والتز: آمریکا پیشنهاد تأمین اورانیوم ایران را داده بود

مایک والتز، سفیر ایالات متحده در سازمان ملل، گفته واشنگتن در مذاکرات قبلی با تهران پیشنهاد کرده بود اورانیوم مورد نیاز یک برنامه هسته‌ای غیرنظامی ایران را تأمین کند. او مدعی است ایران این چارچوب را نپذیرفت. این روایت، اگرچه از سوی یک مقام ارشد آمریکایی مطرح شده، هنوز روایت یک‌طرفه واشنگتن است و متن کامل پیشنهاد در گزارش منتشر نشده است.

اهمیت این اظهارات در این است که یکی از خطوط اختلاف را روشن‌تر می‌کند: آمریکا ظاهراً حاضر بوده اصل برنامه هسته‌ای غیرنظامی ایران را بپذیرد، اما می‌خواسته دسترسی تهران به غنی‌سازی در سطح‌های بالا و توان بازسازی سریع ذخایر پرغنا محدود شود.

والتز دقیقاً چه می‌گوید؟

والتز گفته مذاکره‌کنندگان آمریکایی حتی پیشنهاد فروش یا تأمین اورانیوم برای ایران را مطرح کرده بودند. او این الگو را با ترتیبات هسته‌ای امارات مقایسه کرد؛ مدلی که در آن کشور می‌تواند برق هسته‌ای تولید کند اما غنی‌سازی داخلی و بازفرآوری سوخت مصرف‌شده را انجام نمی‌دهد.

به گفته والتز، دولت دونالد ترامپ با داشتن برنامه هسته‌ای غیرنظامی توسط ایران مخالفت اصولی ندارد، مشروط به آنکه تهران به تعهدات بین‌المللی و چارچوب پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای پایبند باشد و به مواد با غنای بالا یا امکان بازسازی سریع آن دسترسی نداشته باشد.

چرا این پیشنهاد مهم است؟

در مناقشه هسته‌ای، تفاوت میان «حق استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای» و «محل تولید سوخت» تعیین‌کننده است. تأمین سوخت از بیرون می‌تواند نیاز فنی یک نیروگاه را پاسخ دهد، اما هم‌زمان بخش مهمی از چرخه سوخت را از داخل کشور خارج می‌کند. همین نقطه معمولاً به موضوع حاکمیت، تضمین عرضه و اعتماد به طرف مقابل گره می‌خورد.

از نگاه واشنگتن، چنین مدلی خطر انباشت مواد با غنای بالا را کاهش می‌دهد. از نگاه ایران، هر ترتیبی که وابستگی به تأمین‌کننده خارجی ایجاد کند می‌تواند پرسش‌هایی درباره تضمین تحویل سوخت در شرایط تحریم یا بحران سیاسی ایجاد کند. گزارش الجزیره اما پاسخ تفصیلی تهران به همین پیشنهاد مشخص را ارائه نمی‌کند؛ بنابراین نمی‌توان علت رد آن را قطعی دانست.

آنچه هنوز منتشر نشده است

مشخص نیست پیشنهاد آمریکا چه میزان اورانیوم، با چه سطح غنا، برای کدام تأسیسات و با چه سازوکار حقوقی یا زمانی را شامل می‌شده است. همچنین روشن نیست آیا موضوع تحویل ذخایر موجود ایران، بازرسی‌ها، رفع تحریم یا تضمین‌های متقابل در همان بسته قرار داشته یا جداگانه مذاکره می‌شده است.

والتز گفته یکی از گزینه‌ها می‌توانست تحویل مواد با غنای بالا توسط تهران باشد. اما بدون متن توافق پیشنهادی، نمی‌توان فهمید این بند شرط مقدماتی بوده، بخشی از یک معامله بزرگ‌تر یا یکی از چند گزینه روی میز.

مسیر اختلاف از اینجا کجاست؟

اظهارات والتز نشان می‌دهد اختلاف فقط بر سر «داشتن یا نداشتن برنامه هسته‌ای» نیست؛ مسئله اصلی بر سر کنترل چرخه سوخت، سطح غنی‌سازی، محل نگهداری مواد و نوع تضمین‌ها است. در صورت بازگشت مذاکرات، همین اجزا می‌توانند دوباره محور چانه‌زنی شوند.

نقطه کور فعلی این است که روایت واشنگتن درباره پیشنهاد گذشته بدون سند عمومی کامل منتشر شده است. تا وقتی تهران جزئیات همان پیشنهاد را تأیید یا روایت متفاوتی ارائه نکند، بخش مهمی از داستان در حد ادعای مقام آمریکایی باقی می‌ماند. بنابراین ارزش خبری اظهارات والتز در روشن کردن موضع آمریکا است، نه در اثبات اینکه یک توافق آماده امضا وجود داشته است.