بن‌بست انتخاباتی اسرائیل دست نتانیاهو را برای حمله به ایران باز می‌گذارد؟

رأی‌گیری سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵ (۲۷ اکتبر ۲۰۲۶) در اسرائیل هیچ‌یک از دو بلوک را به اکثریت ۶۱ کرسی از ۱۲۰ کرسی کنست نرساند. شمارش نهایی کمیته‌ی مرکزی انتخابات بلوک بنیامین نتانیاهو را با ۵۳ کرسی، بلوک مخالف به رهبری گادی آیزنکوت را با ۴۸ کرسی و احزاب عربی را با ۱۹ کرسی نشان داد. تا تشکیل دولت تازه، نتانیاهو نخست‌وزیر موقت می‌ماند. پرسش این تحلیل ساده است: این بن‌بست چه چیزی را درباره‌ی احتمال حمله‌ی دوباره به ایران تغییر می‌دهد و چه چیزی را نه؟

نتیجه‌ی رأی: بن‌بستی که نتانیاهو را موقتاً نگه می‌دارد

بلوک نتانیاهو در کنست پیشین به‌ اوج ۶۸ کرسی رسیده بود و اکنون ۵۳ کرسی دارد؛ افت ۱۵ کرسی‌ای که آن را به اقلیت تبدیل کرده است. بلوک مخالف ۴۸ کرسی دارد و ۱۹ کرسی دیگر به احزاب عربی رسیده است، بیشترین سهم احزاب عربی تا امروز. بنابراین ۶۷ کرسی در مجموع در برابر نتانیاهو ایستاده‌اند، اما این ۶۷ کرسی یک ائتلاف حکومتی نیستند. آیزنکوت برای رسیدن به ۶۱ به حمایت احزاب عربی نیاز دارد، چیزی که خود پیش‌تر رد کرده بود و بخش‌های راست مخالفت علنی با آن دارند. نتانیاهو هم برای ائتلاف با عرب‌ها نه انگیزه دارد و نه، به گفته‌ی خودش، حاضر است چنین دولتی را بپذیرد.

کمیته‌ی مرکزی انتخابات و مدیر موقت آن ادعای «سرقت انتخابات» را که از سوی لیکود مطرح شده بود بی‌پایه خوانده‌اند. رئیس کمیته درباره‌ی نامه‌ای که از «مداخله‌ی خارجی» می‌گفت اعلام کرده نمی‌تواند آن را تأیید کند و بررسی را به شاباک سپرده است. این بحث ربطی به ایران ندارد، اما فضای دوران موقت را نشان می‌دهد: دولتی که بر سر مشروعیت نتیجه با رقبایش درگیر است.

بیشتر بخوانید: رقبای نتانیاهو درباره ایران تندترند؟ پیش از رأی ۲۷ اکتبر

آیزنکوت یا نتانیاهو: تفاوت در ایران کجاست؟

اگر بلوک مخالف دولت می‌ساخت، آیا خط اسرائیل در قبال ایران عوض می‌شد؟ ارزیابی‌های موجود می‌گویند نه به شکل بنیادین. رئیس برنامه‌ی ایران در یک مؤسسه‌ی پژوهشی امنیت ملی در تل‌آویو به دویچه‌وله گفت میان جریان‌های چپ، راست و میانه‌ی اسرائیل در برداشت از تهدید ایران، به‌ویژه تهدید هسته‌ای، تفاوت‌ها «اندک» است و تغییر بنیادین در رویکرد تل‌آویو را انتظار ندارد. یک پژوهشگر ارشد همان مؤسسه هم گفت حتی اگر نتانیاهو کنار برود، اثر سیاست‌هایی که در سال‌های اخیر شکل گرفته از میان نمی‌رود. تحلیل گروهی از پژوهشگران یک مرکز پژوهشی آمریکایی هم همین را از زاویه‌ی دیگر می‌گوید: آیزنکوت، مثل اکثریت افکار عمومی اسرائیل، ایران و متحدانش را تهدیدی جدی می‌داند که باید نظامی با آن‌ها برخورد شود.

تفاوت واقعی تاکتیکی و در انتخاب هدف است. به نوشته‌ی همان تحلیل، آیزنکوت هدف قرار دادن «توان‌های مخرب» ایران را بر هدف قرار دادن خود نظام ترجیح می‌دهد. او پیش از رأی هم راه‌حل دیپلماتیک به رهبری آمریکا برای برنامه‌ی هسته‌ای ایران را کنار نگذاشته بود. از سوی دیگر، همان پژوهشگران یادآوری می‌کنند آیزنکوت در جنگ ۲۰۰۶ لبنان طراح «دکترین ضاحیه» بود؛ دکترینی که بر تخریب گسترده‌ی زیرساخت غیرنظامی برای بازدارندگی تکیه دارد. بنابراین جایگزینی او با نتانیاهو نویدبخش خویشتنداری نظامی نیست، فقط شاید تغییر در شیوه و اولویت باشد.

