وزیر دفاع تحریم‌شده با ۲۳۷ رأی؛ مجلس ایران چه چیزی را تأیید کرد و کدام خلأ هنوز پر نشده است؟

مجلس ایران یکشنبه ۱۸ اکتبر مهرداد اخلاقی کتابچی را به‌عنوان وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح تأیید کرد. بر اساس گزارش‌های منتشرشده از جلسه، ۲۳۷ نماینده موافق و ۱۵ نفر مخالف بودند و رأی ممتنعی ثبت نشد. جلسه به‌صورت ویدیوکنفرانس برگزار شد. این رأی بعد از هفت ماه خلأ در وزارتی انجام شد که وزیر پیشین آن، عزیز نصیرزاده، در حملات آمریکا و اسرائیل در آغاز جنگ (۲۸ فوریه) کشته شد.

تز تحلیل

این رأی را باید بیشتر نشانه‌ی ترمیم ساختار امنیتی و اولویت دادن به تولید دفاعی دانست تا نشانه‌ی یک بازنگری سیاسی. دو چیز می‌تواند این تز را تقویت کند: اعلام برنامه‌های مشخص بازسازی صنعتی و بودجه‌ای در ماه‌های آینده، و ادامه‌ی نقش فرعی وزارت در تصمیم‌های عملیاتی. اگر وزیر جدید در تصمیم‌گیری درباره‌ی مذاکره، تنگه هرمز یا پاسخ نظامی نقش علنی و مستقل بیابد، تز تضعیف می‌شود.

چه اتفاقی افتاد

پزشکیان نامزدی اخلاقی کتابچی را ۵ اکتبر با نامه به رئیس مجلس فرستاد. وزارت دفاع از ۲ مارس با سرپرستی مجید ابن‌الرضا اداره می‌شد. اخلاقی کتابچی در جلسه‌ی رأی اعتماد گفت بیش از ۳۵ سال در «فهرست ترور» دشمنان بوده است، هرگونه حمله‌ی تازه‌ی آمریکا و اسرائیل را با پاسخی «غافلگیرکننده و گسترده» روبه‌رو دانست و از تقویت «جبهه مقاومت» گفت. اولویت‌هایی که خودش اعلام کرد، گسترش تولید دفاعی در شبکه‌ی صنعتی، تقویت پژوهش و بازسازمان‌دهی وزارتخانه بود.

او همچنین درباره‌ی تهدید به استفاده از بمب سنگرشکن بزرگ آمریکا، به گزارش یک خبرگزاری نیمه‌رسمی ایران، گفت اقدام‌های لازم برای این سناریو انجام شده و ایران «آسوده‌خاطر» است. این ادعا قابل راستی‌آزمایی مستقل نیست و باید به‌عنوان موضع رسمی خوانده شود.

سازوکار: چرا انتخاب او معنادار است

سابقه‌ی او تقریباً کامل در صنعت است. اخلاقی کتابچی رئیس گروه صنعتی شهید باقری بود؛ شورای امنیت در قطعنامه‌ی ۱۷۴۷ (۲۰۰۷) او را به همین عنوان تحریم کرد. وزیر وقت، حسین دهقان، او را ۲۱ آبان ۱۳۹۳ به ریاست سازمان صنایع هوافضا گمارد. بعدها مدیریت سازمان صنایع دفاع را هم بر عهده داشت. آمریکا نیز او را تحریم کرده است (وزارت خارجه‌ی آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۰ او را مشمول فهرست تحریم‌ها کرد) و نامش پس از بازگشت تحریم‌های سازمان ملل در سپتامبر ۲۰۲۵ دوباره در فهرست سازمان ملل آمد.

