
کمبود گاز چگونه به نگرانی امنیتی تهران بدل شد
تحلیل رونما | ۲۷ آبان ۱۴۰۵ نیروهای امنیتی در ۱۴ و ۱۶ نوامبر، پیش از آنکه اعتراضی شکل بگیرد، در تهران و اصفهان مستقر شدند و یک روز بعد آبدانان در استان ایلام شاهد تجمعی دستکم هزارنفره بود.…
این موضوع را از سه زاویه بررسی میکنیم: امنیت داخلی، شکاف انرژی و پیوند این دو با بنبست ایران و آمریکا.
در این تحلیل میخوانید
ریشه ماجرا؛ چرا زمستان امسال برای تهران امنیتی شده است؟
جنگ از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد؛ حملاتی که آیتالله علی خامنهای را هم کشت. از آن زمان بندرهای ایران در محاصره است و تورم شدت گرفته. با این حال، تا میانه نوامبر اعتراض چشمگیری علیه حکومت گزارش نشده بود؛ جامعه هنوز زیر سایه سرکوب اعتراضات زمستان گذشته است.
تفاوت امسال در این است که کمبود گاز، که در ایران پدیدهای تکراری است، این بار با آسیب جنگ به زیرساختها گره خورده است. گاز ۷۳ درصد سبد انرژی ایران را تشکیل میدهد و وقتی سوخت گرمایش کم شود، نارضایتی دیگر فقط اقتصادی نمیماند. یک مقام ارشد و یک مقام امنیتی ایرانی در گفتوگویی که ۱۶ نوامبر منتشر شد، گفتند رأس حکومت از ناآرامی نگرانتر شده است. مقام ارشد این وضعیت را «آتش زیر خاکستر» توصیف کرد.
خط زمانی؛ از پالایشگاههای آسیبدیده تا خیابانهای آبدانان
- ۲۸ فوریه ۲۰۲۶: جنگ با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل آغاز شد.
- ۱۸ مارس ۲۰۲۶: به گفته مدیرعامل شرکت ملی گاز، ۲۶ پرتابه به شش پالایشگاه اصابت کرد و ۲۸ درصد ظرفیت تولید گاز کشور را از کار انداخت.
- هفته دوم نوامبر ۲۰۲۶: فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، کسری اوج مصرف زمستان را حدود ۴۳۰ میلیون متر مکعب در روز پیشبینی کرد و هشدار داد قطع گاز حتی تهران را هم ممکن است در بر بگیرد.
- ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶: تصاویری از استقرار نیروهای امنیتی در تهران منتشر شد؛ در همان روز واژگونی یک اتوبوس در استان ایلام دستکم ۱۲ کشته و ۱۶ زخمی برجا گذاشت.
- ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶: تصاویر مشابهی از استقرار نیروها در اصفهان منتشر شد.
- ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶: دستکم هزار نفر در آبدانان در واکنش به آن حادثه تجمع کردند.
زاویه اول | امنیت داخلی: چرا نیروها پیش از اعتراض به خیابان آمدند؟
به ارزیابی اندیشکده ISW و پروژه تهدیدهای حیاتی در ۱۷ نوامبر، استقرار نیروها در تهران و اصفهان در حالی بود که در هیچیک از دو شهر اعتراضی جریان نداشت؛ یعنی اقدامی پیشگیرانه بود. محرک فوری آن روشن نیست، اما کارزار بسیج «جانفدا» به ارزیابی همین گزارش برای افزایش نیروی لازم برای مهار اعتراض طراحی شده است.
آبدانان آزمون نخست بود. شعارها ابتدا متوجه ناکارآمدی و سوءمدیریت اقتصادی بود، اما به گفته همین گزارش به شعارهای ضدحکومتی رسید. پاسخ حکومت محتاطانه بود: یگانهای فرماندهی انتظامی تجمع را زیر نظر گرفتند، درگیری بزرگی گزارش نشد و به گفته رسانههای مخالف، دستکم شش نفر بازداشت شدند. ISW این خویشتنداری را نشانه محاسبهای میداند: سرکوب شدید یک تجمع محلی میتواند جرقه اعتراض سراسری را بزند. آبدانان در اعتراضات ۱۴۰۱ و زمستان گذشته هم از کانونها بود.
آنچه نمیتوان نتیجه گرفت: یک تجمع محلی، هرچند بزرگ، به معنای آغاز موج سراسری نیست. خود ISW میگوید حکومت احتمالاً یک اعتراض منفرد را تهدیدی وجودی نمیبیند.
زاویه دوم | انرژی: کسری گاز تا کجا میتواند ثبات را بفرساید؟
کمبود گاز ایران امسال نه فقط بزرگتر، که دیرپاتر است. به گفته دولت، حدود ۱۰۰ میلیون متر مکعب در روز از ظرفیت فراورش بازگشته، اما بازگرداندن ۱۳۰ میلیون متر مکعب دیگر ممکن است تا ۲۰۲۸ طول بکشد؛ یعنی دستکم دو زمستان دیگر. شرکت ملی گاز ۱۱ استان از ۳۱ استان، بهویژه مازندران، گلستان و خراسان شمالی را در معرض کمبود جدی میداند.
منبع: پیشبینی سخنگوی دولت ایران، نوامبر ۲۰۲۶. رقم زمستان پیش رو برآورد است.

اولویت با خانههاست و هزینه اصلی را صنایع میپردازند؛ یک واحد متانول در عسلویه به دستور شرکت ملی گاز متوقف شده است. به گفته یک منبع ارشد ایرانی، تهران درباره واردات گاز از روسیه گفتوگو میکند، اما رئیس اتحادیه انجمنهای انرژی ایران گفته است نمیتوان به واردات تکیه کرد. پیامد امنیتی این وضعیت روشن است: قطع گاز صنایع یعنی تعطیلی و بیکاری، و قطع گاز خانهها یعنی نارضایتی در خانههای سرد.
نگاه مخالف: سعید لیلاز، تحلیلگر اقتصادی، میگوید تدابیری اندیشیده شده و کشور از این بحران عبور میکند؛ در بدترین حالت گاز صنایع برای مدتی قطع میشود.
منابع
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در ایران
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.
از مهمترین خبرها و تحلیلها عقب نمانید
خلاصه خبرها و تحلیلهای رونما را هر روز در ایمیل خود دریافت کنید.










