حصر خانگی نجیب رزاق عقب افتاد؛ اختلاف حقوقی بر سر عفو مشروط نخست‌وزیر سابق مالزی

دادستانی کل مالزی جمعه ۶ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد اجرای حصر خانگی نجیب رزاق، نخست‌وزیر پیشین این کشور، باید موقتاً به تعویق بیفتد تا ابهام حقوقی در تفسیر فرمان عفو مشروط و دستور تازه دادگاه عالی برطرف شود. دادستانی گفته است تا مشخص‌شدن وضعیت، محل نگهداری او نباید تغییر کند. این درخواست در همان روزی مطرح شد که جریمه ۵۰ میلیون رینگیتی پرونده SRC International پرداخت شده بود.

تعویق اجرای حصر خانگی به معنای لغو فرمان عفو پادشاه مالزی نیست. اختلاف بر سر این است که پس از پرداخت جریمه، مدت زندان پرونده نخست پایان‌یافته محسوب می‌شود یا محکوم باید باقی آن را تا ۲۳ اوت ۲۰۲۸ در خانه بگذراند. این تصمیم بر آغاز دوره مجازات پرونده جداگانه 1MDB هم اثر می‌گذارد.

فرمان عفو چه شرایطی داشت؟

سلطان ابراهیم، پادشاه مالزی، ۱۸ سپتامبر ۲۰۲۶ با صدور فرمان عفو مشروط اجازه داد نجیب رزاق باقی‌مانده مجازات مربوط به پرونده SRC International را تا ۲۳ اوت ۲۰۲۸ در حصر خانگی بگذراند؛ مشروط به پرداخت جریمه ۵۰ میلیون رینگیتی و رعایت شروط تعیین‌شده.

در ۶ نوامبر جریمه پرداخت شد و دادگاه عالی کوالالامپور دستور «آزادی پس از پرداخت جریمه» صادر کرد. متن این دستور هم‌زمان به اجرای باقی‌مانده محکومیت از طریق حصر خانگی اشاره دارد. جمع این دو عبارت موجب اختلاف در تفسیر حقوقی شده است.

دادستانی کل چه دو تفسیر را مطرح می‌کند؟

تفسیر نخست این است که پرداخت جریمه فقط بخش مالی محکومیت را تسویه کرده و بخش حبس پرونده SRC تا ۲۳ اوت ۲۰۲۸ ادامه دارد؛ در این برداشت، حصر خانگی صرفاً محل اجرای ادامه زندان است.

تفسیر دوم آن است که پرداخت جریمه شرط فعال‌شدن کامل عفو بوده و به این ترتیب کل محکومیت پرونده SRC، شامل زندان، تمام‌شده تلقی می‌شود. دادستانی گفته باید روشن شود کدام تفسیر با فرمان عفو و دستور دادگاه سازگار است. این دو احتمال مواضع حقوقی در حال بررسی‌اند و هیچ‌یک را نمی‌توان بدون رأی نهایی به‌عنوان نتیجه اعلام کرد.

چرا پرونده 1MDB سرنوشت حصر خانگی را پیچیده کرده است؟

نجیب رزاق در یک پرونده دیگر مرتبط با صندوق توسعه دولتی مالزی، موسوم به 1MDB، نیز حکم حبس دارد. دستور قضایی درباره زمان اجرای این محکومیت مقرر کرده است مجازات پرونده 1MDB پس از پایان دوره پرونده SRC آغاز شود.

اگر حکم SRC با پرداخت جریمه پایان‌یافته تلقی شود، محاسبه زمان شروع مجازات 1MDB می‌تواند تغییر کند. اگر آن مجازات همچنان در دوره حصر خانگی ادامه داشته باشد، ترتیب اجرای محکومیت‌ها متفاوت خواهد بود. درخواست تعلیق اجرای حصر خانگی با هدف جلوگیری از تعارض میان این احکام مطرح شده است.

نجیب رزاق اکنون در چه وضعیتی است؟

دادستانی خواسته است تا اعلام توضیح حقوقی روشن، نجیب در محل بازداشت فعلی باقی بماند؛ این موضع به معنی اعلام آزادی او یا انتقال قطعی به خانه نیست. نجیب از اوت ۲۰۲۲ پس از محکومیت در پرونده سوءاستفاده از ۴۲ میلیون رینگیت منابع SRC در زندان بوده است.

اهمیت خبر از آن روست که چند نهاد قانونی، شامل پادشاه، دادگاه عالی و دادستانی، هرکدام در فرایند اجرای حکم نقش دارند. صدور فرمان عفو، پرداخت جریمه، دستور دادگاه و اجرای عملی حصر خانگی چهار مرحله جداگانه‌اند.

گام بعدی چیست؟

دادستانی اعلام کرده پس از بررسی دقیق آثار فرمان عفو و دستور دادگاه، اقدام بعدی را تعیین خواهد کرد. هنوز زمان قطعی انتقال نجیب به خانه یا تصمیم نهایی درباره شروع محکومیت پرونده 1MDB مشخص نیست. ازاین‌رو تیتر «نجیب آزاد شد» یا «عفو پادشاه لغو شد» در شرایط کنونی دقیق نیست.