هشدار تازه آکسفام درباره تعز؛ کمبود آب، غذا و دارو زیر فشار محاصره

یک هشدار تازه درباره وضعیت غیرنظامیان در تعز یمن، خطر تبدیل شدن محدودیت دسترسی به آب، مواد غذایی و درمان را به یک بحران گسترده‌تر برجسته کرده است. فاطمه جعفر، مسئول امور حمایت‌خواهی آکسفام در یمن، در گفت‌وگویی که چهارشنبه ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، شرایط این شهر را رو به وضعیتی توصیف کرده که مدیریت آن دشوارتر می‌شود. این سخنان تازه منتشر شده‌اند، اما به معنای آغاز محاصره در ساعت گذشته یا تأیید مستقل تمام جزئیات میدانی نیستند.

آکسفام چه می‌گوید؟

بر اساس روایت کارکنان محلی آکسفام که جعفر بازگو کرده، مسیرهای اصلی ورود به شهر با محدودیت جدی روبه‌رو شده، دسترسی به سوخت کاهش یافته و تهیه آب آشامیدنی حتی برای کارکنان سازمان‌های امدادی دشوار شده است. او گفته است عرضه مواد غذایی تازه محدود شده و مراکز درمانی نیز با کمبود دارو روبه‌رو هستند. این موارد در این مرحله «شهادت و ارزیابی سازمان امدادی» محسوب می‌شوند؛ نباید آنها را به صورت شمارش مستقل موجودی تمام بازارها و بیمارستان‌های تعز گزارش کرد.

آکسفام هشدار داده انباشت زباله، اختلال در آب سالم و توقف جابه‌جایی بیماران می‌تواند خطر بیماری‌های واگیر را افزایش دهد. این هشدار پیش‌بینی خطر است، نه اعلام وقوع یک همه‌گیری اثبات‌شده. گزارش منتشرشده در ۲۱ اکتبر همچنین به مشکل جابه‌جایی مجروحان و افزایش قیمت برخی اقلام اشاره دارد؛ قیمت‌های نقل‌شده از بازارهای محلی، جایگزین آمار رسمی و نماینده همه معاملات شهر نیستند.

داده مستقل برنامه جهانی غذا چه تصویری می‌دهد؟

مهم‌ترین شاهد مستقل درباره دشواری امدادرسانی، بیانیه ۱۴ اکتبر برنامه جهانی غذای سازمان ملل است. این نهاد در آن تاریخ اعلام کرد به بیش از ۶۰۰ هزار نفر از نیازمندان کمک در تعز دسترسی ندارد؛ در میان این گروه بیش از ۲۰۰ هزار زن و کودک قرار دارند. با احتساب دیگر مناطق درگیر محدودیت دسترسی در غرب یمن، رقم افرادی که برنامه جهانی غذا دیگر نمی‌تواند به آنها برسد به ۸۰۰ هزار نفر می‌رسد. بنابراین «۸۰۰ هزار نفر محروم از دسترسی امدادی» آمار اختصاصی شهر تعز نیست و این دو عدد نباید با یکدیگر جابه‌جا شوند.

برنامه جهانی غذا همان روز هشدار داد ذخیره آرد گندم در بازارهای زیر پایش تعز نزدیک به پایان است. این گزاره بیانگر ارزیابی آن نهاد در ۱۴ اکتبر است؛ برای ادعای تمام شدن کامل ذخیره در روز انتشار این خبر، پایش و گزارش تازه‌تری لازم است. سازمان ملل علاوه بر بسته بودن مسیرها، جابه‌جایی خطوط درگیری و ناامنی حمل‌ونقل را از دلایل کاهش دسترسی انسان‌دوستانه برشمرده است.

چرا بحران فقط مسئله کمبود کالا نیست؟

وقتی یک مسیر ورودی محدود می‌شود، اثر آن تنها در تعداد کامیون‌های رسیده دیده نمی‌شود. رساندن سوخت برای پمپ‌کردن و انتقال آب، کارکرد ژنراتور درمانگاه‌ها و جابه‌جایی آمبولانس‌ها ضروری است. کمبود سوخت می‌تواند خدماتی را که ظاهراً ارتباط مستقیمی با بازار انرژی ندارند نیز مختل کند. هم‌زمان، افزایش هزینه و دشواری جابه‌جایی ممکن است خانوارهای کم‌درآمد را حتی از کالاهای موجود محروم کند. این زنجیره، توضیح سازوکار احتمالی بحران است، نه برآورد عددی مستقل از حجم تلفات یا کمبودهای امروز.

