
بودجه سال آینده را باید بینفت بست
تحلیل رونما | ۲۷ آبان ۱۴۰۵ سازمان برنامه و بودجه حالا آشکارا از سالی میگوید که درآمد نفتی دولت ممکن است در آن صفر شود. ۸۵ روز است که به گفته وزارت خزانهداری آمریکا هیچ نفتکشی در بندرهای…
تحلیل رونما | ۲۷ آبان ۱۴۰۵ سازمان برنامه و بودجه حالا آشکارا از سالی میگوید که درآمد نفتی دولت ممکن است در آن صفر شود. ۸۵ روز است که به گفته وزارت خزانهداری آمریکا هیچ نفتکشی در بندرهای ایران بارگیری نشده و آخرین پول محمولههای پیشین احتمالاً تا میانه دسامبر میرسد. پرسش اصلی این است: دولت بدون نفت، هزینه حقوق، یارانه و کالای اساسی را از کجا میآورد و این بار سنگین بر دوش چه کسانی میافتد؟
در این تحلیل میخوانید
این موضوع را از سه زاویه بررسی میکنیم: مالیه دولت، معیشت خانوارها و پیوند اقتصاد با میز مذاکره.
ریشه ماجرا؛ چرا بودجه بدون نفت دیگر فرضیه نیست؟
جنگ از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شد و اکنون ۲۶۳ روز از آن میگذرد. محاصره دوم بندرهای ایران از ۱۴ ژوئیه، یعنی ۱۲۷ روز است که برقرار است. خزانهداری آمریکا هم از ۲۴ اوت کارزار «عملیات طرد اقتصادی» را برای بستن راههای درآمد ارزی ایران آغاز کرد.
نتیجه در تولید نفت پیداست. ایران در ژانویه ۳٫۴۵ و در فوریه ۳٫۵۹ میلیون بشکه در روز نفت خام تولید میکرد، اما به ارزیابی شرکت دادههای کشتیرانی کپلر در اواخر اکتبر، تولید در ماههای اخیر به زیر ۲ میلیون بشکه رسیده است. در لایحه بودجه سال جاری، نفت هنوز حدود یکسوم منابع پیشبینیشده دولت را تأمین میکرد.
خط زمانی؛ از محاصره بندرها تا بخشنامه بودجه
- ۲۸ فوریه ۲۰۲۶: جنگ با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد.
- ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶: محاصره دوم آغاز شد؛ ۸۸٫۸ میلیون بشکه نفت ایران بیرون از منطقه محاصره روی آب بود که تا میانه اکتبر به صفر رسید.
- ۲۵ اوت ۲۰۲۶: به گفته وزارت خزانهداری آمریکا، آخرین بارگیری نفت در ایران انجام شد.
- ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶: گزارش خزانهداری آمریکا درباره آثار فشار اقتصادی منتشر شد.
- ۳ نوامبر ۲۰۲۶: دولت پزشکیان در بخشنامه بودجه سال آینده دو سناریو را مبنا گذاشت: ادامه محاصره و تحریم، یا گشایش نسبی.
- ۹ و ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶: معاون سازمان برنامه و بودجه از آمادگی برای درآمد نفتی صفر گفت و سخنگوی دولت کنترل تورم را اولویت بودجه خواند.
زاویه اول | مالیه دولت: خزانه بدون نفت چگونه پر میشود؟
محمد قاسمی، معاون هماهنگی برنامه و بودجه سازمان برنامه و بودجه، در ۹ نوامبر گفت دولت باید برای شرایطی آماده شود که درآمد نفتی به صفر برسد. یعنی بودجه بدون نفت دیگر بدترین حالت نیست، بلکه سناریویی جدی است؛ بودجهای که بر فرض خوشبینانه بسته شود، در صورت ادامه محاصره از همان ماههای نخست کسری میآورد.
زمانبندی این فشار مهم است. به برآورد کپلر، چون خریداران چینی معمولاً یک تا دو ماه پس از تخلیه بار پول میدهند، دریافتهای نفتی ایران ممکن است حدود میانه دسامبر، یعنی کمتر از یک ماه دیگر، عملاً قطع شود. حدود ۴۳ میلیون بشکه نفت هم درون منطقه محاصره مانده است.
گزینههای دولت محدود است. اسحاق سعیدیان، اقتصاددان مقیم تهران، کاهش هزینههای غیرضرور، اصلاح معافیتهای مالیاتی، انتشار سنجیده اوراق و فروش برخی داراییهای دولت را پیشنهاد میکند. دولت هم احتمالاً یارانه انرژی را بهتدریج کاهش میدهد.
نگاه مخالف: مقامهای ایرانی تأکید میکنند چشماندازی برای فروپاشی اقتصادی وجود ندارد؛ دولت هم در سالهای اخیر سهم مالیات را در بودجه بالا برده است. تجربه سالهای ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱ هم نشان داد اقتصاد ایران با صادرات نفتی بسیار اندک، هرچند با هزینه سنگین، سرپا میماند.
زاویه دوم | معیشت: هزینه کسری را چه کسی میپردازد؟
خطر اصلی، به تعبیر سعیدیان، این نیست که دولت چند ماه پول کم بیاورد؛ این است که روی کاغذ سرپا بماند و هزینه آن را به مردم منتقل کند. راه آشنای این انتقال، چاپ پول برای پوشاندن کسری است که مستقیماً به تورم میرسد. تورم نقطهبهنقطه در ماه منتهی به ۲۲ اکتبر، به گفته مرکز آمار ایران، نزدیک ۸۹ درصد بود؛ به گزارش خزانهداری آمریکا، این رقم در اوایل ۲۰۲۵ حدود ۳۵ درصد بود.
ریال هم همین مسیر را رفته است. به گزارش خزانهداری آمریکا، ریال از ۲۴ اوت حدود یکچهارم ارزش خود را از دست داده و در اکتبر در بازار آزاد به رکورد ۲ میلیون و ۶۸۷ هزار ریال برای هر دلار رسیده است. ریال ضعیفتر یعنی واردات گرانتر، و درآمد نفتی کمتر یعنی دلار کمتر برای مهار ریال. کوپن الکترونیک غذا ادامه مییابد، اما ارزش آن پابهپای گرانی آب میشود.
منبع: صندوق بینالمللی پول، پایگاه داده چشمانداز اقتصاد جهانی. رقم ۲۰۲۶ پیشبینی است.
آنچه نمیتوان نتیجه گرفت: تورم بالا بهتنهایی به معنای فروپاشی نیست؛ تفاوت این بار، همزمانی آن با قطع تقریباً کامل درآمد ارزی است.
منابع
- منبع رسمی International Monetary Fund (IMF)
- منبع رسمی U.S. Department of the Treasury
- منبع رسمی مرکز آمار ایران
- منبع رسمی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
- منبع تکمیلی Al Jazeera، آیا تهران از بودجه «نفت صفر» جان سالم به در میبرد؟، ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶
- منبع تکمیلی Axios، گزارش وزارت خزانهداری آمریکا «عملیات طرد اقتصادی: انزوای ایران در اعداد»، ۳۰ اکتبر ۲۰۲۶
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.