قفل اصلی: ترامپ، ستاد ارتش و تقویم آمریکا

ترامپ پیش از رأی از نتانیاهو با عنوان «نخست‌وزیر جنگجو» حمایت کرد و در پیامی نوشت اگر اسرائیل «رهبر اشتباه» داشته باشد، یعنی کسی جز نتانیاهو، آمریکا مجبور می‌شود کار را خودش انجام دهد و او تمایلی ندارد. به گزارش دویچه‌وله به نقل از یک روزنامه‌ی اقتصادی بریتانیایی، ارتش اسرائیل قصد داشت حدود ۱۸ مهر (۱۰ اکتبر) دور تازه‌ای از حمله به تأسیسات هسته‌ای، مراکز حکومتی و زیرساخت انرژی ایران را آغاز کند، اما ترامپ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای با تشدید مخالفت کرد. روزنامه‌ای اسرائیلی بعدتر این روایت را زیر سؤال برد و نوشت ارتش دستور مشخصی برای چنین عملیاتی نداشته است.

دو روایت درباره‌ی فشار نتانیاهو برای جنگ پیش از رأی هم هست. در تحلیل یک مرکز پژوهشی آمریکایی آمده نتانیاهو وقتی در نظرسنجی‌ها اندکی عقب بود، بی‌نتیجه از ترامپ و ارتش خواست حمله به ایران را از سر بگیرند تا درگیری طولانی شود و انتخابات عقب بیفتد. در ارزیابی روزنامه‌ی اسرائیلی، که به نظر یک تحلیلگر نظامی همان روزنامه برمی‌گردد، نتیجه آن بود که ترکیبی از مخالفت ترامپ و رئیس ستاد ارتش، سرلشکر ایال زامیر، جلوی نتانیاهو را گرفت؛ اما این تحلیلگر خود می‌افزاید ممکن است نتانیاهو فقط می‌خواسته تهران را از هر حرکت تحریک‌آمیز بازدارد. هر دو روایت تفسیر تحلیلگران‌اند و سند رسمی ندارند.

مخالفت زامیر، به همان ارزیابی، فقط به حمله پیش از رأی مربوط بود تا پاسخ موشکی احتمالی ایران روز رأی‌گیری را مختل نکند و تصور اینکه حمله برای کمک به نتانیاهو انجام شده پدید نیاید. زامیر در دو شرط به حمله‌ی تازه موافق است: اگر ایران در آستانه‌ی ضربه به اسرائیل باشد، یا اگر ترامپ جنگ را دوباره آغاز کند و اسرائیل پشتیبانی کامل تهاجمی و دفاعی آمریکا را داشته باشد. او فعلاً تهران را در آستانه‌ی بازسازی سریع توان هسته‌ای یا موشکی نمی‌بیند.

پنجره‌ی زمانی: از ۱۲ آبان تا تشکیل دولت

1. ۱۸ خرداد (۸ ژوئن)ترامپ آتش‌بس فوری خواست؛ از آن روز اسرائیل و ایران یکدیگر را نزده‌اند.
2. حدود ۱۸ مهر (۱۰ اکتبر)طبق یک گزارش، تاریخی که ارتش اسرائیل حمله‌ی تازه را در نظر داشت و ترامپ مخالفت کرد؛ روزنامه‌ای اسرائیلی این روایت را رد کرده است.
3. ۵ آبان (۲۷ اکتبر)رأی‌گیری در اسرائیل.
4. ۷ آبان (۲۹ اکتبر)اعلام نتیجه‌ی نهایی شمارش: ۵۳، ۴۸ و ۱۹ کرسی.
5. ۱۰ آبان (۱ نوامبر)رهبر ایران به فرماندهان دستور پاسخ «بدون محدودیت جغرافیایی» داد.
6. ۱۲ آبان (۳ نوامبر)انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا؛ نخستین لحظه‌ای که مانع سیاسی اعلام‌شده‌ی ترامپ برای حمله برداشته می‌شود.
7. ۱۳ آبان (۴ نوامبر)مهلت تأیید و اعلام رسمی نتایج انتخابات اسرائیل؛ آغاز رایزنی‌های رسمی تشکیل دولت.

