تهران از شکست ترامپ در انتخابات شاد است؛ اما آیا خطر حمله کمتر شده؟

سه‌شنبه شب، چند ساعت پس از بسته‌شدن صندوق‌های رأی در آمریکا، مقام‌های ارشد ایران نتیجه را «نه به جنگ» خواندند. اما رهبر ایران روز بعد نوشت کسانی که به «تغییر حزبی» در آمریکا دل بسته‌اند «سخت در اشتباه‌اند». پرسش این تحلیل محدود است: شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای خطر حمله‌ی دوباره‌ی آمریکا به ایران را کم می‌کند یا فقط شکل آن را عوض می‌کند؟

دو قرائت از یک انتخابات در تهران

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده‌ی ارشد ایران، در شبکه‌ی ایکس نوشت آمریکایی‌ها «نه به جنگ» گفته‌اند و ایران این پیام را تأیید می‌کند. او افزود اگر دولت آمریکا اراده‌ی مردم را به خاطر «ارباب‌های بین‌المللی» نادیده بگیرد، «نه» ایران هم با کابوس همراه خواهد بود. رئیس قوه‌ی قضاییه نیز نوشت ترامپ «هم در جنگ شکست خورد و هم در سیاست». معاون مجلس از شکست تحریم‌ها در فروپاشاندن اقتصاد ایران گفت و شهردار تهران شکست آمریکا را نتیجه‌ی «استواری ملت ایران» دانست. خبر واکنش قالیباف پیش‌تر در گزارش رونما آمده است.

قرائت دوم از رهبر ایران است. او در نامه‌ای که در شبکه‌های اجتماعی‌اش منتشر شد نوشت اگر کسانی هنوز به «تغییر رفتار» یا «جابه‌جایی‌های حزبی و جناحی در نظام سلطه» امیدوارند، یا گمان می‌کنند با امتیازدادن به آمریکا می‌توانند دشمنی‌اش با ملت ایران را کم کنند، «سخت در اشتباه‌اند». او از آغاز جنگ تاکنون، به گزارش آسوشیتدپرس، در ملأ عام دیده نشده است. پیام پیشین او درباره‌ی پاسخ گسترده‌تر در صورت حمله‌ی دوباره را رونما در گزارش جداگانه‌ای مرور کرده است.

این دو قرائت لزوماً متناقض نیستند. می‌توان رأی آمریکایی‌ها را علیه جنگ خواند و همزمان آن را تضمین آتش‌بس ندانست. تفاوت در این است که اولی مذاکره را هدف می‌گیرد و دومی مانع می‌شود مذاکره‌کننده از شکست سیاسی ترامپ سود بیشتری فرض کند.

دموکرات‌ها چه می‌توانند و چه نمی‌توانند؟

به نوشته‌ی یک تحلیل درباره‌ی قدرت کنگره‌ی تازه، دموکرات‌ها کمیته‌ها را در دست می‌گیرند، می‌توانند بازجویی و احضار کنند، در سنا تأیید مقام‌های امنیتی و دیپلماتیک را کنترل کنند و بودجه را مشروط کنند. اما بدون اکثریت دو‌سوم نمی‌توانند وتوی رئیس‌جمهور را رد کنند. قانون اختیارات جنگی ۱۹۷۳ نیز، طبق همان تحلیل، در تلاش‌های گذشته یا شکست خورده یا کارایی نداشته است. یک پژوهشگر اروپایی در همان گزارش می‌گوید دموکرات‌ها فقط با همکاری جمهوری‌خواهانی که از ترامپ فاصله می‌گیرند می‌توانند لایحه‌ای را پیش ببرند، و نام جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، را مثال می‌زند که از آغاز با جنگ مخالف بوده و هفته‌ی پیش نامه‌ای برای رئیس شورای امنیت ایران فرستاده است.

