حمله به بازار تعز یمن؛ ادعای ۳۰ کشته و دو روایت متضاد از عامل حمله

شنبه ۱۶ آبان ۱۴۰۵ | ۷ نوامبر ۲۰۲۶. در حمله‌ای مرگبار به بازار «الحداره» در منطقه الوزیعیه استان تعز، در جنوب‌غربی یمن، ده‌ها نفر کشته و زخمی شدند. وزارت بهداشت وابسته به حوثی‌ها اعلام کرده است که در حمله روز جمعه ۶ نوامبر دست‌کم ۳۰ نفر کشته و هشت نفر زخمی شده‌اند. این رقم آمار اعلامی یکی از طرف‌های درگیر است و هنوز به طور مستقل تأیید نشده است. موضوع اصلی اختلاف تنها شمار قربانیان نیست: حوثی‌ها مدعی حمله هوایی عربستان هستند، اما نیروهای وابسته به دولت به‌رسمیت‌شناخته‌شده یمن می‌گویند حوثی‌ها با موشک بازار را هدف گرفته‌اند.

خبرگزاری آسوشیتدپرس و الجزیره روز ۶ نوامبر هر دو روایت را گزارش کرده‌اند و تصریح می‌کنند که نتوانسته‌اند مسئولیت حمله را مستقل احراز کنند. در نتیجه، نسبت دادن قطعی این کشتار به عربستان یا حوثی‌ها در عنوان خبر، فراتر از شواهد موجود خواهد بود. حمله در زمانی رخ داده است که درگیری میان حوثی‌ها و نیروهای مورد حمایت عربستان تشدید شده و امنیت غیرنظامیان در استان تعز زیر فشار تازه‌ای قرار گرفته است.

در بازار الحداره چه اتفاقی افتاد؟

بر پایه گزارش آسوشیتدپرس، انیس الاصبحی، سخنگوی بخش بهداشت وابسته به حوثی‌ها، از وقوع حمله به بازاری در منطقه الوزیعیه در جنوب‌غرب تعز خبر داده است. او شمار کشته‌ها را حداقل ۳۰ نفر و مجروحان را هشت نفر اعلام کرد. یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثی‌ها، گفته است سه حمله در حوالی ساعت هفت صبح رخ داده است. این اطلاعات از مقام‌های جنبشی می‌آید که خود یکی از طرف‌های جنگ است و بنابراین برای احراز مستقل به شاهد و مدارک بیشتر نیاز دارد.

شبکه المسیره، وابسته به حوثی‌ها، تصاویری از دود، ساختمان آسیب‌دیده، خودروهای تخریب‌شده و کالاهای پراکنده منتشر کرده است. مشاهده این تصاویر می‌تواند وجود خسارت در یک محل تجاری را نشان دهد، اما بدون شناسایی مستقل زمان و مکان ضبط و آثار مهمات، عامل و نوع حمله را ثابت نمی‌کند. به همین دلیل انتشار عکس یا ویدئو به‌تنهایی اختلاف دو روایت را حل نمی‌کند.

در سوی دیگر، سرهنگ ماجد النزیلی، سخنگوی نیروهای دولتی یمن، به گزارش رسانه‌های منطقه‌ای گفته است حوثی‌ها بازار را با موشک بالستیک هدف قرار داده‌اند. این مقام، اتهام بمباران هوایی عربستان را رد کرده و حوثی‌ها را مسئول تلفات غیرنظامیان دانسته است. این نیز اتهام طرف مقابل در جنگ است و مانند روایت حوثی‌ها نیازمند بررسی مستقل آثار انفجار و شواهد میدانی است.

چرا هنوز نمی‌توان عامل حمله را معرفی کرد؟

دلیل نخست، اختلاف بنیادی درباره شیوه حمله است. یک طرف از حملات هوایی و طرف دیگر از شلیک موشک زمینی سخن می‌گوید. تعیین این مسئله نیازمند بررسی بقایای مهمات، مسیر احتمالی پرتاب یا پرواز، تصاویر قابل مکان‌یابی و شهادت‌های مستقل است. اطلاعات علنی مورد استفاده در این گزارش، چنین مجموعه شواهدی را در اختیار نمی‌گذارد.

