ادنوک گزارش خط لوله سوم دورزننده هرمز را «گمانه‌زنی» خواند؛ خط دوم ۲۰۲۷ ظرفیت فجیره را دو برابر می‌کند

شرکت ملی نفت ابوظبی (ادنوک) گزارشی را که از بررسی خط لوله سوم صادرات نفت امارات برای دور زدن تنگه هرمز خبر می‌داد «نادرست و صرفاً گمانه‌زنی» خواند. این گزارش چهارشنبه ۱۳ آبان (۴ نوامبر) به نقل از افراد آگاه منتشر شد و اهمیتش در این است که خط لوله‌ای مشترک می‌توانست بخشی از اهرم هرمز را از دست ایران خارج کند. این خبر بررسی می‌کند چه چیزی قطعی است، چه چیزی ادعاست و چه پرسشی باز مانده است.

دقیقاً چه گزارش شد و چه کسی چه گفت؟

بر پایه گزارش منتشرشده در روز ۴ نوامبر، ادنوک در حال سنجیدن خط لوله‌ای تازه است که نفت خام را از سواحل غربی امارات به فجیره در ساحل دریای عمان، یعنی بیرون از تنگه هرمز، برساند. افراد آگاه گفته‌اند این خط می‌تواند در اختیار «طرف‌های ثالث» هم قرار گیرد و ادنوک طرح را با برخی مشتریان آسیایی در میان گذاشته است. همان منابع افزوده‌اند که برنامه نهایی نشده و حتی مسیر آن ممکن است تغییر کند. در گزارش هیچ رقمی برای هزینه، ظرفیت یا زمان بهره‌برداری نیامده است.

ادنوک در همان گزارش پاسخ داد: «به بلومبرگ اعلام کرده‌ایم که این گزارش دقیق نیست و صرفاً گمانه‌زنی است.» بنابراین وضعیت فعلی این است: یک ادعای منبع‌دار اما بی‌نام، در برابر تکذیب رسمی شرکت. رونما سندی مستقل نیافت که یکی از این دو روایت را قطعی کند. آنچه می‌توان با اطمینان بیشتری گفت، به دو خط لوله دیگر مربوط است که یکی کار می‌کند و دیگری در دست ساخت است.

ظرفیت دور زدن هرمز در امارات چقدر است؟

خط لوله نفت خام حبشان–فجیره که در ۲۰۱۲ راه‌اندازی شد، میدان‌های خشکی غرب ابوظبی را به فجیره وصل می‌کند. درباره ظرفیت آن ارقام منتشرشده یکسان نیست: یک نشریه تخصصی کشتیرانی ظرفیت اسمی را ۱٫۵ میلیون بشکه در روز نوشته، سی‌ان‌بی‌سی در ماه مه حداکثر ظرفیت را ۱٫۸ میلیون بشکه گزارش کرد و گزارش تازه از «حدود ۲ میلیون بشکه» سخن می‌گوید. این اختلاف احتمالاً به تفاوت ظرفیت اسمی و حداکثر عملیاتی برمی‌گردد، اما منابع خوانده‌شده آن را توضیح نداده‌اند.

به گفته افراد آگاه، ادنوک به برخی پالایشگران آسیایی گفته است که از اوایل ۲۰۲۷ می‌توانند محموله‌های تحویلی از مسیر خط دوم را در فجیره تحویل بگیرند. سلطان الجابر، مدیرعامل ادنوک، در ۲۰ مه گفته بود این خط ظرفیت صادرات ادنوک از فجیره را دو برابر می‌کند. اگر برآورد یک نشریه تخصصی درست باشد، دو برابر شدن ظرفیت یعنی امکان نظری بارگیری فجیره از حدود پنج به حدود ده نفتکش غول‌پیکر در هفته.

چرا این موضوع برای ایران مهم است؟

در اوج جنگی که از ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، تنگه هرمز تقریباً بسته شد. در شرایط عادی حدود یک‌پنجم عرضه نفت و گاز جهان از این آبراه می‌گذرد. هر بشکه‌ای که بتواند بدون عبور از هرمز به بازار برسد، از وزن تهدید بستن تنگه به‌عنوان اهرم فشار ایران می‌کاهد. کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در ماه مه همین منطق را با این جمله بیان کرد که بستن هرمز «کارتی است که فقط یک بار می‌توان بازی کرد».

تفاوت گزارش تازه با برنامه‌های قبلی امارات در عنصر «طرف ثالث» است. دو خط فعلی و در دست ساخت فقط صادرات خود ادنوک را جابه‌جا می‌کنند؛ اما خطی که به روی دیگران باز باشد، فجیره را از بندر یک کشور به دروازه منطقه‌ای خروج نفت خلیج فارس تبدیل می‌کرد. کویت که صادراتش کاملاً به هرمز وابسته است، به گفته مدیرعامل شرکت نفت دولتی‌اش با عربستان و امارات درباره مسیرهای جایگزین گفت‌وگو می‌کند؛ عربستان نیز از افزایش ظرفیت خط شرق–غرب خود خبر داده است.

مسیر جایگزین تا چه حد امن است؟

خط‌های لوله دورزننده هرمز صادرات را از خطر امنیتی مصون نکرده‌اند. بندر فجیره در طول جنگ چند بار هدف حمله قرار گرفته است؛ از جمله در ماه مارس حمله‌ای پهپادی به مخازن ذخیره، عملیات بارگیری را موقتاً متوقف کرد. خط لوله شرق–غرب عربستان، که مهم‌ترین راه رساندن نفت این کشور به مشتریان در دوره جنگ بود، نیز پس از حمله‌ای در سپتامبر برای مدتی از کار افتاد. به بیان دیگر، دور زدن تنگه، خطر را از آبراه به خشکی و بندرهای دریای عمان منتقل می‌کند، نه اینکه آن را حذف کند.

ضدروایت: چرا نباید این گزارش را بزرگ کرد؟

قوی‌ترین استدلال مخالف این است که خبر اصلی، تکذیب ادنوک است و ارزیابی بازار هم همین را نشان می‌دهد؛ یک تحلیلگر بازار نوشت با این تکذیب، گزارش بعید است در کوتاه‌مدت قیمت نفت را تکان دهد و حق بیمه ریسک هرمز همچنان به حملات به کشتی‌ها و حجم عبور از تنگه وابسته است. همچنین بدون رقم ظرفیت، هزینه و زمان‌بندی نمی‌توان گفت خط سوم، حتی اگر ساخته شود، چه سهمی از جریان هرمز را جایگزین می‌کند. داده‌ای که این ارزیابی را تغییر می‌دهد، تصمیم نهایی سرمایه‌گذاری یا اعلام رسمی مسیر و ظرفیت است.

جمع‌بندی و آنچه باید رصد کرد

پاسخ کوتاه به پرسش اصلی این است: اینکه امارات خط لوله سومی برای دور زدن هرمز می‌سازد، تأیید نشده و شرکت سازنده آن را رد کرده است. آنچه قطعی است، شتاب امارات و عربستان در افزایش ظرفیت دورزننده است که در ۲۰۲۷ با خط دوم ادنوک ملموس می‌شود. شاخص‌های رصد: بهره‌برداری خط دوم و نخستین محموله‌هایش در فجیره، هر اعلام رسمی درباره خط سوم، نتیجه گفت‌وگوهای کویت و امنیت فجیره و خط شرق–غرب. رونما پیش‌تر در گزارش سود آرامکو در جنگ هرمز به برنامه بزرگ‌تر شدن خط لوله دورزننده عربستان پرداخته بود.