جنگ پهپادی روسیه و اوکراین عمیق‌تر شد؛ زیرساخت‌های اقتصادی در تیررس دو طرف

روسیه روز جمعه ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶ با پهپادهای جت‌موتور دو جایگاه سوخت در کی‌یف را هدف قرار داد و اوکراین نیز حملات دوربرد به چند منطقه روسیه را ادامه داد. در تازه‌ترین آمار اعلام‌شده، دو نفر در کی‌یف، دو نفر در منطقه تولا و یک نفر در کورسک کشته شده‌اند و هم‌زمان گزارش‌هایی از حمله به تأسیسات نفتی، صنعتی و لجستیکی در خاک روسیه منتشر شده است.

این تحولات بخشی از روندی گسترده‌تر در جنگ روسیه و اوکراین است که در آن دو طرف، در کنار نبرد زمینی، حملات دوربرد به زیرساخت‌های اقتصادی و لجستیکی یکدیگر را افزایش داده‌اند. با این حال، همه جزئیات حملات و میزان خسارت واردشده به اهداف صنعتی روسیه به‌طور مستقل روشن نشده است.

• دو نفر در حملات روسیه به جایگاه‌های سوخت کی‌یف کشته و ۱۲ نفر زخمی شدند.
• مقام‌های روسیه از دو کشته و سه زخمی در تولا و یک کشته دیگر در کورسک خبر دادند.
• تأسیسات نفتی و صنعتی در ساراتوف و ولگوگراد از جمله اهداف اعلام‌شده حملات اوکراین بودند.
• میزان اثر حملات تازه بر تولید یا صادرات انرژی روسیه هنوز مشخص نیست.

حملات پهپادی روسیه و اوکراین چه تلفاتی برجای گذاشت؟

در کی‌یف، حملات روسیه دو جایگاه سوخت را هدف قرار داد. مقام‌های اوکراینی گفتند دو نفر در یکی از این جایگاه‌ها کشته شدند و شهردار کی‌یف شمار زخمی‌ها را ۱۲ نفر، از جمله یک پسر ۱۲ ساله، اعلام کرد. یکی از حملات نیز به گفته مقام‌های محلی با الگوی حمله مجدد به همان محل انجام شد.

عدد «هشت زخمی» که در گزارش‌های اولیه درباره حمله هوایی به کی‌یف منتشر شد، به حمله شبانه به یک ساختمان مسکونی مربوط بود. بنابراین این رقم را نباید آخرین آمار کل زخمی‌های حملات روز جمعه در پایتخت اوکراین دانست. این تفکیک در پوشش یک رویداد زنده اهمیت دارد، زیرا آمار اولیه با گسترش دامنه حملات تغییر کرده است.

ساختمانی مورد استفاده شرکت Kyivstar، بزرگ‌ترین اپراتور تلفن همراه اوکراین، نیز هدف قرار گرفت. این شرکت اعلام کرد شبکه آن به فعالیت ادامه داده است. در منطقه کی‌یف در اطراف پایتخت نیز مقام‌های محلی از کشته‌شدن یک زن خبر دادند.

در روسیه چه اتفاقی افتاد؟

در سوی دیگر، دیمیتری میلیایف، فرماندار منطقه تولا، اعلام کرد حملات پهپادی اوکراین در طول شب دو کشته و سه زخمی برجای گذاشت. او همچنین گفت پدافند هوایی ۲۶ پهپاد را بر فراز این منطقه سرنگون کرده است. این آمار مربوط به اعلام مقام روس است و به‌تنهایی چگونگی اصابت یا علت دقیق تلفات را مشخص نمی‌کند.

در منطقه کورسک نیز فرماندار محلی از کشته‌شدن یک مرد ۳۷ ساله در حمله پهپادی اوکراین خبر داد. به این ترتیب مقام‌های روس در مجموع از سه کشته در حملات اوکراین در تولا و کورسک خبر داده‌اند.

دامنه حملات تنها به این دو منطقه محدود نبود. شرکت تجارت الکترونیکی Ozon اعلام کرد حمله پهپادی باعث آتش‌سوزی در مرکز لجستیکی آن در ساراتوف شده است. ارتش اوکراین نیز اعلام کرد پالایشگاه نفت ساراتوف را هدف قرار داده است. گزارش‌های محلی و بررسی‌های منبع‌باز نیز از آتش‌سوزی در این مجموعه خبر داده‌اند، هرچند ارزیابی کامل خسارت و اثر عملیاتی آن هنوز روشن نیست.

ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین، همچنین گفت نیروهای کشورش یک واحد صنعتی و یک تأسیسات مرتبط با صنعت نفت را در مناطق ساراتوف و ولگوگراد هدف قرار داده‌اند. مقام‌های محلی روسیه در ولگوگراد از زخمی‌شدن دو نفر در حمله‌ای خبر دادند که به دو ساختمان مسکونی و یک تأسیسات صنعتی آسیب رساند. جزئیات دقیق آن تأسیسات از سوی مقام‌های محلی اعلام نشد.

چرا موج تازه حملات اکنون اهمیت دارد؟

اهمیت تحول تازه فقط در تعداد پهپادها یا تلفات یک شب نیست. الگوی حملات دو طرف بیش از گذشته زیرساخت‌هایی را دربر گرفته که با سوخت، لجستیک، تجارت و فعالیت روزمره ارتباط دارند.