یک تحلیلگر نظامی روزنامه‌ای اسرائیلی نتیجه می‌گیرد چون مذاکره‌ی ائتلافی معمولاً هفته‌ها یا ماه‌ها طول می‌کشد و تا ۱۲ آبان تنها چند روز مانده، نتانیاهو احتمالاً آزادی عمل خواهد داشت اگر ترامپ بخواهد یا مانع نشود. «آزادی عمل» اینجا معنای حقوقی ندارد؛ دولت موقت می‌تواند تصمیم‌های امنیتی بگیرد اما نمی‌تواند وزیر تازه بگمارد. مانع اصلی نتانیاهو، به همان ارزیابی، ترامپ است، نه کنست.

یک مؤسسه‌ی پژوهشی آمریکایی تخمین می‌زند ترامپ ترجیح می‌دهد جنگی کوتاه با اهداف محدود (مثل «کوه کلنگ‌گزلا»، زیرساخت‌های هسته‌ای باقی‌مانده و ظرفیت موشک و پهپاد) داشته باشد، در حالی که نتانیاهو به هدف قراردادن زیرساخت انرژی و تغییر حکومت علاقه‌ی بیشتری دارد. همین مؤسسه می‌نویسد میانجی‌گری قطر و عربستان هنوز ممکن است توافقی بسازد که از اقدام نظامی جلوگیری کند، هرچند دوام آن نامعلوم است. این‌ها برآورد است، نه گزارش تصمیم.

بیشتر بخوانید: پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، جنگ با ایران از سر گرفته می‌شود یا مذاکره فرصت می‌گیرد؟

قوی‌ترین استدلال مخالف: «بن‌بست چیزی را تغییر نمی‌دهد»

مدافعان این دیدگاه می‌گویند اسرائیل حتی در دولت موقت همان سیاست قبلی را ادامه می‌دهد؛ از ۱۸ خرداد حمله‌ای نبوده و ارتش شروط خود را دارد. به نظر آن‌ها، ترامپ و نه نتانیاهو تصمیم‌گیر اصلی است و دو دولت اسرائیلی، چه با آیزنکوت چه بدون او، پس از ۱۲ آبان با همان معادله روبه‌رو می‌شوند. این استدلال نکته‌ی محکمی دارد: سابقه‌ی ماه‌های اخیر نشان می‌دهد تغییر نظر ترامپ بین فشار اقتصادی و تهدید نظامی چندبار رخ داده و مانع اجرای حمله شده است.

ضعف آن این است که بن‌بست دو چیز را عوض می‌کند. اول، اگر آیزنکوت برنده‌ی روشن بود و پیش از ۱۲ آبان مذاکره‌ی ائتلافی را شروع می‌کرد، حتی ارزیابی‌های موافق نتانیاهو می‌پذیرند فرمان حمله به نتانیاهو دشوار می‌شد. دوم، نتانیاهو در دولت موقت از فشار ائتلاف و رقبا کمتر آسیب‌پذیر است و تا زمان تشکیل دولت تازه می‌تواند از موقعیت خود برای تعیین چارچوب بحث بهره ببرد. بنابراین تفاوت در «چه کسی تصمیم می‌گیرد و با چه محدودیتی» است، نه در «اهداف».

ایران چه می‌بیند؟

به گزارش یک روزنامه‌ی آمریکایی، تهران انتظار دارد صرف‌نظر از اینکه چه کسی در اسرائیل یا کنگره‌ی آمریکا کنترل را به دست بگیرد، حمله‌های بیشتری ادامه یابد و تمایل اندکی به دادن امتیازهای مورد نظر دولت ترامپ نشان داده است. این برداشت با دستور اخیر رهبر ایران به فرماندهان سازگار است که رونما گزارش کرده است. برای ایران، پیام انتخابات اسرائیل این نیست که نتانیاهو باقی ماند؛ پیام این است که تصمیم نهایی همچنان به تقویم آمریکا گره خورده و در دوره‌ی موقت اسرائیل هیچ قید ائتلافی مانع آن نیست.

جمع‌بندی

قوی‌ترین نتیجه این است که بن‌بست انتخاباتی اسرائیل سیاست ایران را تغییر نمی‌دهد، چون اجماع امنیتی گسترده‌ای در اسرائیل پشت آن است و تصمیم نهایی حمله به واشنگتن بستگی دارد. اما این بن‌بست دوره‌ای می‌سازد که در آن نتانیاهو بدون قید ائتلافی در کابینه‌ی موقت می‌ماند. اگر ترامپ پس از ۱۲ آبان حمله را بخواهد، مانع سیاسی داخلی اسرائیل بسیار کوچک‌تر از آن است که با برنده‌ی روشن برای بلوک مخالف می‌بود.