پاریس برای دوران پس از یونیفل؛ حمایت از ارتش لبنان محور نشست ۱۷ کشور

رهبران فرانسه، لبنان و اردن در پاریس همراه با مقام‌های نظامی و امنیتی کشورهای شریک درباره تقویت ارتش لبنان و ترتیبات امنیتی جنوب این کشور پس از پایان مأموریت یونیفل گفت‌وگو کردند. جوزف عون از شرکای بین‌المللی خواست برای کنفرانس حمایت از ارتش و نیروهای امنیتی لبنان یک نقشه راه و جدول زمانی روشن تهیه کنند.

نشست ۱۷ سپتامبر در چارچوب «فرایند عقبه» برگزار شد و بنا بر اعلام کاخ الیزه، هدف آن تقویت حاکمیت و امنیت لبنان و پشتیبانی از نیروهای مسلح این کشور است. موضوع اصلی فقط تأمین مالی ارتش نیست؛ پاریس و بیروت هم‌زمان در حال بررسی این پرسش‌اند که با نزدیک‌شدن پایان مأموریت طولانی نیروهای حافظ صلح سازمان ملل در جنوب لبنان، چه سازوکاری می‌تواند از ایجاد خلأ امنیتی جلوگیری کند.

نشست پاریس چه تصمیمی را دنبال می‌کند؟

امانوئل مکرون، جوزف عون و عبدالله دوم پیش از نشست کارشناسان نظامی دیدار کردند. الیزه اعلام کرد ارتش لبنان را ستون حاکمیت این کشور می‌داند و هدف گفت‌وگوها این است که دولت لبنان بتواند امنیت سراسر قلمرو خود و انحصار سلاح در دست دولت را اعمال کند.

در سطح عملیاتی، بحث بر نیازهای ارتش لبنان، آموزش، تجهیزات، تبادل اطلاعات و شکل احتمالی حمایت خارجی پس از پایان مأموریت یونیفل متمرکز است. فرانسه و ایتالیا پیش‌تر از ایده یک سازوکار چندملیتی پس از یونیفل حمایت کرده‌اند، اما شکل نهایی، مأموریت، کشورهای مشارکت‌کننده و مبنای حقوقی آن هنوز قطعی نشده است.

عون در پاریس از کشورهای شریک خواست حمایت از ارتش و نیروهای امنیت داخلی را از سطح اعلام آمادگی به یک برنامه قابل سنجش تبدیل کنند. او خواهان «نقشه راه» و «جدول زمانی روشن» برای کنفرانس بین‌المللی حمایت از نهادهای امنیتی لبنان شد و بر سازوکاری تأکید کرد که اولویت‌ها، تعهدات و نتیجه کمک‌ها قابل ارزیابی باشد.

آنچه می‌دانیم

نمایندگان ۱۷ کشور در نشست پاریس حضور داشتند و مقام‌های ارشد نظامی فرانسه، لبنان، اردن و چند شریک غربی در گفت‌وگوها مشارکت کردند. مأموریت یونیفل که سابقه آن به ۱۹۷۸ بازمی‌گردد، در مسیر پایان مأموریت و خروج قرار گرفته و همین موضوع، مسئله امنیت جنوب لبنان را به یک پرونده فوری برای بیروت و شرکای خارجی آن تبدیل کرده است.

هم‌زمان، حملات اسرائیل در جنوب لبنان ادامه دارد. این وضعیت باعث شده بحث تقویت ارتش لبنان فقط به آینده پس از یونیفل محدود نباشد؛ توانایی دولت برای استقرار نیرو، کنترل مرز و جلوگیری از بازگشت یک درگیری گسترده نیز در مرکز مذاکرات قرار دارد.

مکرون در موضع رسمی فرانسه تأکید کرده است که تقویت حاکمیت لبنان برای ثبات منطقه ضروری است. او همچنین از اسرائیل خواسته چارچوب توافق موجود را رعایت کند. در مقابل، یکی از مسائل کلیدی برای اسرائیل همچنان خلع سلاح حزب‌الله و استقرار مؤثر نیروهای دولتی لبنان در جنوب است.

آنچه هنوز روشن نیست

نشست پاریس به معنای تشکیل قطعی یک نیروی جایگزین یونیفل نیست. هنوز مشخص نشده است آیا سازوکار بعدی یک نیروی چندملیتی مستقل، مأموریتی با نقش اتحادیه اروپا، مجموعه‌ای از برنامه‌های آموزشی و تجهیزاتی برای ارتش لبنان، یا ترکیبی از این گزینه‌ها خواهد بود.

میزان تعهد مالی کشورها نیز نهایی نشده است. همچنین روشن نیست کنفرانس بین‌المللی مورد درخواست عون دقیقاً چه زمانی برگزار می‌شود و چه کشورهایی تعهدهای مالی یا تجهیزاتی مشخص خواهند داد. بنابراین فاصله میان حمایت سیاسی اعلام‌شده در پاریس و ایجاد یک سازوکار عملیاتی پایدار همچنان قابل توجه است.

چرا الان مهم است؟

جنوب لبنان در نقطه‌ای قرار گرفته که سه پرونده به یکدیگر رسیده‌اند: پایان مأموریت یونیفل، تلاش دولت برای تقویت انحصار سلاح و ادامه تنش نظامی با اسرائیل. اگر جایگزینی برای ظرفیت امنیتی یونیفل شکل نگیرد و ارتش لبنان نیز منابع کافی برای گسترش حضور خود نداشته باشد، احتمال ایجاد خلأ امنیتی افزایش می‌یابد.

از سوی دیگر، کمک خارجی به ارتش لبنان با مسئله کنترل سلاح‌های خارج از دولت پیوند خورده است. دولت لبنان می‌گوید مسیر تقویت اقتدار نهادهای رسمی را دنبال می‌کند، اما اجرای این سیاست در محیط سیاسی و امنیتی لبنان پیچیده است و نمی‌توان نتیجه آن را از پیش قطعی دانست.

پیوند منطقه‌ای و ایران

این پرونده برای ایران نیز ارتباط مستقیم منطقه‌ای دارد، زیرا جایگاه نظامی حزب‌الله و رابطه آن با تهران بخشی از معادله امنیتی لبنان است. هر سازوکاری که نقش ارتش لبنان را در جنوب افزایش دهد یا موضوع انحصار سلاح را وارد مرحله اجرایی تازه‌ای کند، می‌تواند بر توازن میان دولت لبنان، حزب‌الله، اسرائیل و بازیگران منطقه‌ای اثر بگذارد. با این حال، نشست پاریس به خودی خود نشان‌دهنده تغییر قطعی در این توازن نیست و نتیجه به تصمیم‌های اجرایی بعدی بستگی دارد.

مسیر بعدی

سه علامت باید دنبال شود: تعیین تاریخ کنفرانس حمایت از ارتش لبنان، مشخص‌شدن تعهدهای مالی و تجهیزاتی کشورها، و ارائه طرح عملی برای ترتیبات امنیتی پس از یونیفل. علاوه بر این، میزان استقرار ارتش در جنوب و روند حملات اسرائیل مشخص خواهد کرد که ابتکار پاریس تا چه اندازه می‌تواند از سطح دیپلماتیک به یک سازوکار امنیتی مؤثر تبدیل شود.