اول سند یا اول دیدار؟ گرهی که نشست پوتین و زلنسکی را قفل کرده

سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵ (۲۷ اکتبر ۲۰۲۶)، رئیس‌جمهور فنلاند و نخست‌وزیر نروژ با پوتین تلفنی صحبت کردند؛ دفتر رئیس‌جمهور فنلاند این تماس را مرتبط با مذاکرات ابوظبی توصیف کرده بود. پاسخ مسکو جدید نبود: یوری اوشاکف، مشاور سیاست خارجی کرملین، گفت اگر زلنسکی واقعاً مذاکره‌ی مستقیم می‌خواهد، «بیاید مسکو». فردای آن روز همو گفت زمان مذاکرات سه‌جانبه به «وضعیت میدان نبرد» بستگی دارد. پرسش این تحلیل یکی است: وقتی هر دو طرف می‌گویند آماده‌ی دیدار رهبران‌اند، چرا این دیدار هنوز جلو نمی‌رود؟

چه گفته شد و کی؟

1. ۲۹ مهر (۲۱ اکتبر)پوتین در سن‌پترزبورگ به استیو ویتکاف، فرستاده‌ی ویژه‌ی آمریکا، گفت اصولاً آماده‌ی ازسرگیری مذاکرات با واشنگتن و کیف است. اوشاکف زمان را «اواسط نوامبر» گفت. آخرین دور مذاکرات با میانجی‌گری آمریکا فوریه بود، پیش از آغاز جنگ با ایران.
2. ۵ آبان (۲۷ اکتبر)تماس تلفنی استاب و استوره با پوتین. اوشاکف بعد از آن گفت پوتین پیشنهاد قدیمی را تکرار کرده: زلنسکی «بیاید مسکو، جایی که همه‌ی شرایط از جمله از نظر امنیتی برایش فراهم می‌شود». ترامپ هم همان روز گفت دیدار پوتین و زلنسکی ممکن است «به‌زودی» رخ دهد.
3. ۵ آبان (۲۷ اکتبر)زلنسکی به خبرنگاران گفت از ابوظبی انتظار نتیجه درباره‌ی انرژی و دریا، تبادل اسرا و گفت‌وگو درباره‌ی قالب دیدار سه‌جانبه‌ی رهبران را دارد.
4. ۶ آبان (۲۸ اکتبر)اوشاکف: برگزاری مذاکرات سه‌جانبه «به وضعیت میدان نبرد و وضعیت کلی» بستگی دارد؛ ابوظبی «پس از ۴ نوامبر» ممکن است؛ «هنوز هیچ علامتی درباره‌ی تاریخ دقیق نفرستاده‌ایم».

اوشاکف چهارچوب کار را هم روشن کرده است: به گفته‌ی او، ابتدا اسنادی در چارچوب یک تسویه‌ی بلندمدت تهیه می‌شود و «پس از آن رهبران دو کشور می‌توانند دیدار کنند»؛ مذاکره‌کنندگان اسناد را به رهبران ارائه می‌کنند و رهبران آماده‌ی امضایند. این جمله کلید فهم گره است. سخن پوتین در تماس با رهبران فنلاند و نروژ را فقط از زبان اوشاکف و گزارش‌های دست‌دوم می‌دانیم؛ متن مستقیم او منتشر نشده است.

دو ترتیب که با هم جور نمی‌شوند

این رویکرد تازه نیست. مسکو در مرداد ۱۴۰۴ (اوت ۲۰۲۵) هم گفته بود پوتین وقتی دیدار می‌کند که «دستور کار آماده» باشد و تماس‌های سطح رهبران باید «بسیار دقیق آماده شود». آنچه تازه است، مقابله‌ی این رویکرد با خط قرمز کیف است: زلنسکی می‌گوید شرکای آمریکایی نمی‌توانند وارد بحث قلمرو شوند چون «خط قرمز ماست» و این موضوع «فقط می‌تواند در سطح رهبران دو کشور درگیر جنگ» بحث شود.

استنباط رونما: اگر مسکو سند را پیش از دیدار می‌خواهد و کیف قلمرو را فقط در دیدار رهبران باز می‌کند، موضوع اصلی در هیچ‌یک از دو مرحله‌ی «فنی» نمی‌تواند حل شود. به همین دلیل مذاکرات ابوظبی عملاً به موضوعاتی محدود شده که قلمرو را لمس نمی‌کنند. کیف از جمله‌ی «بیاید مسکو» هم برداشت می‌کند که پوتین حاضر نیست با شرایط پذیرفتنی دیدار کند؛ این برداشت کیف است نه واقعیت اثبات‌شده.

