یونیسف: حملات به سامانه‌های آب و فاضلاب در مناطق جنگی جهان سه برابر شده است

یونیسف در گزارشی که ۵ نوامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد هشدار داد تعداد حملات گزارش‌شده که به سامانه‌های آب و فاضلاب در مناطق درگیری آسیب زده‌اند، بین سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۵ حدود سه برابر شده است. گزارش «آب زیر آتش، جلد چهارم» رویدادهای مستند در ۲۳ کشور و سرزمین را از ژانویه ۲۰۲۱ تا ژوئن ۲۰۲۶ بررسی کرده است. این آمار جهانی است، نه آماری مختص آفریقا.

طبق توضیح یونیسف، موارد ثبت‌شده فقط به بمباران مستقیم محدود نیست: حمله به لوله‌ها، چاه‌ها و تصفیه‌خانه‌ها، آلودگی منابع، جلوگیری از انتقال مواد تصفیه و تهدید کارکنان خدمات آب از گونه‌های آسیب‌اند. به دلیل نبود سامانه جامع جهانی برای ثبت رخدادها، میزان واقعی احتمالاً بالاتر از آمار گزارش‌شده است.

سودان و بورکینافاسو؛ نمونه‌های روشن در آفریقا

در سودان تا مارس ۲۰۲۴، از ۱۳ تصفیه‌خانه آب در ایالت خارطوم فقط یک مورد فعال مانده بود. این وضعیت نشان می‌دهد خسارت به شبکه آبرسانی می‌تواند خدمات جمعیت بزرگی را مختل کند، حتی بدون آنکه تک‌تک خانه‌ها یا تأسیسات هدف حمله مستقیم قرار گرفته باشند.

در بورکینافاسو نیز بین ۲۰۲۰ و ۲۰۲۵ بیش از ۱۴۵ نقطه تأمین آب در حملات تخریب شده و دسترسی حدود ۸۳۰ هزار نفر به آب محدود شده است؛ بیش از نیمی از آنان کودک بوده‌اند. این دو نمونه بخشی از گزارش جهانی‌اند و نباید ارقام کشورها را به‌عنوان مجموع کل حملات جهان معرفی کرد.

چرا کودکان بیش از دیگران آسیب می‌بینند؟

دسترسی نداشتن به آب سالم خطر اسهال، سوءتغذیه و گسترش بیماری‌های قابل پیشگیری را بالا می‌برد. بیمارستان‌ها بدون آب سالم برای ضدعفونی ابزار، زایمان و درمان بیماران با محدودیت جدی روبه‌رو می‌شوند. کودکان همچنین ممکن است هنگام ایستادن در صف آب یا رفت‌وآمد برای آوردن آن در معرض تیراندازی و انفجار قرار گیرند.

یونیسف می‌گوید در هفت خانواده از هر ده خانواده‌ای که ناچارند بیرون از خانه آب جمع کنند، زنان و دختران این کار را انجام می‌دهند. طولانی‌تر شدن مسیرهای آب‌رسانی می‌تواند خطر خشونت و از دست رفتن فرصت مدرسه را افزایش دهد.

تأسیسات آب چگونه از برق و انرژی آسیب می‌بینند؟

تصفیه و پمپاژ آب معمولاً به برق، سوخت، مواد شیمیایی و قطعات یدکی نیاز دارد. اگر حمله فقط نیروگاه یا تأسیسات انرژی را از کار بیندازد، شبکه آبرسانی ممکن است بدون برخورد مستقیم سلاح متوقف شود. گزارش یونیسف برای توضیح این سازوکار به اوکراین و نیز حمله پهپادی به میدان گاز در اقلیم کردستان عراق در نوامبر ۲۰۲۵ اشاره کرده است.

برای حفاظت چه راه‌حل‌هایی مطرح شده است؟

یونیسف بر مصون‌ماندن زیرساخت‌های لازم برای بقای غیرنظامیان بر اساس حقوق بین‌الملل بشردوستانه تأکید کرده و خواستار ثبت نظام‌مند حملات، حفاظت از کارکنان آب و انرژی، دسترسی ایمن کمک‌رسانان و تقویت سامانه‌های محلی تاب‌آور شده است. نمونه‌هایی از استفاده از انرژی خورشیدی و ذخیره قطعات یدکی ارائه شده‌اند؛ بااین‌حال راهکار فنی جایگزین تعهد طرف‌های جنگ به حفاظت از غیرنظامیان نیست.

در مناطق دارای برنامه هماهنگ کمک آب و بهداشت، حدود ۱۳۷٫۹ میلیون نفر به کمک نیاز دارند، اما تا زمان گزارش فقط ۲۶ درصد اعتبار موردنیاز برنامه‌های ۲۰۲۶ تأمین شده است. این شکاف مالی نشان می‌دهد بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده بدون حمایت پایدار دشوار خواهد بود.

تحول اصلی خبر، انتشار یافته‌های گزارش جهانی در ۵ نوامبر است؛ نه وقوع یک حمله تازه در روز انتشار. برای بررسی وضعیت هر کشور، تاریخ حمله، نوع خسارت و عدد افراد آسیب‌دیده باید جداگانه گزارش شود.