ترامپ از پایان کمک به اسرائیل گفت؛ این وعده در پرونده‌ی ایران چه چیزی را عوض می‌کند؟
ترامپ گفته آمریکا از پایان ۲۰۲۶ به اسرائیل پولی نمی‌دهد، اما قالب کمک، تأیید دو دولت و سرنوشت تسلیحات روشن نیست. تحلیل رونما از اثر این وعده بر پرونده‌ی ایران.
عکس آرشیوی: دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو در کاخ سفید، ۷ ژوئیه ۲۰۲۵. عکس رسمی کاخ سفید (دنیل تورک)، اثر دولت فدرال آمریکا؛ منبع: ویکی‌مدیا کامنز. این تصویر مربوط به اظهارات ۳ نوامبر ۲۰۲۶ نیست.
دونالد ترامپ روز ۱۲ آبان (۳ نوامبر)، همزمان با آغاز رأی‌گیری میان‌دوره‌ای، در مصاحبه با یک شبکه‌ی تلویزیونی گفت او و بنیامین نتانیاهو «ماه‌ها پیش» توافق کرده‌اند که آمریکا از پایان امسال دیگر سالانه چهار میلیارد دلار به اسرائیل نپردازد. هیچ‌یک از دو دولت هنوز جزئیاتی منتشر نکرده‌اند. پرسش برای ایران این است که اگر این وعده اجرا شود، چه چیزی در محاسبه‌ی جنگ و مذاکره تغییر می‌کند و چه چیزی نه.
در این تحلیل می‌خوانید
در یک نگاه
- ترامپ گفته آمریکا تا پایان ۲۰۲۶ به اسرائیل «پول نمی‌دهد» اما «اگر لازم باشد کمک می‌کنیم»؛ نوع کمک مشخص نشده است.
- تا زمان گزارش‌های مورد استفاده، وزارت خارجه‌ی آمریکا و دفتر نتانیاهو درباره‌ی این توافق واکنشی نشان نداده بودند.
- بودجه‌ی کمک را کنگره تصویب می‌کند و رئیس‌جمهور به‌تنهایی نمی‌تواند آن را قطع کند.
- یک تحلیلگر آتلانتیک کانسیل انتظار دارد حذف کمک نظامی در ۲۰۲۷ انجام شود، نه تا پایان ۲۰۲۶.
- اثر مستقیم بر ایران کمتر از اثر سیاسی است: دموکرات‌ها از ژانویه هر دو مجلس را در دست خواهند داشت.
ترامپ دقیقاً چه گفت؟
به گزارش یک شبکه‌ی خبری بین‌المللی، ترامپ در برنامه‌ای صبحگاهی گفت: «من و بیبی نتانیاهو توافق کرده‌ایم که سالی چهار میلیارد به اسرائیل بدهیم و ماه‌ها پیش توافق کردیم که متوقف کنیم.» او افزود تا پایان امسال پرداختی در کار نخواهد بود، «اما اگر اسرائیل نیاز داشت کمک می‌کنیم». ترامپ گفت نتانیاهو خودش موضوع را مطرح کرده و آن را «مناسب» دانسته، چون می‌داند این کمک یکی از نقاط اختلاف در سیاست آمریکاست. او برای توضیح، از عبدل ال‌سید، نامزد دموکرات سنای میشیگان و منتقد کمک به اسرائیل، نام برد.
روشن نیست ترامپ کدام قالب کمک را می‌گوید. رقم چهار میلیارد با کمک نظامی سالانه‌ی دست‌کم ۳٫۸ میلیارد دلار نزدیک است، اما نه وزارت خارجه‌ی آمریکا و نه دفتر نتانیاهو، تا جایی که منابع خوانده‌شده نشان می‌دهند، آن را تأیید نکرده‌اند. این یعنی در حال حاضر یک اظهار علنی در دست است، نه سند یا تصمیم اجرایی.
