چرا بحران معیشتی در ایران به اعتراض سیاسی میرسد و آیا سرکوب و جنگ این چرخه را شکسته است؟
پژوهش تازهی کارنگی نشان میدهد اعتراضهای اقتصادی ایران از ۲۰۱۷ الگویی تکرارشوندهاند؛ رونما شواهد، ارقام مورد اختلاف و تحلیلهای رقیب را کنار هم گذاشته است.

چرا بحران معیشتی در ایران بارها از بازار و فروشگاه به خیابان و شعار سیاسی میرسد، و آیا سرکوب شدیدتر و جنگ این چرخه را شکسته است؟
بر پایهی شواهد منتشرشده، اعتراضهای اقتصادی ایران حادثهای پراکنده نیستند و الگویی تکرارشوندهاند که تا وقتی اهرمهای اصلی اقتصاد و امنیت از پاسخگویی انتخاباتی دور میمانند ظرفیت سیاسیشدن دارد؛ سرکوب شدیدتر و جنگ این چرخه را به تعویق انداختهاند، اما شواهدی نیست که علتهای آن را برداشته باشند.
۲۷ مهر ۱۴۰۵ (۱۹ اکتبر ۲۰۲۶) بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی پژوهشی از اریک لوب، استاد علوم سیاسی و روابط بینالملل در دانشگاه بینالمللی فلوریدا و پژوهشگر غیرمقیم کارنگی، با عنوان «اقتصاد سیاسی اعتراضها در ایران» منتشر کرد. او مینویسد جز اعتراضهای مربوط به حجاب اجباری و جنبش «زن، زندگی، آزادی»، هر موج اعتراضی از ۲۰۱۷ به بعد با مشکل اقتصادی آغاز شده است.
رونما این پژوهش را با گزارشهای مستقل دربارهی ارز و تورم، شمار کشتهشدگان، مشارکت انتخاباتی و دو تحلیل رقیب دربارهی دوام نظام پس از جنگ سنجیده است. بخشهایی از پژوهش، مثل سهم سپاه و بنیادها از اقتصاد، بر برآوردهای پراکنده تکیه دارد و در متن با همین قید آمده است.
در یک نگاه
الگویی که از دی ۱۳۹۶ تکرار شده است
به روایت لوب، اعتراضهای دی ۱۳۹۶ (۲۸ دسامبر ۲۰۱۷) از مشهد شروع شد و به شهرهای دیگر رسید؛ اعتراضهای آبان ۱۳۹۸ هم پس از افزایش قیمت بنزین از مشهد آغاز شد و به بیش از صد شهر کشیده شد. در هر دو، شعارها از معیشت به نظام و رهبری رسید.
موج ۱۴۰۴ همین مسیر را رفت، با دو تفاوت: بازاریان تهران که به نوشتهی پژوهش پیشتر به حاکمیت نزدیکتر بودند آغازگر شدند، و سرکوب از همهی موجهای پیشین کشندهتر بود. پرسش این تحلیل این است که این الگو از کجا میآید و آیا اکنون تغییر کرده است.
ادامه این تحلیل مخصوص عضو ویژه است
تا اینجا پرسش و چکیدهی پرونده را خواندید. شش زاویه، فصلهای بعدی، پرسشها و منابع برای اعضای ویژه باز است.
