نبرد تیگرای دوباره شعله‌ور شد؛ نیروهای منطقه‌ای فرودگاه مکله را گرفتند

نیروهای تیگرای کنترل فرودگاه مکله در شمال اتیوپی را در دست گرفته‌اند و شرکت هواپیمایی اتیوپی پروازهای خود به مکله، آکسوم و شیره را متوقف کرده است. این تحول همراه با درگیری در مناطق همجوار، نگرانی درباره فروپاشی عملی توافق صلح ۲۰۲۲ و بازگشت اتیوپی به یک جنگ گسترده را افزایش داده است.

خبر تصرف فرودگاه از سوی منابع محلی و گزارش‌های مستقل تأیید شده و توقف پروازها نیز از سوی Ethiopian Airlines اعلام شده است. با این حال، روایت دو طرف درباره آغاز دور تازه درگیری یکسان نیست و مسئولیت شروع حملات همچنان محل اختلاف است.

آنچه می‌دانیم

نیروهای وابسته به جبهه آزادی‌بخش خلق تیگرای وارد فرودگاه مکله شده‌اند. گزارش آسوشیتدپرس و منابع محلی می‌گوید نیروهای منطقه‌ای کنترل فرودگاه را به دست گرفته‌اند. هم‌زمان، پروازهای تجاری به سه فرودگاه اصلی تیگرای متوقف شده و این منطقه بار دیگر با محدودیت جدی ارتباط هوایی روبه‌رو شده است.

درگیری‌ها فقط به فرودگاه محدود نمانده است. گزارش‌ها از برخورد نیروهای تیگرای و نیروهای فدرال یا متحدان دولت در محورهای دیگر، از جمله مناطق مجاور عفر، حکایت دارد. مقام‌های دو طرف یکدیگر را به آغاز حملات و نقض ترتیبات صلح متهم می‌کنند.

آنچه هنوز نمی‌دانیم

ابعاد دقیق نیروهای درگیر، شمار تلفات و میزان کنترل نظامی بر مسیرهای زمینی هنوز روشن نیست. همچنین معلوم نیست تصرف فرودگاه یک اقدام محدود تاکتیکی است یا بخشی از عملیات گسترده‌تر برای تغییر موازنه قدرت در شمال اتیوپی.

مهم‌تر از همه، هنوز نمی‌توان گفت توافق پرتوریا رسماً پایان یافته است. این توافق در نوامبر ۲۰۲۲ جنگ دو ساله میان دولت فدرال و نیروهای تیگرای را متوقف کرد، اما اجرای بخش‌هایی از آن از مدت‌ها پیش با اختلاف و تأخیر روبه‌رو بود.

چرا اکنون مهم است

فرودگاه مکله فقط یک تأسیسات حمل‌ونقل نیست. این فرودگاه یکی از مسیرهای اصلی ارتباط تیگرای با پایتخت و بیرون از منطقه است. توقف پروازها می‌تواند رفت‌وآمد غیرنظامیان، انتقال کمک، فعالیت اقتصادی و دسترسی سازمان‌های امدادی را دشوار کند.

از منظر امنیتی نیز کنترل یک فرودگاه اصلی نشانه‌ای از عبور تنش از سطح اختلاف سیاسی به اقدام میدانی است. اگر درگیری به محورهای بیشتری گسترش یابد، دولت فدرال ممکن است با بحرانی مواجه شود که پیامدهای آن از مرزهای تیگرای فراتر می‌رود.

پیشینه جنگ و صلح شکننده

جنگ تیگرای در سال ۲۰۲۰ آغاز شد و تا توافق صلح ۲۰۲۲ ادامه یافت. آن جنگ با تلفات انسانی گسترده، آوارگی، اختلال در خدمات و محدودیت دسترسی بشردوستانه همراه بود. توافق پرتوریا قرار بود خلع سلاح، بازگشت خدمات، بازسازی و حل اختلافات سیاسی را ممکن کند.

اما پس از پایان جنگ نیز اختلاف درباره اداره مناطق مورد مناقشه، وضعیت نیروهای مسلح، بازگشت آوارگان و اجرای تعهدات سیاسی باقی ماند. شکاف‌های داخلی در ساختار سیاسی تیگرای نیز بر شکنندگی وضعیت افزود.

تأثیر منطقه‌ای

بی‌ثباتی تازه در اتیوپی می‌تواند بر شاخ آفریقا اثر بگذارد؛ منطقه‌ای که هم‌زمان با جنگ سودان، بحران‌های امنیتی سومالی و رقابت‌های منطقه‌ای روبه‌رو است. اتیوپی از نظر جمعیت، اقتصاد و وزن سیاسی یکی از مهم‌ترین کشورهای آفریقاست و یک جنگ داخلی تازه می‌تواند موج جدید آوارگی و فشار انسانی ایجاد کند.

در سطح بین‌المللی، واکنش آمریکا، اتحادیه آفریقا و میانجی‌های توافق ۲۰۲۲ اهمیت خواهد داشت. پرسش اصلی این است که آیا سازوکار سیاسی پیش از گسترش نبرد فعال می‌شود یا طرف‌ها وارد چرخه اقدام و واکنش نظامی خواهند شد.

اثر بر ایران

در حال حاضر اثر مستقیم و قابل اثباتی بر ایران دیده نمی‌شود. اثرهای احتمالی بیشتر غیرمستقیم و مرتبط با امنیت شاخ آفریقا، دریای سرخ و مسیرهای تجاری منطقه خواهد بود؛ بنابراین نسبت‌دادن پیامد فوری برای ایران در این مرحله زودهنگام است.

مسیر بعدی

سه شاخص باید دنبال شود: وضعیت عملیاتی فرودگاه مکله و مسیرهای زمینی، موضع رسمی دولت فدرال درباره پاسخ نظامی، و تلاش میانجی‌ها برای احیای سازوکار توافق پرتوریا. ازسرگیری پروازها یا عقب‌نشینی نیروها می‌تواند نشانه مهار بحران باشد؛ گسترش درگیری به مناطق بیشتر، نشانه ورود به مرحله خطرناک‌تر خواهد بود.