پول یک چیز است، سلاح چیز دیگر
| ادعا یا برداشت | گوینده | آنچه روشن است | آنچه روشن نیست |
|---|---|---|---|
| پرداخت سالانه تا پایان ۲۰۲۶ متوقف می‌شود | ترامپ | اظهار علنی در مصاحبه، ۱۲ آبان | قالب و قانون مربوط؛ تأیید دو دولت |
| رئیس‌جمهور نمی‌تواند یک‌جانبه کمک را قطع کند | خبرنگار کاخ سفید در گزارش شبکه‌ی خبری | کنگره بودجه را تصویب می‌کند | اینکه توافق ادعایی چه سازوکار قانونی دارد |
| حذف کمک نظامی در ۲۰۲۷ انجام می‌شود، نه ۲۰۲۶ | توماس وارویک، آتلانتیک کانسیل | برنامه‌های پدافند موشکی و ضدپهپاد را نمی‌شود سریع به فروش نظامی خارجی منتقل کرد | فهرست برنامه‌ها و جدول زمانی رسمی |
| دسترسی به سلاح مطرح نشده است | آلون پینکاس، سفیر پیشین اسرائیل | سخنی از تسلیحات یا توافق راهبردی آینده نیست | اینکه واشنگتن دسترسی را محدود می‌کند یا نه |
پینکاس می‌گوید اسرائیل احتمالاً بدون این پول کنار می‌آید، اما وابستگی‌اش به سلاحی که با همین کمک خریداری می‌شود، پرسش دیگری است. به همین دلیل پایان «پرداخت» به‌خودی‌خود پایان توان نظامی اسرائیل در برابر ایران نیست. وارویک هم می‌گوید ترامپ و نتانیاهو درباره‌ی حذف تدریجی کمک نظامی هم‌نظرند، اما برنامه‌های جاری نمی‌توانند ناگهان به قراردادهای فروش تبدیل شوند.
موضوع دیگری هم هست: بخشی از لایحه‌ی دفاعی سال مالی ۲۰۲۷ که مجلس نمایندگان در ژوئیه تصویب کرد، همکاری فناورانه‌ی دفاعی آمریکا و اسرائیل را تنگ‌تر می‌کند. دبرا شوشان، پژوهشگر دانشگاه جورج‌تاون، می‌گوید اگر سنا این بند را در جلسه‌ی پایان دوره‌ی فعلی تصویب نکند، با کنگره‌ی دموکرات‌تر احتمالش کمتر است. یعنی حتی اگر پول قطع شود، پیوند فناورانه می‌تواند جای دیگری ادامه پیدا کند. نقدهای او، مانند نبود شرط حقوق بشری و کاهش اهرم آمریکا بر عملیات اسرائیل، در همین بحث مطرح شده‌اند.
کنگره‌ی دموکرات و جنگ ایران
اهمیت اظهار ترامپ بیشتر در زمینه‌ی سیاسی آن است. دموکرات‌ها کنترل مجلس نمایندگان و سنا را از ژانویه به دست می‌گیرند و جنگ با ایران، با هزینه‌ی تخمینی ۴۷ میلیارد دلار و جهش قیمت سوخت پس از بسته‌شدن هرمز، در رأی‌گیری نقش مهمی داشت. ترامپ پس از انتخابات پذیرفت جنگ در شکست جمهوری‌خواهان سهم داشته، اما گفت اگر بازمی‌گشت دوباره همین کار را می‌کرد. چاک شومر هم گفته دموکرات‌ها با اهرم بودجه جنگ را پایان می‌دهند.
این مسیر ساده نیست. جیمز بویز از دانشگاه یونیورسیتی کالج لندن می‌گوید با وجود نیروها در منطقه، محدودکردن بودجه‌ی جنگ «بسیار مسئله‌ساز» است، چون جان آمریکایی‌ها را در معرض خطر نشان می‌دهد. قانون اختیارات جنگی هم، به نوشته‌ی همان گزارش، در گذشته به نتیجه نرسیده، و ترامپ وتو را در دست دارد؛ دموکرات‌ها دوسوم لازم برای لغو وتو را ندارند.
پس از این نتایج، ایران ممکن است در مذاکرات سخت‌تر بایستد. در ادامه مطلب چرا مهلت دوروزه هرمز گره مذاکرات ایران و آمریکا را باز نکرده است؟ را هم بخوانید.
نتانیاهو با دست ضعیف‌تر
ائتلاف راست نتانیاهو در انتخابات ۵ آبان (۲۷ اکتبر) فقط ۵۳ کرسی گرفت؛ کمتر از ۶۱ کرسی لازم. او پس از آن نتیجه را زیر سؤال برده و تهدید کرده تأیید نتایج را به رسمیت نشناسد، و یائیر لاپید او را از نظر سیاسی «سمی» خوانده است. دنیل لوی، مشاور پیشین دولت اسرائیل، اثر جنگ ایران بر رأی آمریکایی‌ها را «ملموس‌ترین» عامل می‌داند و می‌گوید دست نتانیاهو برای فشار به تشدید جنگ علیه ایران ضعیف‌تر شده، اما نباید آن را نادیده گرفت، به‌ویژه با ترامپی که ضربه خورده است. پینکاس هم دو مسیر را محتمل می‌داند: تشدید جنگ یا جست‌وجوی توافقی که کنگره را راضی کند.
روابط درون ائتلاف اسرائیل را در با توصیه‌ی احزاب عربی، آیزنکوت نخست‌وزیر می‌شود؟ ایران در این حساب کجاست؟ دنبال کنید.
