کنگو و رواندا ۱۶ سپتامبر در ژنو درباره اجرای توافق صلح مذاکره می‌کنند

نمایندگان جمهوری دموکراتیک کنگو و رواندا قرار است ۱۶ و ۱۷ سپتامبر در ژنو دور تازه‌ای از نشست سازوکار مشترک هماهنگی امنیتی را برگزار کنند؛ نشستی برای سنجش اجرای توافق صلح مورد حمایت آمریکا در شرایطی که درگیری در شرق کنگو ادامه دارد. برخلاف نسخه قبلی این خبر، مذاکرات تازه هنوز آغاز نشده و رویداد اصلی، برنامه قطعی نشست دو روز آینده است.

این نشست در چارچوب سازوکاری برگزار می‌شود که برای نظارت و هماهنگی تعهدات امنیتی دو کشور ایجاد شده است. آمریکا، قطر، توگو در نقش میانجی اتحادیه آفریقا و کمیسیون اتحادیه آفریقا نیز در این روند حضور دارند. مسئله اصلی این نیست که طرفین سند تازه‌ای امضا کنند؛ آزمون واقعی، اجرای تعهداتی است که پیش‌تر پذیرفته‌اند.

نشست ژنو دقیقاً درباره چیست؟

محور مذاکرات، اجرای تعهدات امنیتی توافق میان کینشاسا و کیگالی است. کنگو متعهد شده برای خنثی‌سازی تهدید نیروهای دموکراتیک برای آزادی رواندا، FDLR، اقدام کند و در مقابل، رواندا باید روند عقب‌کشیدن نیروها و برداشتن تدابیر دفاعی مرتبط را پیش ببرد. اختلاف بر سر سرعت و نحوه اجرای همین تعهدات یکی از موانع اصلی صلح باقی مانده است.

نشست ۱۶ و ۱۷ سپتامبر پس از دور ششم سازوکار مشترک در ۱۲ و ۱۳ اوت برگزار می‌شود. بنابراین خبر تازه آغاز یک روند جدید نیست؛ مرحله بعدی یک سازوکار موجود است که باید نشان دهد آیا توافق‌های سیاسی به تغییر قابل اندازه‌گیری در میدان تبدیل شده‌اند یا خیر.

آنچه می‌دانیم

توافق صلح میان کنگو و رواندا در سال ۲۰۲۵ در واشنگتن امضا شد و دو کشور بعداً تعهد خود به اجرای آن را دوباره تأیید کردند. با وجود این، شرق کنگو همچنان شاهد فعالیت گروه‌های مسلح و درگیری است. جنبش M23 نیز اگرچه طرف مستقیم توافق واشنگتن نیست، در معادله امنیتی شرق کنگو نقش مرکزی دارد.

کینشاسا رواندا را به حمایت از M23 متهم می‌کند؛ کیگالی این اتهام را رد کرده است. در مقابل، رواندا حضور FDLR در شرق کنگو را تهدیدی امنیتی برای خود می‌داند. همین دو پرونده باعث شده اجرای توافق به مجموعه‌ای از اقدامات متقابل و قابل راستی‌آزمایی وابسته باشد.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

هنوز روشن نیست نشست پیش رو به جدول زمانی تازه، سازوکار راستی‌آزمایی قوی‌تر یا توافق عملی درباره ترتیب اقدامات دو طرف منجر خواهد شد یا نه. همچنین نمی‌توان از برگزاری نشست نتیجه گرفت که درگیری‌ها فوراً کاهش می‌یابد. فاصله میان تصمیم دیپلماتیک و رفتار نیروهای حاضر در میدان همچنان مهم‌ترین ریسک اجرای توافق است.

نقش M23 نیز مسئله‌ای جداگانه است. گفت‌وگو با این گروه در مسیر دیگری با میانجی‌گری قطر دنبال می‌شود و موفقیت توافق کنگو و رواندا بدون پیشرفت در آن مسیر تضمین‌شده نیست.

چرا اکنون مهم است؟

شرق کنگو فقط یک بحران مرزی میان دو کشور نیست. منطقه کیوو سال‌هاست با جنگ، جابه‌جایی جمعیت و رقابت بر سر کنترل قلمرو و منابع روبه‌رو است. هر شکست در اجرای توافق می‌تواند بار دیگر خطر درگیری مستقیم‌تر میان کنگو و رواندا را افزایش دهد و بحران انسانی را عمیق‌تر کند.

از سوی دیگر، تداوم ناامنی بر فعالیت اقتصادی و زنجیره تأمین مواد معدنی راهبردی نیز اثر می‌گذارد. کنگو یکی از مهم‌ترین تولیدکنندگان مواد معدنی مورد نیاز صنایع باتری و فناوری است، اما نباید هر تحول امنیتی محلی را به‌طور خودکار به تغییر فوری قیمت جهانی این مواد نسبت داد.

اثر بر ایران

در حال حاضر تأثیر مستقیم و قابل‌اثباتی بر ایران روشن نیست. اهمیت این پرونده برای مخاطب ایرانی بیشتر از منظر ژئوپلیتیک آفریقا، امنیت زنجیره مواد معدنی و رقابت قدرت‌های خارجی در منطقه دریاچه‌های بزرگ است. هر اثر اقتصادی مشخص بر ایران نیازمند داده‌های جداگانه درباره تجارت یا بازار مواد معدنی خواهد بود.

پیشینه توافق و مسیر موازی M23

توافق واشنگتن تلاش کرد مسئله امنیت مرزی کنگو و رواندا را از طریق تعهدات متقابل مهار کند. هم‌زمان، دولت کنگو و ائتلاف AFC/M23 در مسیر جداگانه‌ای با میانجی‌گری قطر مذاکره کرده‌اند. این دو مسیر به یکدیگر مرتبط‌اند، اما یکی نیستند؛ توافق دولت‌ها به‌تنهایی جای توافق با گروه‌های مسلح حاضر در میدان را نمی‌گیرد.

مسیر بعدی

سه شاخص باید پس از نشست ژنو دنبال شود: آیا جدول زمانی مشخصی برای اقدامات امنیتی اعلام می‌شود، آیا سازوکار راستی‌آزمایی تقویت می‌شود و آیا در میدان کاهش قابل مشاهده درگیری رخ می‌دهد. تا پیش از پایان نشست، دقیق‌ترین صورت خبر این است که کنگو و رواندا برای ۱۶ و ۱۷ سپتامبر به ژنو می‌روند تا اجرای توافق موجود را بررسی کنند؛ نتیجه هنوز معلوم نیست.