مجلس برای آثار فرهنگی تحت هدایت «کارگزار بیگانه» محرومیت تا پنج سال تعیین کرد

مجلس شورای اسلامی در جلسه علنی یکشنبه ۱۰ آبان ۱۴۰۵ (۱ نوامبر ۲۰۲۶) سه ماده‌ی دیگر از طرح «مقابله با نفوذ سرویس‌های اطلاعاتی و دولت‌ها یا نهادهای بیگانه» را تصویب کرد: مجازات برای آثار فرهنگی و فعالیت مجازی تحت «هدایت کارگزار بیگانه»، برای دوره‌های آموزشی بدون مجوز سامانه، و برای اجرای تعهدات اسناد بین‌المللی تصویب‌نشده. طرح هنوز برای نظر شورای نگهبان نهایی نشده است.

ماده ۲۷: مجازات برای آثار فرهنگی و فعالیت مجازی

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از متن مصوب، فعالیت در فضای مجازی و حوزه‌ی فرهنگی، از جمله تولید یا کارگردانی فیلم و سریال، مستند، تئاتر، موسیقی و کتاب، اگر طبق مستندات ارائه‌شده از سوی «ضابط» تحت حمایت، اشراف، هدایت، آموزش یا راهبری کارگزار بیگانه باشد، شش ماه تا پنج سال محرومیت از حقوق اجتماعی در پی دارد. اگر اثر احکام دینی را زیر سؤال ببرد، تصویری «ناروا و خلاف واقع» از جامعه و دستاوردهای انقلاب نشان دهد یا به قصد ضربه به استقلال و امنیت کشور منتشر شود، صادرکننده‌ی مجوز و منتشرکننده علاوه بر محرومیت دائم از حقوق اجتماعی به جزای نقدی معادل هزینه‌ی تولید اثر محکوم می‌شوند. این جزای نقدی طبق متن گزارش‌شده نباید کمتر از دو برابر جزای نقدی تعزیری درجه یک باشد.

چهار تبصره هم تصویب شده است. تبصره‌ی اول مولف، تهیه‌کننده یا کارگردان را به شش ماه تا پنج سال محرومیت از تولید یا همکاری هنری و دو تا چهار برابر جزای نقدی ماده محکوم می‌کند. تبصره‌ی دوم می‌گوید اگر ضابط حین تولید مستندات را به دادستان بدهد، دادستان باید از ادامه‌ی تولید جلوگیری کند و پرونده را به بازپرسی بفرستد. تبصره‌ی سوم تولید بدون مجوز یا آشکارا مغایر با مجوز را هم مشمول همان محرومیت و جزای نقدی می‌کند، و تبصره‌ی چهارم فعالیت فرهنگی اتباع خارجی را که طبق مجوز سامانه انجام شده، از شمول ماده خارج می‌داند.

مواد ۲۸ و ۲۹: دوره‌های آموزشی و اسناد بین‌المللی

ماده‌ی ۲۸ برگزاری، سازماندهی یا ترویج دوره، کلاس، کارگاه یا همایش آموزشی حضوری یا مجازی را، در ایران و خارج، در صورتی که تحت حمایت یا هدایت کارگزار بیگانه باشد و بدون مجوز سامانه انجام شود، ممنوع می‌کند. برگزارکننده یا مجری اصلی به حبس درجه پنج می‌رسد؛ صادرکننده‌ی مجوز برگزاری، اعزام یا شرکت بدون مجوز سامانه به حبس درجه شش و محرومیت دائم از خدمات دولتی. دریافت کمک مالی از کارگزار بیگانه مجازات برگزارکننده را یک درجه سنگین‌تر و اموال دریافتی را مشمول ضبط می‌کند.

ماده‌ی ۲۹ برای هر کس که تعهدات اسنادی را اجرا کند که طبق اصل ۷۷ قانون اساسی به تصویب مجلس نرسیده، یا فراتر از شروط قانون تصویب‌کننده‌ی آن سند باشد، حبس درجه شش، جزای نقدی درجه دو ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی و محرومیت دائم از خدمات حکومتی تعیین کرده است. برخی رسانه‌های داخلی این دو ماده را «جنجالی» نامیده‌اند. در گزارش‌های خوانده‌شده تعریف روشنی از «کارگزار بیگانه» و «ضابط» در این مواد دیده نشد؛ متن کامل و نهایی طرح نیز منتشر نشده است.

موضع دولت، اهالی فرهنگ و حامیان طرح

دولت پزشکیان در مرداد، به نقل از گزارش‌ها، مخالفت رسمی خود با کلیات طرح را اعلام کرد و آن را مخالف حقوق شهروندی و عامل تشدید مهاجرت نخبگان دانست. خانه‌ی سینما در مرداد در بیانیه‌ای نوشت واژه‌ی «سیاه‌نمایی» در طرح تعریف روشنی ندارد و تشخیص مصداق را به سلیقه‌ی نهادهای نظارتی می‌سپارد. کانون کارگردانان سینمای ایران هم محرومیت مادام‌العمر را با اصل تناسب جرم و مجازات و حق انتخاب شغل ناسازگار خواند، اما بر لزوم مقابله با نفوذ بیگانه تأکید کرد. هر دو بیانیه پیش از تصویب مواد ۲۷ تا ۲۹ منتشر شده‌اند.

در سوی دیگر، جواد شمقدری، کارگردان و رئیس جامعه‌ی اسلامی هنرمندان، تصویب کلیات را «اقدام قابل تقدیر» و گامی در برابر «ولنگاری فرهنگی» خواند. به گفته‌ی او، دولت سال‌هاست از «حکمرانی فرهنگی» شانه خالی کرده است. این ادعا نظر یک موافق است و مستقل راستی‌آزمایی نشده.

چه چیزی هنوز روشن نیست؟

مواد ۲۷ تا ۲۹ هنوز بخشی از طرح‌اند و تا تصویب کامل آن و تأیید شورای نگهبان، قانون نشده‌اند. روشن نیست «سامانه»ی صدور مجوز چه نهادی را در بر می‌گیرد، «ضابط» دقیقاً کدام مرجع است و معیار «تصویر ناروا» را چه کسی تعیین می‌کند. هنوز زمان تصویب نهایی یا ارسال طرح به شورای نگهبان اعلام نشده و واکنش رسمی دولت یا اهالی فرهنگ به همین سه ماده منتشر نشده است. پیش‌تر در رونما درباره‌ی گیر کردن این طرح در مجلس نوشته‌ایم.

بیشتر بخوانید: طرح «مقابله با نفوذ» چرا حتی در اردوگاه خودی هم گیر کرده است؟