
چین پس از اجلاس شنژن بار دیگر از ژاپن خواست موضع تایوان را اصلاح کند
چین پس از نشست شنژن خواستار اصلاح اظهارات ژاپن درباره تایوان شد. تاکایچی میگوید موضع رسمی توکیو تغییر نکرده، اما دیدار رسمی با شی انجام نشد.
سانائه تاکایچی نخستوزیر ژاپن در دیدار با دبیرکل سازمان ملل؛ تصویر آرشیوی مه ۲۰۲۶.
وزارت امور خارجه چین جمعه ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ از ژاپن خواست اظهارات و اقدامهای خود درباره تایوان را اصلاح کند. این درخواست یک روز پس از آن مطرح شد که سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، در پایان اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شنژن اعلام کرد موضع رسمی توکیو درباره تایوان همچنان بر بیانیه مشترک سال ۱۹۷۲ استوار است. با وجود این تأکید، شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در حاشیه اجلاس با تاکایچی دیدار رسمی دوجانبه نکرد و اختلاف سیاسی دو همسایه ادامه یافت.
در این خبر بینالمللی میخوانید
گوئو جیاکون، سخنگوی وزارت خارجه چین، در نشست خبری پکن گفت پایبندی به چهار سند سیاسی اصلی روابط چین و ژاپن فقط نباید در سخنان منعکس شود بلکه باید در رفتار مقامهای ژاپنی نیز دیده شود. او خواستار اصلاح آنچه «گفتار و کردار اشتباه» درباره تایوان خواند شد. این اظهارات پاسخ رسمی پکن به کنفرانس خبری تاکایچی در ۱۹ نوامبر است؛ چین در این جلسه تصمیم تحریمی تازهای را مشخص نکرد.
نخستوزیر ژاپن در نشست خبری شنژن گفت موقعیت چهار سند سیاسی دو کشور بهعنوان مبنای مناسبات دوجانبه تغییری نکرده است. او توضیح داد موضع توکیو درباره تایوان همان دیدگاهی است که در بیانیه عادیسازی روابط چین و ژاپن در سال ۱۹۷۲ درج شد. در آن سند، ژاپن دولت جمهوری خلق چین را به رسمیت شناخت و اعلام کرد دیدگاه پکن درباره تعلق تایوان به چین را «کاملاً درک و محترم میشمارد». این عبارت با شناسایی رسمی حاکمیت پکن بر تایوان از منظر حقوقی و دیپلماتیک یکسان نیست.
ریشه اختلاف در سخنان سال گذشته درباره تایوان
ریشه اختلاف فعلی به سخنان تاکایچی در پارلمان ژاپن در هفتم نوامبر ۲۰۲۵ بازمیگردد. او آن زمان گفته بود حمله یا محاصره نظامی تایوان از سوی چین، اگر موجودیت ژاپن را تهدید کند، ممکن است شرایط لازم برای استفاده از حق دفاع جمعی را به وجود آورد. این سخن برای پکن تهدیدی علیه اصل چین واحد تلقی شد. نخستوزیر ژاپن در اظهارات تازه ادعا نکرده است که این بحث حقوقی و امنیتی را به طور کامل پس میگیرد؛ بلکه بر ثابت بودن موضع دیپلماتیک دولت تأکید کرده است.
در حقوق امنیت ملی ژاپن، اقدام دفاع جمعی تحت شرایط محدود تعریف میشود و صرف وقوع یک بحران در تنگه تایوان به صورت خودکار به معنی ورود نیروهای دفاع از خود ژاپن به جنگ نیست. تصمیم احتمالی در هر شرایطی به ارزیابی تهدید، قوانین داخلی و ملاحظات سیاسی وابسته است. ژاپن همچنین متحد امنیتی آمریکا است و حضور نیروهای آمریکایی در خاک این کشور پیچیدگی هر بحران احتمالی در تایوان را بیشتر میکند.
تاکایچی در اجلاس شنژن دو بار هنگام دیدارهای تشریفاتی با شی جینپینگ دست داد، اما جلسه رسمی دوجانبهای با او برگزار نشد. این وضعیت با دیدار رهبران چند کشور دیگر در حاشیه نشست تفاوت داشت. تاکایچی پس از سفر گفت دقیقاً به دلیل وجود اختلافهای حلنشده، ارتباط و گفتوگو با چین اهمیت دارد. سخنان او نشاندهنده تلاش برای حفظ کانال دیپلماتیک است، ولی هنوز گزارشی از توافق دو طرف برای آغاز نشست مستقیم تازه منتشر نشده است.