خط زمانی
- اواخر فوریه ۲۰۲۶طبق یک گزارش، ترامپ و نتانیاهو کارزار نظامی مشترک علیه ایران را دستور می‌دهند.
- ۵ آبان (۲۷ اکتبر)انتخابات اسرائیل؛ ائتلاف نتانیاهو ۵۳ کرسی می‌گیرد.
- ۱۲ آبان (۳ نوامبر)انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا؛ ترامپ از توقف پرداخت‌ها تا پایان سال می‌گوید.
- ۱۳ آبان (۴ نوامبر)ترامپ می‌پذیرد جنگ ایران در شکست جمهوری‌خواهان نقش داشته است.
قوی‌ترین استدلال مخالف
می‌توان گفت این اظهار فقط مانور انتخاباتی بود و هیچ تغییری ایجاد نمی‌کند؛ نشانه‌اش اینکه یک نماینده‌ی پیشین جمهوری‌خواه و منتقد ترامپ همان روز نوشت چنین اظهاری نتیجه‌ی رأی را عوض نمی‌کند. این استدلال تا اینجا درست است که اظهار بدون سند است و اجرایی نشده است.
ضعف آن، اما، این است که زمینه‌ی سیاسی واقعی است: نظرسنجی کوئینی‌پیاک در ژوئن نشان داد ۴۸ درصد رأی‌دهندگان و ۶۶ درصد دموکرات‌ها آمریکا را «بیش از حد حامی اسرائیل» می‌دانند، در حالی که این رقم در ۲۰۱۷ به‌ترتیب ۱۶ و ۲۰ درصد بود. یعنی چه این وعده اجرا شود چه نه، فشار برای بازنگری در رابطه ادامه می‌یابد.
چه نشانه‌هایی را باید دنبال کرد؟
| نشانه | اگر رخ دهد | مانع یا ابهام |
|---|---|---|
| متن رسمی یا بیانیه‌ی دو دولت | روشن می‌شود پول، سلاح یا هر دو مطرح است | تاکنون چنین متنی دیده نشده |
| سرنوشت لایحه‌ی دفاعی در سنا | همکاری فناورانه‌ی دفاعی ادامه می‌یابد یا متوقف می‌شود | جلسه‌ی پایان دوره‌ی کنگره‌ی فعلی |
| اقدام دموکرات‌ها از ژانویه روی بودجه‌ی جنگ | اهرم کنگره بر مذاکره با ایران آشکار می‌شود | وتو و نبود دوسوم |
برای این مسیرها احتمال عددی داده نمی‌شود.
جمع‌بندی
پشتوانه‌ی بیشتر: اظهار ترامپ بیش از آنکه تصمیم اجرایی باشد، نشانه‌ی فشار سیاسی داخلی بر رابطه‌ی آمریکا و اسرائیل است و اثر نظامی فوری بر محاسبه‌ی ایران ندارد.
نامعلوم: قالب «پرداخت»، سرنوشت سلاح و جدول زمانی.
چه چیز نتیجه را تغییر می‌دهد: متن رسمی، رأی سنا درباره‌ی همکاری دفاعی، یا اقدام دموکرات‌ها روی بودجه‌ی جنگ.
شاید برای شما هم سوال باشد:
ترامپ دقیقاً چه چیزی را متوقف کرده است؟
چیزی متوقف نشده؛ او گفته با نتانیاهو توافق کرده‌اند که پرداخت سالانه‌ی حدود چهار میلیارد دلار تا پایان امسال تمام شود. جزئیاتی منتشر نشده است.
آیا رئیس‌جمهور می‌تواند یک‌جانبه کمک را قطع کند؟
طبق گزارش، بودجه را کنگره تصویب می‌کند و ترامپ نمی‌تواند به‌تنهایی آن را پایان دهد.
پایان کمک یعنی اسرائیل سلاح آمریکا نمی‌گیرد؟
نه لزوماً. پینکاس تأکید می‌کند درباره‌ی دسترسی به تسلیحات سخنی گفته نشده است.
این موضوع چه ربطی به ایران دارد؟
رابطه‌ی آمریکا و اسرائیل و جنگ ایران در رأی‌گیری به هم گره خوردند و کنگره‌ی دموکرات از ژانویه بر بودجه و سیاست جنگ اثر می‌گذارد.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرمطالب مرتبط
انتخابات و حکمرانی · ۱۵ آبان ۱۴۰۵با توصیه‌ی احزاب عربی، آیزنکوت نخست‌وزیر می‌شود؟ ایران در این حساب کجاست؟
تحلیل · ۱۵ آبان ۱۴۰۵چرا مهلت دوروزه هرمز گره مذاکرات ایران و آمریکا را باز نکرده است؟
تحلیل · ۱۵ آبان ۱۴۰۵