دلیل دوم، موقعیت طرف‌های اطلاع‌رسان است. وزارت بهداشت حوثی‌ها، سخنگوی نظامی این جنبش و سخنگوی نیروهای دولتی، هر یک به ساختارهای درگیر تعلق دارند. این موضوع به‌خودی‌خود اظهارات آنان را نادرست نمی‌کند، اما نسبت دادن مسئولیت به رقیب را بدون تحقیق بی‌طرف کافی نمی‌سازد. جزئیات پزشکی و هویتی قربانیان، گزارش تیم مستقل امدادی یا ارزیابی نهاد بین‌المللی در زمان تدوین این متن احراز نشده است.

دلیل سوم، نبود پاسخ مستقل عربستان تا انتشار گزارش‌های اولیه است. بر اساس گزارش الجزیره، اتهام حوثی‌ها علیه عربستان هنگام انتشار خبر هنوز پاسخ علنی مشخصی از نیروهای ائتلاف تحت رهبری ریاض نداشت. نبود پاسخ، تأیید اتهام نیست. برای گزارش مسئولانه، باید هم ادعا و هم نبودِ تأیید را آشکارا کنار هم قرار داد.

عدد ۳۰ کشته چقدر قابل اتکاست؟

رقم «حداقل ۳۰ کشته و هشت مجروح» در گزارش‌های به‌روزشده آسوشیتدپرس و خبرگزاری فرانسه با انتساب به مقام‌های حوثی منتشر شده است. بعضی روایت‌های اولیه همان روز عدد پایین‌تری را نقل کرده بودند. تفاوت نسخه‌های اولیه و بعدی یک گزارش فوری می‌تواند ناشی از تغییر اطلاعات دریافتی باشد، اما بدون فهرست قربانیان و داده‌های مستقل نباید یکی از ارقام را آمار نهایی تلقی کرد.

نکته مهم دیگر این است که «۳۰ کشته» با «۳۰ کشته و زخمی» یکسان نیست. گزارش خبرگزاری‌ها عددهای ۳۰ کشته و هشت مجروح را از بیانیه طرف درگیر نقل می‌کنند؛ در برخی بازنشرها تعداد مجموع قربانیان با شمار کشته‌ها اشتباه شده است. رونما برای جلوگیری از این خطا، رقم ادعایی را با گوینده و زمان اعلام آن ذکر می‌کند و از ساختن آمار قطعی خودداری می‌کند.

اگر شمار نهایی در گزارش بعدی نهاد درمانی مستقل، سازمان ملل یا مأموریت حقیقت‌یاب تغییر کند، همین مقاله باید با درج زمان به‌روزرسانی و منشأ آمار جدید اصلاح شود؛ نه اینکه نسخه‌های متناقض بدون توضیح کنار هم باقی بمانند.

تعز چرا دوباره صحنه حملات مرگبار شده است؟

استان تعز سال‌هاست میان نیروهای حوثی و نیروهای حامی دولت یمن محل درگیری و کنترل‌های متداخل است. مرکز استان در اختیار نیروهای همسو با دولت قرار دارد، اما بخش‌های گسترده‌ای از اطراف زیر نفوذ یا کنترل حوثی‌ها بوده و محاصره مسیرهای دسترسی به شهر بر زندگی غیرنظامیان تأثیر گذاشته است. این وضعیت باعث می‌شود تشخیص خطوط تماس و محل دقیق حادثه بدون اطلاعات جغرافیایی معتبر دشوار باشد.

در گزارش‌های پیشین رونما، ازجمله هشدار آکسفام درباره کمبود آب، غذا و دارو در تعز، فشار جنگ و محدودیت دسترسی غیرنظامیان بررسی شده است. حمله به بازاری که محل خرید مواد غذایی و رفت‌وآمد روزمره است، حتی اگر عامل آن هنوز روشن نباشد، خطر مستقیمی برای تأمین معاش و امنیت جمعیت محلی ایجاد می‌کند. این پیامد انسانی را نباید تا روشن‌شدن مسئولیت نظامی نادیده گرفت.

