مجلس آمریکا تحریم‌های گسترده روسیه و ایران را تصویب کرد

مجلس نمایندگان آمریکا چهارشنبه ۱۶ سپتامبر بسته تحریمی گسترده‌ای علیه روسیه و ایران را با رأی ۲۶۲ در برابر ۱۵۹ تصویب کرد؛ طرحی که پیش‌تر با رأی ۸۶ در برابر ۱۱ از سنا گذشته بود و اکنون برای امضای دونالد ترامپ به کاخ سفید می‌رود. محور اصلی قانون، فشار بر درآمد انرژی روسیه است، اما تمدید تحریم‌های مرتبط با بخش انرژی و تسلیحاتی ایران نیز در متن نهایی جای گرفته است.

این مصوبه با نام «قانون تحریم روسیه و ایران لیندزی او. گراهام ۲۰۲۶» شناخته می‌شود و پس از بیش از یک سال کشمکش در کنگره به مرحله نهایی قانون‌گذاری رسیده است. ترامپ پیش‌تر از این بسته حمایت کرده و انتظار می‌رود آن را امضا کند؛ با این حال تا زمان امضای رئیس‌جمهور، مصوبه هنوز قانون اجرایی نیست.

مصوبه تازه چه ابزارهایی به دولت آمریکا می‌دهد؟

بخش اصلی طرح برای محدودکردن توان مالی مسکو طراحی شده است. این بسته مقام‌ها، بانک‌ها، صنایع انرژی و دفاعی روسیه و شبکه نفتکش‌هایی را هدف می‌گیرد که واشنگتن آنها را بخشی از «ناوگان سایه» برای دورزدن محدودیت‌های صادرات نفت می‌داند.

یکی از مهم‌ترین بخش‌ها به تعرفه‌های ثانویه مربوط است. متن به رئیس‌جمهور امکان می‌دهد بر خریداران عمده نفت و گاز روسیه تعرفه‌هایی تا سقف ۱۰۰ درصد اعمال کند. چین و هند، به‌عنوان دو خریدار بزرگ انرژی روسیه، در مرکز بحث سیاسی پیرامون این اختیار قرار گرفته‌اند. هدف اعلام‌شده این است که هزینه ادامه خرید انرژی روسیه برای شرکای تجاری مسکو افزایش یابد و درآمدی که به اقتصاد جنگی روسیه می‌رسد کاهش پیدا کند.

با این حال، تصویب این اختیار به معنای اعمال فوری تعرفه ۱۰۰ درصدی بر همه خریداران نیست. اجرای ابزارهای پیش‌بینی‌شده به تصمیم دولت و شرایط تعریف‌شده در قانون بستگی خواهد داشت و متن همچنین برای برخی موارد امکان استثنا یا معافیت در نظر می‌گیرد.

ایران چگونه وارد این بسته شد؟

نام ایران فقط در عنوان مصوبه نیست. در جریان مذاکرات سیاسی بر سر متن، تمدید محدودیت‌های مالی مرتبط با بخش انرژی و صنایع تسلیحاتی ایران به بسته افزوده شد. گزارش‌های مستقل از روند قانون‌گذاری نشان می‌دهد اضافه‌شدن بخش ایران یکی از تغییراتی بود که حمایت کاخ سفید از پیشبرد طرح را تقویت کرد.

در نتیجه، پیامد مصوبه برای تهران با بخش روسیه یکسان نیست. هسته اصلی قانون همچنان بر جنگ اوکراین، درآمد انرژی روسیه و شبکه‌های دورزدن تحریم‌های مسکو متمرکز است؛ اما تمدید تحریم‌های ایران می‌تواند تداوم محدودیت‌های مالی و تجاری آمریکا علیه بخش‌های هدف‌گرفته‌شده ایران را برای چند سال دیگر تثبیت کند.

آنچه می‌دانیم؛ آنچه هنوز قطعی نیست

آنچه می‌دانیم: مجلس نمایندگان طرح را با رأی ۲۶۲ به ۱۵۹ تصویب کرده است. سنا نیز ماه گذشته با رأی ۸۶ به ۱۱ نسخه این قانون را تصویب کرده بود. مصوبه اکنون به رئیس‌جمهور رسیده و ترامپ از امضای آن حمایت کرده است. بسته شامل فشار بر بخش انرژی و دفاعی روسیه، ناوگان سایه و اختیارات تعرفه‌ای علیه خریداران عمده انرژی روسیه است و تحریم‌های مرتبط با ایران را نیز تمدید می‌کند.

آنچه هنوز روشن نیست: مشخص نیست دولت ترامپ پس از امضا با چه سرعت و در چه مقیاسی از اختیارات تعرفه‌ای تازه استفاده خواهد کرد. همچنین هنوز نمی‌توان گفت کدام کشورها عملاً با تعرفه‌های حداکثری روبه‌رو می‌شوند یا کاخ سفید در چه مواردی از اختیار معافیت استفاده خواهد کرد.

چرا این رأی الان مهم است؟

زمان رأی‌گیری اهمیت سیاسی ویژه‌ای دارد. مجلس نمایندگان این تصمیم را در آخرین روز رأی‌گیری پیش از تعطیلی طولانی تا بعد از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر گرفت. تصویب بسته پس از ماه‌ها تعلل، نشانه‌ای از باقی‌ماندن یک ائتلاف دوحزبی برای افزایش فشار اقتصادی بر روسیه است، اما آرای مخالف نیز شکاف مهمی را نشان داد.

بخشی از دموکرات‌ها با این استدلال مخالفت کردند که قانون اختیار تعرفه‌ای بیش از حد گسترده‌ای در اختیار ترامپ قرار می‌دهد و ممکن است علیه متحدان آمریکا یا به شکلی استفاده شود که هزینه واردات و قیمت مصرف‌کننده در داخل آمریکا را بالا ببرد. هفت جمهوری‌خواه نیز به طرح رأی منفی دادند. در مقابل، حامیان می‌گویند بدون فشار بر خریداران انرژی روسیه، تحریم مستقیم مسکو اثر محدودی بر منابع مالی جنگ خواهد داشت.

اثر احتمالی برای ایران

برای ایران، مهم‌ترین نتیجه فوری نه ایجاد یک رژیم تحریمی کاملاً تازه، بلکه طولانی‌ترشدن عمر بخشی از محدودیت‌های موجود آمریکاست. این موضوع در شرایطی رخ می‌دهد که تهران هم‌زمان با فشارهای ناشی از جنگ، محدودیت تجارت دریایی و مذاکرات درباره تنگه هرمز روبه‌رو است.

اگر دولت آمریکا پس از امضای قانون اجرای سخت‌گیرانه‌تری را در بخش انرژی و شبکه‌های مالی مرتبط دنبال کند، ریسک مبادله برای شرکت‌ها و بانک‌هایی که با ایران کار می‌کنند می‌تواند افزایش یابد. اما دامنه واقعی اثر به مقررات اجرایی، فهرست اشخاص و نهادهای هدف و نحوه استفاده دولت از اختیارات قانون بستگی دارد؛ بنابراین در این مرحله نمی‌توان از اثر اقتصادی مشخص یا عددی سخن گفت.

مسیر بعدی

گام بعدی امضای دونالد ترامپ است. پس از تبدیل مصوبه به قانون، سه موضوع باید دنبال شود: زمان انتشار مقررات اجرایی، نخستین تصمیم کاخ سفید درباره تعرفه بر خریداران انرژی روسیه و جزئیات تمدید یا اعمال محدودیت‌های ایران. فاصله میان «اختیار قانونی» و «اجرای واقعی» در این پرونده تعیین‌کننده خواهد بود.