از نظر انسانی، گروه‌های آسیب‌پذیر شامل بیمارانی هستند که نیاز به انتقال یا داروی مستمر دارند، خانواده‌های جابه‌جاشده، کودکان و کسانی که منابع مالی یا امکان ذخیره مواد غذایی ندارند. در چنین وضعیتی صرف اعلام ارسال کمک کافی نیست: باید روشن شود کمک واقعاً به مقصد رسیده، میان چه تعداد توزیع شده و آیا عبور ایمن و پایدار قابل تکرار است.

اختلاف روایت‌های جنگ چه اثری بر ارزیابی دارد؟

تعز در بستر تشدید دوباره جنگ میان حوثی‌ها و نیروهای وابسته به دولت مورد شناسایی بین‌المللی یمن قرار دارد. گزارش تازه از ادامه نبردها و محدودیت مسیرهای ورود به شهر سخن می‌گوید. با این حال، این خبر هیچ آمار تازه‌ای درباره شمار قربانیان، کنترل جغرافیایی خطوط جنگ یا مسئولیت یک حمله مشخص ارائه نمی‌کند؛ این موارد را بدون تأیید مستقل نمی‌توان به صورت واقعیت قطعی به طرفی نسبت داد.

ارزیابی وضعیت غیرنظامیان باید از توجیه نظامی هر طرف جدا بماند. درگیری و خطر امنیتی ممکن است محدودیت‌های تردد ایجاد کند، اما بررسی ضرورت و تناسب چنین محدودیت‌هایی نیازمند اطلاعات روشن درباره مسیرهای امدادی، تصمیم‌های اجرایی و امکان عبور غیرنظامیان است. داده‌های فعلی برای صدور حکم قطعی درباره جزئیات همه این تصمیم‌ها کافی نیستند. پیوند دیپلماسی منطقه با نیازهای انسانی یمن در تحلیل تعویق اجلاس اروپا و خلیج فارس پس از حملات حوثی‌ها؛ دیپلماسی، انرژی و آینده امنیت منطقه | تحلیل ۳۶۰ نیز بررسی شده است.

چه چیز باید در ساعات آینده بررسی شود؟

نخست، گزارش مستقیم نهادهای امدادی از وضعیت دسترسی به آب و آرد، سوخت بیمارستان‌ها و امکان خروج بیماران است. دوم، هر اعلام رسمی و قابل راستی‌آزمایی درباره باز شدن مسیرهای کمک‌رسانی و شمار محموله‌های رسیده است. سوم، تغییر آمار افرادی است که برنامه جهانی غذا عملاً می‌تواند به آنان کمک کند. کاهش رقم «دور از دسترس» تنها وقتی معنای بهبود دارد که تعریف شاخص، جغرافیا و روش سنجش ثابت مانده باشد.

داده ملی برنامه جهانی غذا نشان می‌دهد بیش از ۱۸ میلیون نفر در سراسر یمن با ناامنی غذایی حاد مواجه‌اند. این رقم مربوط به کل کشور است و نباید جمعیت محاصره‌شده تعز تلقی شود. برنامه جهانی غذا همچنین درباره کاهش احتمالی عملیات امدادی در صورت تأمین نشدن بودجه از نوامبر هشدار داده؛ این یک خطر مشروط برای آینده است، نه قطع حتمی و فعلی همه کمک‌ها.

نمای آرشیوی شهر تعز در یمن، ۱۸ اوت ۲۰۱۳؛ عکس: Rod Waddington، City of Taiz, Yemen — منبع عکاس، با مجوز CC BY-SA 2.0. تصویر برای معرفی شهر است و وضعیت انسانی گزارش‌شده در اکتبر ۲۰۲۶ را ثبت نمی‌کند.