیید کرده

سه منبع امنیت دریایی که حوادث تنگه هرمز را رصد می‌کنند می‌گویند در فاصله ۲۸ سپتامبر تا ۵ اکتبر دست‌کم ۱۲ حمله به نفتکش‌های نفت، LNG و LPG ثبت شده؛ رقمی که به گفته آنها بالاترین تعداد هفتگی از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه است. اما داده رسمی سازمان بین‌المللی دریانوردی (IMO) برای همین بازه هنوز ۹ حادثه تأییدشده را نشان می‌دهد. این فاصله عددی مهم است: «گزارش امنیتی» و «حادثه تأییدشده رسمی» یک چیز نیستند.

فهرست به‌روز IMO تا ۶ اکتبر، در مجموع ۹۳ حادثه تأییدشده در تنگه هرمز و پیرامون آن ثبت کرده است. در بازه ۲۸ سپتامبر تا ۴ اکتبر، نام ۹ شناور در فهرست رسمی دیده می‌شود: AL FUNTAS، MERSIN PROSPERITY، SINBAD، AL RUWAIS، KAZIMAH III، PROMISE، GHANA PROSPERITY، LIPSI و CAMEROON PROSPERITY. در همه این موارد خسارت ثبت شده و در فهرست IMO برای این ۹ مورد آلودگی گزارش نشده است.

۱۲ حمله یعنی ۱۲ حمله تأییدشده از سوی ایران؟ نه

گزارش تازه رویترز به نقل از سه منبع امنیت دریایی عدد ۱۲ را ارائه می‌کند. در همان گزارش، مرکز اطلاعات مشترک دریایی (JMIC) تحت هدایت نیروی دریایی آمریکا گفته است فعالیت‌هایی مانند پرواز پهپاد، مراقبت و فراخوان رادیویی VHF از سوی سپاه پاسداران در تنگه ادامه داشته است. این ارزیابی، یک ادعای نهادی آمریکایی درباره الگوی فشار دریایی است؛ اما به‌خودی‌خود اثبات نمی‌کند که عامل هر یک از اصابت‌های ثبت‌شده به نفتکش‌ها سپاه یا ایران بوده است.

اتفاقاً هشدارهای عمومی UKMTO در چند حادثه اخیر از «پرتابه ناشناس» حرف می‌زنند و مسئول حمله را تعیین نمی‌کنند. نمونه روشن آن حادثه ۴ اکتبر است که یک نفتکش در هرمز از آسیب موتورخانه بر اثر پرتابه ناشناس خبر داد و رونما نیز عامل آن را نامشخص گزارش کرد.

جایی که انتساب روشن‌تر است

در ۵ اکتبر، UKMTO یک مورد متفاوت را ثبت کرد: ناخدای یک نفتکش ورودی گفت از سوی سپاه پاسداران فراخوانده شده و به او هشدار داده‌اند در صورت ادامه مسیر هدف قرار خواهد گرفت؛ کشتی مسیر خود را تغییر داد. این مورد پیش‌تر در رونما پوشش داده شده است. تفاوت آن با اصابت‌های «پرتابه ناشناس» این است که در گزارش UKMTO، هویت طرفی که اخطار رادیویی داده مشخص شده، اما گزارشی از شلیک یا خسارت در همان واقعه وجود ندارد.

چرا اختلاف ۱۲ و ۹ مهم است؟

برای ارزیابی ریسک هرمز باید سه لایه را جدا نگه داشت: حمله یا اصابت ثبت‌شده، تلاش یا تهدید به حمله، و مزاحمت یا مراقبت دریایی. منابع امنیتی می‌توانند این رخدادها را سریع‌تر و با دامنه وسیع‌تر ثبت کنند؛ IMO برای ورود یک مورد به فهرست «تأییدشده» زمان بیشتری صرف راستی‌آزمایی می‌کند. بنابراین اختلاف فعلی الزاماً تناقض نیست، اما اجازه نمی‌دهد عدد ۱۲ را بدون قید به‌عنوان ۱۲ حمله رسمیِ تأییدشده گزارش کنیم.

ارزش عملی این تفکیک برای بازار نفت و کشتیرانی بالاست. شرکت‌های بیمه و مالکان کشتی صرفاً به مسئولیت نهایی حقوقی نگاه نمی‌کنند؛ تکرار اصابت، هشدار رادیویی، پرواز پهپاد و نااطمینانی درباره عامل حمله همگی می‌توانند ریسک عبور را بالا ببرند. از سوی دیگر، برای نسبت دادن مسئولیت سیاسی یا نظامی، استاندارد اثبات باید بالاتر از سنجش تجاری ریسک باشد.

آنچه فعلاً می‌دانیم و آنچه هنوز باز است

تأییدشده: IMO تا ۶ اکتبر ۹۳ حادثه تأییدشده در منطقه ثبت کرده و ۹ مورد از فهرست آن در فاصله ۲۸ سپتامبر تا ۴ اکتبر قرار می‌گیرند. UKMTO نیز چند اصابت با پرتابه ناشناس و یک مورد اخطار رادیویی منتسب به سپاه را جداگانه ثبت کرده است.

ادعا: سه منبع امنیت دریایی می‌گویند شمار حملات هفته ۲۸ سپتامبر تا ۵ اکتبر دست‌کم ۱۲ مورد بوده و رکورد هفتگی جنگ محسوب می‌شود. JMIC نیز می‌گوید سپاه با مراقبت، پرواز پهپاد و تماس رادیویی بر خطوط عبور فشار وارد می‌کند.

نامعلوم: عامل همه اصابت‌های این هفته، نوع پرتابه‌های به‌کاررفته در هر واقعه و اینکه کدام سه مورد هنوز در فهرست تأییدشده IMO ظاهر نشده‌اند، در منابع عمومی بررسی‌شده روشن نیست.

جمع‌بندی رونما: داده‌ها از افزایش محسوس خطر عملیاتی در هرمز حکایت دارند، اما شواهد عمومی فعلی اجازه نمی‌دهد همه حوادث هفته را به یک بازیگر واحد نسبت داد. گام بعدی قابل پیگیری، به‌روزرسانی فهرست IMO و نتایج تحقیقات UKMTO درباره شناورهای آسیب‌دیده است.