محدودیتهای تجاری و هزینه امنیت اقتصادی
روابط چین و ژاپن در یک سال گذشته از اعتراض دیپلماتیک فراتر رفته و بر تجارت و رفتوآمد نیز اثر گذاشته است. پکن صادرات برخی مواد معدنی و اقلام دارای کاربرد دوگانه را محدود کرده، واردات بعضی محصولات دریایی ژاپن را تحت محدودیت قرار داده و به شهروندان خود درباره سفر به ژاپن هشدار داده است. این اقدامها میتوانند بر زنجیره تأمین کارخانههای خودروسازی، قطعات الکترونیک و تجهیزات نظامی ژاپن اثر بگذارند، زیرا بخشی از مواد حیاتی مورد نیاز این صنایع از چین تأمین میشود.
رویترز در گزارش ۱۹ نوامبر توضیح داد اختلافی که ابتدا حول اظهارات سیاسی درباره تایوان شکل گرفته بود، اکنون به محدودیت صادرات مواد معدنی حیاتی کشیده شده است. موادی که در ساخت خودرو، نیمهرسانا و تجهیزات پیشرفته استفاده میشوند، برای اقتصاد صنعتی ژاپن اهمیت ویژه دارند. بااینحال مقدار دقیق کمبود هر ماده، میزان موجودی کارخانهها و پیامد قیمت نهایی کالاها را باید بر اساس آمار تجارت و صنعت سنجید؛ نمیتوان از صدور محدودیت تجاری نتیجه گرفت همه کارخانههای ژاپن تولید خود را متوقف کردهاند.
ژاپن در واکنش به خطرهای زنجیره تأمین به دنبال تنوعبخشی منابع واردات، افزایش بازیافت مواد و همکاری با کشورهای دیگر است. در همین حال، بازرگانی میان چین و ژاپن همچنان گسترده است و دو اقتصاد به یکدیگر وابستگی دارند. این تضاد باعث میشود تنش سیاسی لزوماً به قطع کامل تجارت منتهی نشود. شرکتهای دو کشور باید میان ادامه فعالیت اقتصادی و افزایش هزینههای ناشی از محدودیتهای دولتی تعادل برقرار کنند.
مناقشه تایوان تنها مسئله حلنشده روابط توکیو و پکن نیست. اختلاف بر سر تاریخ روابط دو کشور، فعالیت نظامی در دریای چین شرقی و رقابت امنیتی در اقیانوس آرام نیز در فضای سیاسی اثر دارند. سخنگوی وزارت خارجه چین روز جمعه به موضع ژاپن درباره مسائل تاریخی هم اشاره کرد. از نگاه دولت چین، این موضوعها به یکدیگر مرتبطاند؛ دولت ژاپن نیز همزمان بر اهمیت ثبات منطقه و حفظ ارتباط دیپلماتیک تأکید دارد.
پیامدها برای روابط منطقهای و گام بعدی
در حاشیه اجلاس، تاکایچی با ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، نیز دیدار کرد. مناسبات ژاپن و روسیه بر سر جنگ اوکراین، تحریمها و اختلاف ارضی جزایر مورد مناقشه در شمال ژاپن متشنج است. حضور این تماس در شنژن نشان میدهد ژاپن میکوشد در نشستهای چندجانبه حتی با دولتهایی که اختلاف جدی دارد ارتباط را حفظ کند، اما به معنی حل شدن اختلافها یا تغییر سیاست تحریمی توکیو نیست.
گام بعدی برای ارزیابی تنش با چین، اعلام هرگونه گفتوگوی دوجانبه رسمی، تغییر مقررات صادرات مواد حیاتی و روشن شدن پاسخ توکیو به درخواست تازه پکن است. بیانیه وزارت خارجه چین در ۲۰ نوامبر از ژاپن خواست مواضع قبلی را اصلاح کند، درحالیکه نخستوزیر ژاپن از تغییر نکردن مبانی دیپلماتیک سخن گفته است. تا صبح شنبه نشانهای از توافق دو دولت برای پایان دادن به این اختلاف اعلام نشده بود.
منابع: متن رسمی سخنان سخنگوی وزارت خارجه چین، ۲۰ نوامبر؛ گزارش جیجیپرس از کنفرانس خبری تاکایچی، ۱۹ نوامبر؛ رویدادنگاری رویترز؛ بازتاب خبرگزاری فرانسه.
منابع
- خبرگزاری Reuters
- خبرگزاری AFP
- منبع تکمیلی متن رسمی سخنان سخنگوی وزارت خارجه چین، ۲۰ نوامبر
- منبع تکمیلی گزارش جیجیپرس از کنفرانس خبری تاکایچی، ۱۹ نوامبر
- منبع تکمیلی رویدادنگاری رویترز
- منبع تکمیلی بازتاب خبرگزاری فرانسه
اعتبارسنجی
پیوند تأیید همین خبرتازهترینها در آسیا
تحلیلها و خبرهای تازهی همین دسته را دنبال کنید.









