پاکستان موج تازه‌ای از بازگردانی افغان‌ها را اجرا می‌کند و خانواده‌ها را

به گزارش رونما، به نقل از Channel News Asia World،

یک گزارش تازه شبکه Channel News Asia حاکی است که مقامات پاکستانی موج جدیدی از بازگردانی افغان‌های فاقد مدارک را آغاز کرده‌اند؛ موجی که هزاران نفر را در معرض بازگشت به افغانستان قرار می‌دهد، سرزمینی که بسیاری از آنها سال‌هاست آن را ترک کرده و گسست جدی از زندگی روزمره‌شان در پاکستان را تجربه کرده‌اند. این گزارش می‌گوید بخش قابل‌توجهی از کسانی که اکنون هدف قرار گرفته‌اند، در خاک پاکستان متولد و رشد کرده‌اند و برخی هرگز فرصت یا امکان بازگشت به افغانستان را نداشته‌اند؛ بنابراین بازگردانی اجباری برای این گروه معنای از دست‌دادن ریشه‌ها، زبان آشنا و شبکه‌های اجتماعی و اقتصادی است که در طول سال‌ها ساخته‌اند.

به گفته مهاجرانی که با خبرنگاران صحبت کرده‌اند، تشدید عملیات‌های انتظامی علیه مهاجران فاقد مدارک آنها را وادار به پنهان‌کاری کرده است. گروهی از این خانواده‌ها اعلام کرده‌اند که برای اجتناب از مواجهه با نیروهای انتظامی و خطر بازداشت، کسب‌وکارهای کوچک محلی خود را فروخته یا تعطیل کرده و به کارهای روزمزدی و غیررسمی روی آورده‌اند تا حضورشان کمتر جلب توجه کند. این تغییر ناگهانی در منابع درآمد خانواده‌ها، علاوه بر زیان اقتصادی مستقیم، پیامدهای روانی و اجتماعی گسترده‌ای داشته و بسیاری را در وضعیتی شکننده قرار داده است.

منابع خبری و محلی گزارش داده‌اند که دستگیری‌ها در بازارها و اماکن عمومی افزایش یافته و نیروهای انتظامی حضور خود را برای شناسایی و بازگردانی اتباع خارجی فاقد مدارک تشدید کرده‌اند. این اقدامات، به‌ویژه در شهرها و مراکز تجمع مهاجران، موجب بروز فضای بی‌اعتمادی و ترس در میان جوامع افغان‌تبار شده است. به عنوان بخشی از این موج، دستورالعمل‌های بازگردانی که تحت برنامه «بازگردانی اتباع خارجی غیرقانونی» از سال 2023 اعلام شده بود، به‌صورت عملیاتی شدت یافته است و اجرای آن اکنون جمعیت‌های بیشتری را در بر می‌گیرد.

پیامدهای اجتماعی این موج بازگردانی فراتر از تهدید به اخراج فیزیکی است. خانواده‌هایی که وضعیت قانونی‌شان را از دست داده‌اند با محدودیت در دسترسی به خدمات عمومی، کاهش امکان کار رسمی، محرومیت از برخی حقوق اجتماعی و افزایش آسیب‌پذیری نسبت به استثمار روبه‌رو شده‌اند. برای کودکان این خانواده‌ها نیز از دست‌رفتن دسترسی به آموزش منظم یا مراکز بهداشتی، پیامدهای بلندمدت خواهد داشت که می‌تواند چرخه فقر و محرومیت را در نسل‌های آینده تقویت کند.

از منظر منطقه‌ای و دیپلماتیک، ادامه بازگردانی‌های دسته‌جمعی می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری ایجاد کند. این اقدامات می‌تواند فشار بر ظرفیت‌های مرزی و سازمان‌های بشردوستانه در هر دو سمت مرز را افزایش دهد، روابط دولت اسلام‌آباد و کابل را حساس‌تر سازد و زمینه‌ساز اختلافات سیاسی و حقوقی شود. همچنین بار اضافی بر کشورهایی که در مسیر مهاجرت و نقل و انتقال جمعیت قرار دارند از جمله ایران وارد خواهد شد؛ زیرا افزایش آوارگی و تغییر مسیرهای مهاجرت می‌تواند تقاضا برای خدمات انسانی، فشار بر بازار کار مرزی و نیاز به هماهنگی‌های منطقه‌ای در مدیریت پناهندگان را بالا ببرد.

گزارش‌های قبلی Channel News Asia نیز اشاره کرده‌اند که موارد بازگرداندن اجباری و اقدامات محدودکننده علیه افغان‌های فاقد مدارک در پاکستان پیش‌تر رخ داده و اکنون با این موج جدید شواهدی از تشدید روند دیده می‌شود. منابع محلی و کسانی که مستقیماً تحت تأثیر قرار گرفته‌اند هشدار می‌دهند که تداوم این سیاست‌ها می‌تواند به موج تازه‌ای از آوارگی داخلی در افغانستان بینجامد، به‌ویژه اگر تعداد بازگرداندگان بالا باشد یا بازگردانی‌ها بدون فراهم‌کردن زمینه‌های بازپذیری و حمایت انسانی اجرا شود.

در سطح انسانی، بسیاری از بازگرداندگان بالقوه زندگی و دارایی‌هایی ساخته‌اند که اکنون در خطر از دست‌رفتن قرار دارد؛ از خانه و کسب‌وکار گرفته تا شبکه‌های اجتماعی و فرصت‌های اقتصادی که سال‌ها برای کسب‌شان تلاش کرده‌اند. افرادی که در پاکستان متولد شده و بزرگ شده‌اند، اغلب توانمندی‌ها و شبکه‌هایی دارند که با جامعه میزبان پیوند خورده‌اند؛ قطع این پیوندها هزینه‌های سنگینی بر خانواده‌ها وارد می‌کند و بازسازی زندگی در کشوری که برای بسیاری بیگانه به نظر می‌رسد، دشوار و هزینه‌بر خواهد بود.

علاوه بر آثار انسانی و اقتصادی، فعالان حقوق بشر و سازمان‌های امدادی معمولاً نسبت به پیامدهای بلندمدت چنین سیاست‌هایی هشدار می‌دهند؛ از جمله افزایش آسیب‌پذیری افراد در برابر قاچاق انسان، استثمار کار و سوءاستفاده‌های دیگر. این گروه‌ها بر ضرورت برخورد انسانی و متوازن با موضوع مهاجرت تأکید دارند و خواستار راه‌حل‌هایی هستند که هم امنیت مرزی را مدنظر قرار دهد و هم حقوق و نیازهای انسانی افراد را تامین کند.

در مجموع، گزارش Channel News Asia بازتاب‌دهنده موج تازه‌ای است که بی‌ثباتی و فشار بر خانواده‌های افغانِ ساکن پاکستان را افزایش داده و پیامدهایی فراتر از مرزهای دو کشور در پی دارد. ادامه این روند می‌تواند به تضعیف ثبات محلی و منطقه‌ای، افزایش نیازهای بشردوستانه و پیچیده‌تر شدن روابط دیپلماتیک منجر شود، مسائلی که نه‌تنها برای پاکستان و افغانستان بلکه برای کشورهای همسایه و جامعه بین‌المللی نیز اهمیت دارد.