جایزه ساخاروف ۲۰۲۶ به دیوان کیفری بین‌المللی رسید؛ دو هفته پس از اعلام تحریم‌های تازه آمریکا

پارلمان اروپا پنجشنبه ۳۰ مهر ۱۴۰۵ (۲۲ اکتبر ۲۰۲۶) جایزه ساخاروف امسال را به دیوان کیفری بین‌المللی داد؛ حدود دو هفته پس از آن‌که دولت دونالد ترامپ تحریم‌های تازه‌ای علیه این دادگاه اعلام کرد. این گزارش نشان می‌دهد جایزه چه چیزی را تأیید می‌کند، تحریم‌ها در چه مرحله‌ای‌اند و نامزدی دو خواهر ایرانی در فهرست نهایی چه جایگاهی داشت. نتیجه تحریم‌ها و اقدام اتحادیه اروپا هنوز روشن نیست.

جایزه چه چیزی را نشان می‌دهد؟

رابرتا متسولا، رئیس پارلمان اروپا، گفت این جایزه کار دادگاه در پاسداری از حقوق بین‌الملل و عدالت را به رسمیت می‌شناسد. توموکو آکانه، رئیس دیوان، آن را تأکیدی بر اهمیت نهادهای قضایی مستقل خواند و گفت دادگاه با «چالش‌های بی‌سابقه» روبه‌روست. اورزولا فون‌درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز گفت دادگاه باید بتواند مستقل از فشار مأموریتش را پیش ببرد.

این جایزه تصمیمی سیاسی و حقوق‌بشری از سوی پارلمان اروپاست، نه حکمی قضایی و نه لغو تحریم. از این رو پیام آن را می‌توان حمایت اروپا از یک نهاد تحت فشار دانست؛ اما اثر عملی آن بر دسترسی دادگاه به منابع مالی و فناوری، بدون اقدام مشخص دولت‌های اروپایی، هنوز تأییدنشده است.

تحریم‌های آمریکا در چه مرحله‌اند؟

دولت ترامپ پیش‌تر وعده داده بود دادگاه را «آجر به آجر» برچیند و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته است واشنگتن معامله با «این دادگاه سرکش» را ممنوع می‌کند. آمریکا پیشتر قضات، دادستان‌ها، گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره سرزمین‌های اشغالی فلسطین و گروه‌های حقوق‌بشری فلسطینی را که به دادگاه اطلاعات داده‌اند تحریم کرده است. تحریم‌های تازه، طبق گزارش‌های منتشرشده، شش ماه دیگر اجرایی می‌شود.

اتحادیه اروپا اعلام کرده برای ادامه کار دادگاه «آماده هر اقدام لازم» است و امیدوار است در این مهلت واشنگتن را به بازنگری وادار کند. بررسی «قانون مسدودکننده» برای مصون‌ماندن دادگاه از تحریم‌های آمریکا نیز گزارش شده است. بر اساس منابع خوانده‌شده، هنوز مشخص نیست این قانون تصویب می‌شود یا چه دامنه‌ای خواهد داشت. پیش‌تر رونما درباره تحریم دیوان از سوی آمریکا و توقف بخشی از این تحریم‌ها در دادگاه فدرال گزارش داده است.

نامزدی دو خواهر ایرانی چه جایگاهی داشت؟

ترانه و رومینا رحیمی، دو خواهر دوقلو، با دیوان و تاندو لیسو در فهرست نهایی بودند. بر اساس گزارش منتشرشده درباره فهرست نهایی، خانواده آن‌ها می‌گوید پس از حضور در اعتراض‌های ضددولتی از خانه بازداشت شده‌اند، ترانه به اعدام و رومینا به ۳۶ سال زندان محکوم شده و هر دو شکنجه شده‌اند. این‌ها ادعای خانواده و شرح نامزدی است و رونما حکم قضایی یا وضعیت فعلی پرونده را مستقلاً احراز نکرده است؛ منابع درباره سن ترانه نیز هم‌خوان نیستند. بردن جایزه توسط دیوان، وضعیت قضایی آن‌ها را تغییر نمی‌دهد.