روسیه در ماه‌های اخیر حدود ۳۰۰ جایگاه سوخت را عمدتاً در مناطق خط مقدم یا نزدیک آن در اوکراین هدف قرار داده است. حمله روز پنجشنبه به یک جایگاه Ukrnafta در کی‌یف ظاهراً نخستین حمله از این نوع در پایتخت بود و حملات روز جمعه این الگو را ادامه داد. هم‌زمان، روسیه طی حدود دو هفته حملات تقریباً مداومی با پهپادهای سریع‌تر جت‌موتور علیه کی‌یف انجام داده است.

اوکراین نیز حملات دوربرد خود به پالایشگاه‌ها، انبارها و مراکز لجستیکی روسیه را گسترش داده است. بیش از دو دهه انبار متعلق به Ozon و Wildberries در حملات اخیر آسیب دیده‌اند؛ کی‌یف این اهداف را بخشی از زیرساخت اقتصادی پشتیبان جنگ روسیه معرفی می‌کند.

چه چیزی هنوز نمی‌دانیم؟

با وجود تأیید وقوع چند حمله و اعلام تلفات، بخش‌هایی از تصویر همچنان نامشخص است. ارزیابی مستقل و جامعی از میزان خسارت واردشده به پالایشگاه ساراتوف و سایر اهداف صنعتی منتشر نشده و مشخص نیست حملات روز جمعه چه مقدار از ظرفیت عملیاتی این تأسیسات را مختل کرده‌اند.

به همین دلیل نمی‌توان از این حملات به‌تنهایی نتیجه گرفت که تولید یا صادرات نفت روسیه به میزان مشخصی کاهش خواهد یافت. وجود حمله به پالایشگاه و زیرساخت نفتی یک واقعیت مهم است، اما تبدیل آن به اختلال پایدار در عرضه انرژی نیازمند داده‌هایی درباره میزان خسارت، مدت تعمیرات و ظرفیت از مدار خارج‌شده است.

همچنین دو طرف جنگ هدف‌گرفتن عمدی غیرنظامیان را رد می‌کنند. ادعاهای هر طرف درباره ماهیت نظامی یا غیرنظامی اهداف باید جدا از تأیید وقوع حمله و تلفات بررسی شود.

تأثیر حملات بر جنگ و زیرساخت انرژی چیست؟

آنچه اکنون با اطمینان بیشتری می‌توان گفت، افزایش فشار بر شبکه‌های لجستیکی و اقتصادی دو طرف است. روسیه حملات خود به جایگاه‌های سوخت، انبارها و دیگر اهداف اقتصادی اوکراین را افزایش داده و اوکراین نیز پالایشگاه‌ها، تأسیسات سوخت و مراکز لجستیکی در عمق روسیه را هدف قرار می‌دهد.

این الگو هزینه حفاظت، تعمیر و ادامه فعالیت زیرساخت‌ها را افزایش می‌دهد و منابع پدافندی را به مناطقی دورتر از خط مقدم می‌کشاند. با این حال، برای سنجش اثر اقتصادی حملات تازه باید داده‌های بعدی درباره ظرفیت پالایش، توقف تولید، حمل‌ونقل سوخت و مدت زمان تعمیر تأسیسات منتشر شود.

این تحول چه اثری بر ایران دارد؟

در حال حاضر تأثیر مستقیم و قابل‌اثباتی از حملات ۱۱ سپتامبر بر ایران روشن نیست. ارتباط بالقوه با ایران عمدتاً از بازار انرژی می‌گذرد: روسیه یکی از صادرکنندگان بزرگ نفت است و اختلال قابل‌توجه و پایدار در پالایش یا صادرات آن می‌تواند برای بازار جهانی انرژی اهمیت پیدا کند؛ بازاری که ایران نیز در آن حضور دارد.

اما منابع موجود هنوز نشان نمی‌دهند حملات این روز اختلالی در مقیاسی ایجاد کرده باشند که بتوان اثر مشخصی بر قیمت جهانی نفت، صادرات روسیه یا موقعیت ایران نسبت داد. بنابراین هر نتیجه‌گیری درباره اثر مستقیم این حملات بر بازار نفت ایران در این مرحله زودهنگام است.

از اینجا به بعد چه چیزی را باید رصد کرد؟

مهم‌ترین شاخص بعدی، ارزیابی خسارت تأسیسات نفتی ساراتوف و دیگر مراکز صنعتی هدف‌گرفته‌شده است. مشخص‌شدن ظرفیت از مدار خارج‌شده، مدت تعمیر و هرگونه تغییر در تولید یا توزیع فرآورده‌های نفتی می‌تواند نشان دهد آیا حملات صرفاً خسارت موضعی ایجاد کرده‌اند یا اثر عملیاتی گسترده‌تری دارند.

در اوکراین نیز ادامه استفاده روسیه از پهپادهای جت‌موتور علیه کی‌یف و گسترش حملات به جایگاه‌های سوخت شاخص مهمی خواهد بود. حمله روز جمعه پس از حمله مشابه روز قبل نشان می‌دهد زیرساخت سوخت پایتخت وارد فهرست اهداف این موج شده است؛ ادامه یا توقف این روند در روزهای آینده روشن خواهد کرد که آیا با یک تغییر پایدار در الگوی حملات روبه‌رو هستیم.