بیشتر بخوانید: زلنسکی حاضر است جبهه را منجمد کند اما خاک بیشتری نمی‌دهد؛ مسکو و واشنگتن چه می‌خواهند؟

ابوظبی چه چیزی را می‌تواند حل کند؟

طبق اعلام اوشاکف، دور ابوظبی درباره‌ی «آتش‌بس احتمالی انرژی و دریایی، تبادل اسیران نظامی و غیرنظامی و بازگشت کودکان ربوده‌شده‌ی اوکراینی» است. تنها آتش‌بس محدود اخیر که به آن اشاره می‌شود، آتش‌بس محلی اولشکی بود. مقام ارشد اوکراینی که نامش ذکر نشده گفته انتظار نتیجه‌ی بزرگ از دور اول نمی‌رود و آنچه امید می‌رود این است که مذاکرات منظم را دوباره راه بیندازد.

بیشتر بخوانید: کرملین: پوتین با ازسرگیری مذاکرات سه‌جانبه درباره اوکراین در نوامبر موافقت اصولی کرد

پرسش‌های بی‌پاسخ زیاد است. هنوز معلوم نیست هیئت آمریکایی را چه کسی هدایت می‌کند. ترکیب هیئت روسیه هم نهایی نشده، هرچند اوشاکف گفته «هسته‌ی اصلی مشخص است». جایگاه اروپا نیز روشن است: اوشاکف می‌گوید «در این مرحله هیچ صحبتی از آن نیست». پیامد این غیبت برای بحث تضمین‌های امنیتی در منابع خوانده‌شده توضیح داده نشده است.

«وضعیت میدان نبرد»: شرط یا اهرم؟

جمله‌ی اوشاکف دو خوانش دارد. خوانش اول: مسکو مذاکره را به نتیجه‌ی عملیات نظامی گره می‌زند و تا زمانی که بهبودی در موقعیت خود ببیند عجله ندارد. خوانش دوم: این عبارت ابهام دیپلماتیک است و فقط می‌گوید روسیه اجرای هر آتش‌بسی را به امنیت میدان وابسته می‌داند. شواهد موجود نمی‌تواند میان این دو داوری کند، اما جمله با رد بارها تکرارشده‌ی آتش‌بس کامل و با تقاضای واگذاری بخش‌های دونباس که هنوز روسیه آن‌ها را نگرفته، سازگار است.

قوی‌ترین استدلال مخالف

می‌توان گفت این تحلیل بیش از حد به ترتیب کار تکیه می‌کند. پوتین اصولاً با مذاکره‌ی سه‌جانبه موافقت کرده؛ ترامپ دیدار رهبران را «نزدیک» می‌خواند؛ و حتی طرح آمریکا درباره‌ی منطقه‌ی غیرنظامی در دونباس و آمادگی زلنسکی برای بحث درباره‌ی منطقه‌ی حائل نشان می‌دهد چارچوب قلمرو کاملاً بسته نیست. اگر دو طرف در ابوظبی به نتایج کوچک برسند، اعتماد لازم برای عبور از ترتیب فراهم می‌شود. این استدلال ارزشمند است: روند فنی تجربه‌ی همکاری می‌سازد.

ضعف آن این است که همه‌ی این نشانه‌ها درباره‌ی ماهیت قلمرو است، نه درباره‌ی ترتیب. حتی منطقه‌ی حائل پیشنهادی آمریکا، به گزارش‌ها، کنترل روسیه بر آن را در نظر داشت؛ و کیف می‌گوید بحث قلمرو را فقط رهبران می‌کنند. تا موضع هر دو طرف درباره‌ی این‌که چه کسی قلمرو را مذاکره می‌کند عوض نشود، پیشرفت فنی به دیدار رهبران منجر نمی‌شود.

چه چیزی آنچه می‌دانیم را عوض می‌کند؟

پس قضیه این است

شواهد موجود از یک گره ساختاری می‌گویند: مسکو دیدار را پایان کار می‌خواهد و کیف آن را برای حل سخت‌ترین موضوع. روشن نیست «وضعیت میدان» شرط واقعی است یا فقط گفتمان دیپلماتیک. ابوظبی احتمالاً نتایج انسانی کوچک می‌دهد؛ دیدار رهبران زمانی نزدیک می‌شود که یکی از دو طرف ترتیبش را عوض کند.