تفاوت مسئولیت سیاسی با بررسی حقوقی چیست؟

هدف قراردادن عمدی غیرنظامیان در حقوق بشردوستانه بین‌المللی ممنوع است. بااین‌حال برای ارزیابی اینکه این حمله مصداق جنایت جنگی بوده یا چه شخصی مسئول است، باید ابتدا واقعیات مربوط به نوع سلاح، هدف حمله، فرماندهی، قصد و امکان تمایز میان نظامیان و غیرنظامیان مشخص شود. گزارش تلفات بازار، به‌تنهایی، حکم قضایی علیه هیچ یک از طرف‌ها نیست.

در عین حال، روشن نبودن عامل حمله مانع از مطالبه تحقیق مستقل و حفاظت از غیرنظامیان نمی‌شود. لازم است شواهد فیزیکی محل حفظ شود، خانواده‌های قربانیان امکان ثبت شهادت داشته باشند و امدادرسانی بدون مانع انجام شود. این اقدامات می‌توانند علاوه بر تعیین مسئولیت، به جلوگیری از انتشار ارقام و تصاویر نادرست کمک کنند.

چرا این خبر برای عربستان و منطقه اهمیت دارد؟

حوثی‌ها و نیروهای مورد حمایت عربستان در ماه‌های اخیر بار دیگر درگیر حمله و ضدحمله شده‌اند. اگر تحقیقات مستقل نشان دهد حمله بازار از سوی هر یک از بازیگران انجام شده، می‌تواند بر فشار دیپلماتیک، امنیت مرزها و روند مذاکرات سیاسی یمن اثر بگذارد. اما تا روشن‌شدن شواهد، نسبت دادن هدف سیاسی مشخص به عامل ناشناس از نظر تحلیلی قابل دفاع نیست.

تحلیل رونما: اختلاف شدید دو روایت، خود به یک میدان جنگ اطلاعاتی تبدیل شده است. حوثی‌ها با نسبت دادن حادثه به عربستان بر هزینه انسانی عملیات رقیب تأکید می‌کنند؛ نیروهای دولتی با متهم کردن حوثی‌ها مشروعیت نظامی و سیاسی آن‌ها را زیر سؤال می‌برند. این توضیح درباره کارکرد روایت‌هاست و به معنی پذیرفتن صحت یکی از دو اتهام نیست.

به‌علاوه، رویداد تعز را نباید بدون مدرک به مذاکرات ایران و آمریکا پیوند علّی داد. ایران از حوثی‌ها حمایت سیاسی کرده و گزارش‌های بسیاری درباره پیوند نظامی این جنبش با تهران وجود دارد، اما اثبات دخالت مستقیم ایران در حمله مشخص به بازار، مستلزم شواهد مستقلی است که در گزارش‌های بررسی‌شده ارائه نشده‌اند.

چه چیزی می‌تواند این خبر را تغییر دهد؟

• انتشار گزارش مستقل از نوع بقایای مهمات و مسیر احتمالی حمله؛
• تأیید هویت و شمار قربانیان توسط تیم پزشکی یا امدادی بی‌طرف؛
• اظهارنظر رسمی جدید ریاض یا یک نهاد بین‌المللی درباره محل و مسئولیت؛
• عکس‌ها یا تصاویر ماهواره‌ای قابل مکان‌یابی و زمان‌سنجی از بازار الحداره؛
• گزارش تازه درباره امنیت دسترسی به بازارها، مراکز درمانی و جاده‌های تعز.

جمع‌بندی رونما: حمله به بازار الحداره در تعز و گزارش تلفات انسانی، خبری مهم و مستقل است. ۳۰ کشته و هشت زخمی رقم اعلامی مقام‌های حوثی است؛ عامل و شیوه حمله همچنان محل اختلاف و بدون تأیید مستقل باقی مانده‌اند. برداشت سیاسی از این حادثه باید پس از روشن شدن واقعیت میدانی انجام شود، نه با پیش‌فرض درباره مقصر بودن یکی از طرف‌ها.