قیمت شیرخام هنوز قطعی نیست؛ پیشنهاد ۶۸ هزار تومان در دامداری و ۷۰ هزار تومان در کارخانه

رئیس انجمن صنفی گاوداران ایران از توافق اولیه با انجمن صنایع لبنی بر سر قیمت پیشنهادی شیرخام خبر داده است: ۶۸ هزار تومان برای هر کیلوگرم درب دامداری و ۷۰ هزار تومان درب کارخانه. این ارقام هنوز نرخ نهایی و ابلاغ‌شده نیستند. به گفته سیداحمد مقدسی، پیشنهاد باید چهارشنبه ۶ آبان ۱۴۰۵ در کارگروه امنیت غذایی بررسی و تعیین تکلیف شود.

تفکیک «توافق دو تشکل» از «تصویب رسمی» مهم است؛ زیرا برخی بازنشرها از افزایش قطعی قیمت سخن گفته‌اند، در حالی که متن گزارش‌ها صریحاً از پیشنهاد و جلسه آینده برای تصویب خبر می‌دهد. بنابراین تا پیش از تصمیم کارگروه، رقم‌های ۶۸ و ۷۰ هزار تومان را باید نرخ پیشنهادی دانست، نه قیمت لازم‌الاجرا.

عددهای اعلام‌شده دقیقاً چه می‌گویند؟

بر پایه ارقام اعلامی، فاصله نرخ فعلی ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان تا پیشنهاد ۶۸ هزار تومانی درب دامداری، ۷ هزار و ۵۰۰ تومان است. این اختلاف معادل افزایش حدود ۱۲٫۴ درصدی است: ۷٬۵۰۰ تقسیم بر ۶۰٬۵۰۰، ضربدر ۱۰۰. رقم ۷۰ هزار تومان را نباید مستقیماً با ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان مقایسه کرد، چون یکی درب کارخانه و دیگری درب دامداری است و هزینه حمل و تحویل در این فاصله قرار می‌گیرد.

در پیشنهاد ارائه‌شده، چربی پایه شیر ۳٫۲ درصد در نظر گرفته شده و برای هر یک‌دهم واحد درصد تغییر چربی، ۸۵۰ تومان به قیمت هر کیلو افزوده یا از آن کم می‌شود. برای نمونه، اگر همین فرمول بدون تغییر تصویب شود، شیر با چربی ۳٫۵ درصد سه پله بالاتر از پایه خواهد بود و ۲ هزار و ۵۵۰ تومان تعدیل مثبت خواهد داشت. این فقط محاسبه بر مبنای فرمول پیشنهادی است و تا تصویب رسمی، نرخ قطعی محسوب نمی‌شود.

چرا دامداران خواهان افزایش قیمت‌اند؟

مقدسی افزایش هزینه خوراک دام و سایر نهاده‌های تولید را علت اصلی پیشنهاد جدید عنوان کرده است. او گفته قیمت برخی نهاده‌ها از ۹ هزار تومان به ۴۰ هزار تومان رسیده و دامداران اکنون سبوس را با قیمت ۳۷ تا ۳۹ هزار تومان از سامانه بازارگاه می‌خرند که با احتساب حمل، هزینه آن به حدود ۴۰ هزار تومان می‌رسد.

این ارقام، ادعای تشکل تولیدکنندگان است و در گزارش منتشرشده، سری قیمت رسمی یا فاکتورهای قابل بازبینی برای همه نهاده‌ها ارائه نشده است. همچنین اشاره او به افزایش «قیمت ارز» از حدود ۱۲۵ هزار تومان در اواخر دی تا بیش از ۱۸۵ هزار تومان، بازار و نوع ارز را مشخص نمی‌کند؛ بنابراین نباید آن را با نرخ آزاد امروز یا نرخ‌های رسمی مخلوط کرد. برای وضعیت جاری بازار ارز می‌توان گزارش رونما درباره قیمت دلار و سکه در ۳ آبان را دید.

اثر احتمالی بر قیمت لبنیات

اگر نرخ پیشنهادی تصویب و ابلاغ شود، هزینه خرید ماده اولیه کارخانه‌های لبنی بالا می‌رود. مسیر انتقال روشن است: شیرخام گران‌تر می‌شود، هزینه تولید شیر پاستوریزه، ماست، پنیر و سایر فرآورده‌ها افزایش می‌یابد و کارخانه‌ها ممکن است برای اصلاح قیمت محصولات درخواست بدهند. با این حال، از همین ارقام نمی‌توان درصد افزایش قیمت خرده‌فروشی را محاسبه کرد.

دلیل آن است که سهم شیرخام در قیمت تمام‌شده محصولات مختلف یکسان نیست و هزینه بسته‌بندی، انرژی، حمل، دستمزد، توزیع و حاشیه سود نیز نقش دارد. افزون بر این، در گزارش امروز هیچ فرمول رسمی برای انتقال افزایش نرخ شیرخام به قیمت مصرف‌کننده اعلام نشده است. بنابراین هر درصد مشخص برای گرانی شیر یا ماست در این مرحله، برآوردی بدون مبنای کافی خواهد بود.

اثر دیگر به قدرت خرید خانوار برمی‌گردد. سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی در گزارشی جداگانه گفته بود مصرف شیر و لبنیات طی یک سال حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد کاهش یافته است. این رقم نیز برآورد همان انجمن است، اما نشان می‌دهد تولیدکنندگان با یک دوگانگی روبه‌رو هستند: نرخ بالاتر می‌تواند بخشی از فشار هزینه را کم کند، ولی گرانی بیشتر ممکن است تقاضای خانوار را کاهش دهد.

چه چیزهایی هنوز معلوم نیست؟

نخست، مشخص نیست کارگروه امنیت غذایی در جلسه ۶ آبان دقیقاً همین ارقام را تصویب می‌کند یا آنها را تغییر می‌دهد. دوم، زمان اجرای احتمالی نرخ جدید و نحوه نظارت بر خرید کارخانه‌ها اعلام نشده است. سوم، هنوز روشن نیست سازمان حمایت و ستاد تنظیم بازار چه نقشی در قیمت نهایی محصولات لبنی خواهند داشت.

رئیس انجمن گاوداران همچنین گفته برنامه تولید سال جاری ۱۴ میلیون تن است و ۱۳ میلیون و ۹۰۰ هزار تن آن محقق شده؛ اما گزارش، دوره آماری و روش تجمیع این رقم را توضیح نمی‌دهد. به همین دلیل این عدد را نمی‌توان بدون داده رسمی وزارت جهاد کشاورزی، مبنای قضاوت درباره عرضه سالانه قرار داد.

شاخص بعدی برای رصد

نقطه تعیین‌کننده، صورت‌جلسه یا اطلاعیه رسمی پس از نشست چهارشنبه ۶ آبان است. تا آن زمان، خبر دقیق این است که دو تشکل تولیدی بر سر یک پیشنهاد به توافق رسیده‌اند، نه اینکه دولت نرخ تازه را تصویب کرده باشد. پس از جلسه باید چهار موضوع بررسی شود: قیمت نهایی درب دامداری، قیمت تحویل کارخانه، فرمول تعدیل چربی و تاریخ اجرا. تنها با انتشار این جزئیات می‌توان اثر واقعی تصمیم بر دامدار، کارخانه و مصرف‌کننده را سنجید.