اتیوپی شش دیپلمات سودانی را اخراج کرد؛ خارطوم اتهام حمایت پهپادی از RSF را مطرح کرد

تنش دیپلماتیک میان سودان و اتیوپی با گزارش اخراج شش مقام کنسولی سودانی از شهر آصوصا در غرب اتیوپی وارد مرحله تازه‌ای شده است. مقام‌هایی از دو کشور گفته‌اند کارکنان کنسولگری سودان به دستور مقام‌های اتیوپی موظف شدند ظرف ۴۸ ساعت این کشور را ترک کنند و کنسولگری نیز تعطیل شد. این اقدام پس از شکایت رسمی سودان به شورای امنیت سازمان ملل و اتحادیه آفریقا درباره حملات پهپادی انجام شده است.

دو موضوع باید جدا بماند: اخراج کارکنان کنسولی یک اقدام گزارش‌شده با تأیید منابع دیپلماتیک است؛ اما ادعای استفاده نیروهای پشتیبانی سریع سودان (RSF) از خاک اتیوپی برای حمله پهپادی هنوز به‌صورت مستقل اثبات نشده است. این تمایز برای فهم بحران ضروری است، زیرا هر دو دولت درباره ریشه تنش‌ها اتهام‌هایی را متوجه طرف مقابل کرده‌اند.

چه اتفاقی برای کنسولگری سودان افتاد؟

بر پایه گزارش‌های منتشرشده چهارشنبه ۴ نوامبر و پنجشنبه ۵ نوامبر، مقام‌های اتیوپی به شش کارمند دیپلماتیک و کنسولی سودان در آصوصا ۴۸ ساعت مهلت خروج دادند. یک مقام سودانی خبر داده کارکنان سه‌شنبه‌شب از محل خارج شده‌اند. یک منبع اطلاعاتی اتیوپی نیز اخراج‌ها را تأیید کرده، اما وزارت خارجه اتیوپی در همان زمان دلیل رسمی این تصمیم را اعلام نکرده بود.

آصوصا مرکز منطقه بنی‌شنگول-گوموز اتیوپی و نزدیک مرز سودان است. موقعیت جغرافیایی این کنسولگری سبب شده تغییر وضعیت آن به شاخصی از وخامت روابط دو همسایه تبدیل شود. بستن کنسولگری از نظر حقوقی با قطع کامل روابط دیپلماتیک یا تعطیلی سفارت دو کشور یکسان نیست و نباید چنین نتیجه‌ای از آن گرفت.

شکایت سودان به سازمان ملل چه می‌گوید؟

دولت سودان پیش از اخراج کارکنان کنسولگری به شورای امنیت و سپس شورای صلح و امنیت اتحادیه آفریقا شکایت کرده بود. خارطوم مدعی است نیروهای پشتیبانی سریع از تسهیلات و بسترهای واقع در خاک اتیوپی برای پرتاب پهپاد به اهدافی در سودان استفاده کرده‌اند؛ ازجمله حملاتی به شبکه برق، زیرساخت سوخت و مناطق غیرنظامی.

در اظهاراتی منتسب به مشاور رئیس‌جمهور سودان، برای دوره ۱۵ فوریه تا ۲۷ اکتبر از ۷۰ حمله با استفاده از ۱۸۷ پهپاد انفجاری و مرگ بیش از ۴۰۰ غیرنظامی سخن گفته شده است. این ارقام ادعای مقام سودانی‌اند؛ روش محاسبه، فهرست رخدادها و انتساب جغرافیایی آن‌ها در منابع مستقل بررسی‌شده تأیید کامل نشده است و نباید بدون این قید به‌صورت آمار قطعی انتشار یابد.

موضع اتیوپی و مسئله امارات

سودان همچنین مدعی شده بعضی پهپادهای مورد استفاده در حملات با پشتیبانی امارات به نیروهای پشتیبانی سریع رسیده‌اند. اتیوپی و امارات پیش‌تر اتهام کمک تسلیحاتی به RSF را رد کرده‌اند. اتیوپی نیز در مناقشه‌های اخیر خود، سودان را متهم کرده از گروه‌های مسلح دخیل در درگیری‌های داخلی اتیوپی حمایت می‌کند.

وجود این ادعاهای متقابل نه آن‌ها را هم‌ارز از نظر شواهد می‌کند و نه به معنای اثبات یکی با رد دیگری است. بررسی دقیق نیازمند داده مستقل پرواز پهپادها، مدارک مکانی، مستندات تسلیحاتی و شواهد قابل ارزیابی درباره مسیر تأمین و فرماندهی عملیات است. در زمان انتشار این گزارش، چنین مجموعه شواهدی برای نتیجه‌گیری قطعی در دسترس رونما نیست.

حملات به برق و سوخت چه پیامدی دارند؟

حملات گزارش‌شده به پست‌های برق در شهرهای الدبه و ابوحمد در شمال سودان موجب اختلال در تأمین برق شد. قطع برق می‌تواند به تأمین آب، خدمات درمانی و فعالیت اقتصادی آسیب برساند. گروه حقوقی «وکلای اضطراری» و مقام‌های دولت سودان مسئولیت این حملات را متوجه RSF دانسته‌اند؛ بااین‌حال انتساب هر عملیات باید بر پایه مدارک همان حمله بررسی شود.

جنگ میان ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع از آوریل ۲۰۲۳ ادامه دارد. ورود اتهام‌های مربوط به استفاده از خاک کشور همسایه، خطر گسترده‌تر شدن اختلاف را افزایش می‌دهد؛ اما از صرف اخراج دیپلمات‌ها نباید وقوع جنگ مستقیم سودان و اتیوپی یا ورود رسمی اتیوپی به جنگ را نتیجه گرفت.

چه تحول‌هایی باید بعداً بررسی شود؟

سه محور تعیین‌کننده‌اند: توضیح رسمی اتیوپی درباره علت تعطیلی کنسولگری، پاسخ نهادهای بین‌المللی به شکایت سودان، و انتشار شواهد مستقل درباره منشأ حملات پهپادی. تا روشن‌شدن آن‌ها، خبر قطعی محدود به تشدید اختلاف دیپلماتیک است و اتهام‌های نظامی باید با انتساب دقیق به مدعیان گزارش شوند.