وزارت دفاع در ایران مسئول صنعت، تدارکات و پشتیبانی است و ساختار فرماندهی عملیاتی عمدتاً در ارتش و سپاه قرار دارد. این تمایز از عنوان رسمی وزارتخانه و سابقه‌ی نامزد استنباط می‌شود؛ منبع رسمی مستقیمی که تقسیم اختیار را در این مقطع جنگی توضیح دهد در دست نداریم. با این حال انتخاب فردی با سابقه‌ی تولید موشک و پهپاد در چنین زمانی با منطق «بازسازی توان بازدارندگی» سازگارتر است تا با منطق دیپلماسی.

شواهد و داده

بازیگران و منافع

قوی‌ترین دیدگاه مخالف

یک گزارش منطقه‌ای می‌نویسد رأی اعتماد به نامزدهای پست‌های امنیتی معمولاً صوری است و معرفی علنی نامزد معمولاً نشان می‌دهد تأیید عالی‌ترین سطح قبلاً گرفته شده است. اگر چنین باشد، ۲۳۷ رأی اطلاعات تازه‌ای درباره‌ی موازنه‌ی قدرت ندارد و سخنان وزیر هم بیشتر پیام‌رسانی داخلی و بازدارندگی کلامی است. این استدلال وزن دارد. همان گزارش‌ها تأکید می‌کنند که روشن نیست رهبری، چه نقشی در تأیید داشته است. پس نتیجه‌ی ما فقط درباره‌ی جهت‌گیری محتمل است، نه اثبات تغییر قدرت.

آنچه روشن نیست

صورت‌جلسه‌ی رسمی رأی‌گیری و دلیل اختلاف ۲۵ رأی در دسترس ما نیست. نقش واقعی وزارت دفاع در تصمیم‌های جنگ و مذاکره، تاریخ دقیق پایان مهلت قانونی سرپرستی، و وضعیت رسمی وزارت اطلاعات هم روشن نیست. گزارش‌ها از نیاز به اصلاح شرط اجتهاد برای وزیر اطلاعات خبر داده‌اند، اما سرنوشت آن در منابع خوانده‌شده تأیید نشد.

شاخص‌های رصد

برای سنجش این تحلیل چهار چیز را باید دید: معرفی یا تأیید وزیر اطلاعات و میزان رأی او؛ اعلام برنامه‌ی مشخص بازسازی صنعتی یا بودجه‌ای وزارت دفاع؛ تحریم یا واکنش تازه‌ی آمریکا، بریتانیا و اتحادیه اروپا به انتصاب؛ و اینکه وزیر در جلسه‌های امنیت ملی یا مذاکرات احتمالی نقش علنی می‌یابد یا نه. هم‌زمان باید دید ادعای او درباره‌ی آمادگی برای بمب سنگرشکن با تصمیم‌های واقعی آمریکا چه نسبتی پیدا می‌کند؛ رونما پیش‌تر ناهمخوانی این ابزار با هدف اعلام‌شده را بررسی کرده است.

پرسش‌های متداول

وزیر دفاع ایران چه کسی شد؟ مهرداد اخلاقی کتابچی، مدیر پیشین سازمان صنایع هوافضا و سازمان صنایع دفاع، با ۲۳۷ رأی موافق.

چرا او تحریم شده است؟ شورای امنیت او را در ۲۰۰۷ به‌عنوان رئیس گروه صنعتی شهید باقری، مرتبط با برنامه‌ی موشک‌های بالستیک، تحریم کرد؛ آمریکا هم جداگانه تحریمش کرده است.

آیا وزارت اطلاعات هم وزیر دارد؟ در منابع خوانده‌شده تا ۵ اکتبر نامزدی ارسال نشده بود و تأیید تازه‌ای پیدا نکردیم؛ سرپرست وزارتخانه نیز نام علنی ندارد.

آیا این رأی یعنی سیاست ایران سخت‌تر شده است؟ شواهد کافی برای این نتیجه نیست. رأی یک انتخاب صنعتی‌محور را نشان می‌دهد، اما تصمیم نهایی درباره‌ی جنگ و مذاکره در منابع به وزارت دفاع نسبت داده نشده است.