مهم‌تر از اختیارات، زمان است. کنگره‌ی تازه از ۱۳ دی آغاز می‌شود و بودجه‌ی موقت فعلی ۲۰ آذر (۱۱ دسامبر) پایان می‌یابد؛ رونما این تقویم را در تحلیل جداگانه‌ی پول جنگ بررسی کرده است. یعنی در بخش بزرگی از دو ماه آینده، کنگره‌ی پیشین سر کار است و تصمیم نظامی با رئیس‌جمهور. افکار عمومی اما تغییر کرده: بر پایه‌ی نظرسنجی خروج از حوزه‌ی رأی که یک نشریه‌ی آمریکایی نقل کرده، ۶۲ درصد رأی‌دهندگان جنگ را اشتباه می‌دانند و ۷۴ درصد آن را عاملی مهم در رأی‌شان گفته‌اند (حجم نمونه و روش در منبع خوانده‌شده نبود).

نشانه‌های خطر و نشانه‌های کاهش تنش

نشانه‌های ریسک روشن‌اند. آمریکا شب پیش از رأی‌گیری، به گزارش آسوشیتدپرس، اهدافی را در قشم و هنگام و اطراف بندرعباس زد، با آنکه ترامپ گفته بود در دوران کارزار حمله‌ای از سر گرفته نمی‌شود. به نقل از دو مقام منطقه‌ای، بنیامین نتانیاهو در تماس آخر هفته با ترامپ خواستار موج تازه‌ی حمله شده است؛ نیروهای آمریکایی دریای اطراف ایران را به نشانه‌ی محاصره‌ی نفتی نگه داشته‌اند و یک ناو دیگر با هزاران نیروی تازه در راه منطقه است. در همین حال، یکی از تحلیلگران مصاحبه‌شده در گزارش الجزیره می‌گوید ترامپ دیگر برای انتخاب‌شدن رقیب ندارد و ممکن است برای ساختن «میراث» خود در خاورمیانه آزادتر عمل کند. تحلیل شورای روابط خارجی آمریکا نیز دربارهٔ احتمال سیاست «ماجراجویانه‌تر» همین هشدار را می‌دهد. نخستین رویارویی پس از انتخابات در قشم را رونما در گزارشی دیگر بررسی کرده است.

در سوی دیگر، دو مقام منطقه‌ای به آسوشیتدپرس گفته‌اند تلاش‌های دیپلماتیک پیش رفته و میانجی‌ها می‌خواهند چارچوبی را جلو ببرند که ایران در آن حمله‌ها در تنگه‌ی هرمز را متوقف کند و آمریکا محاصره‌ی بنادر ایران را بردارد. ونس پیش از اعلام حمله‌ی قشم گفته بود او و ترامپ درباره‌ی چشم‌انداز توافق «حس خوبی» دارند. متحدان آمریکا در منطقه نیز از واشنگتن می‌خواهند عملیات گسترده را از سر نگیرد. این‌ها هنوز تعهد نیستند؛ همه از طریق مقام‌های ناشناس یا اظهارات سیاسی نقل شده‌اند.

قوی‌ترین استدلال مخالف

می‌توان گفت این تحلیل اثر انتخابات را کم می‌گیرد. ترامپ خودش پذیرفته که ایران «بخشی» از دلیل شکست بوده است. رهبران جمهوری‌خواه که ۲۰۲۸ را می‌بینند و حالا در اقلیت‌اند، انگیزه‌ی بیشتری برای فاصله‌گرفتن از جنگی دارند که هزینه‌ی سوخت و قیمت‌ها را بالا برده است. اگر ونس و بخشی از حزب برای توافق فشار بیاورند، ممکن است همین فشار سیاسی، حتی بی‌رأی کنگره، ترامپ را به مذاکره سوق دهد.

این استدلال بخشی از واقعیت را دارد: افکار عمومی بخشی از محاسبه‌ی هر رئیس‌جمهور است. اما شواهد خوانده‌شده نشان نمی‌دهد این فشار تاکنون رفتار را عوض کرده باشد؛ حمله‌ی قشم یک روز پیش از رأی‌گیری رخ داد و گزارش‌ها از درخواست نتانیاهو برای حمله‌ی بیشتر حاکی است. اینکه ترامپ شکست را نشانه‌ی لزوم توافق بخواند یا لزوم نشان‌دادن قدرت، از اظهارات او مشخص نیست.