پزشکیان در GECF خواستار افزایش تجارت گاز و سرمایه‌گذاری مشترک شد

مسعود پزشکیان در نشست سران مجمع کشورهای صادرکننده گاز در مسکو خواستار تمرکز اعضا بر ثبات بازار، افزایش تجارت منطقه‌ای و جهانی گاز و سرمایه‌گذاری مشترک در همه زنجیره این صنعت شد. سخنرانی سه‌شنبه ۵ آبان، تازه‌ترین موضع رسمی ایران درباره تبدیل ذخایر بزرگ گاز به پروژه‌های عملیاتی و درآمد تجاری است.

رئیس‌جمهوری ایران گفت همکاری اعضای GECF باید در دو مسیر پیش برود: «حاکمیت و مدیریت راهبردی» برای ثبات بازار و گسترش تجارت، و «عملیات فنی و مهندسی» برای سرمایه‌گذاری از تولید و فرآوری تا انتقال و مصرف. او همچنین ارتقای فناوری، افزایش بهره‌وری و کاهش اثرات زیست‌محیطی تولید و مصرف گاز را بخشی از این همکاری دانست.

سه عدد درباره جایگاه گاز در اقتصاد ایران

در متن رسمی سخنرانی، گاز طبیعی ۷۰ درصد سبد انرژی ایران را تشکیل می‌دهد و ۹۵ درصد جمعیت به شبکه سراسری گاز دسترسی دارند. ایران نیز به‌عنوان دارنده دومین ذخایر اثبات‌شده گاز جهان معرفی شده است. این ارقام نشان می‌دهد گاز فقط یک کالای صادراتی نیست؛ برق، گرمایش خانگی و بخش بزرگی از تولید صنعتی کشور به پایداری آن وابسته است.

درباره رقم سالانه یک اختلاف متنی وجود دارد که باید شفاف بماند: نسخه انگلیسی پایگاه ریاست‌جمهوری عدد ۲۸۰ میلیارد مترمکعب را ثبت کرده، در حالی که گزارش انگلیسی ایرنا آن را «حدود ۳۰۰ میلیارد مترمکعب» نوشته است. متن فارسی شانا در گزارش سخنرانی، رقم سالانه را تکرار نکرده است. ممکن است تفاوت ناشی از گرد کردن عدد یا تمایز میان تولید واقعی و ظرفیت تولید باشد؛ تا انتشار جدول فنی واحد، تبدیل این دو عدد به یک رقم قطعی دقیق نیست.

فاصله میان ذخیره بزرگ و تجارت محدود

داده‌های پیشین شانا نشان می‌دهد ایران سالانه بیش از ۲۸۰ میلیارد مترمکعب گاز تولید می‌کند، اما سهمش از تجارت جهانی گاز کمتر از یک درصد است. این فاصله توضیح می‌دهد چرا پزشکیان بر سرمایه‌گذاری مشترک در فرآوری، انتقال و تجارت تأکید کرد. ذخیره زیرزمینی بدون سرمایه، فناوری، ظرفیت صادرات و قرارداد قابل اجرا به درآمد ارزی تبدیل نمی‌شود.

از سوی دیگر، وابستگی ۷۰ درصدی سبد انرژی به گاز به این معناست که هر پروژه صادراتی باید هم‌زمان با نیاز زمستانی داخل، تأمین سوخت نیروگاه‌ها و افت طبیعی میدان‌ها سنجیده شود. بنابراین افزایش تجارت لزوماً به معنای فروش فوری حجم بیشتری از گاز نیست؛ سوآپ منطقه‌ای، توسعه خطوط انتقال، سرمایه‌گذاری در میدان‌ها و فرآورده‌های زنجیره گاز می‌توانند مسیرهای متفاوتی باشند.

اعلام آمادگی، نه قرارداد تازه

پزشکیان اعلام کرد ایران آماده ایفای نقش فعال‌تر در دیپلماسی چندجانبه، تبادل دانش و جذب سرمایه در زیرساخت‌های گازی است. با این حال، سخنرانی امروز شامل نام سرمایه‌گذار، رقم سرمایه‌گذاری، حجم صادرات، قیمت یا زمان‌بندی قرارداد تازه نبود. به همین دلیل این اظهارات را باید چارچوب سیاستی ایران در اجلاس دانست، نه نتیجه نهایی یک معامله.

رونما پیش‌تر گزارش داده بود که پوتین نیز در همین اجلاس خواستار هماهنگی بیشتر اعضا درباره عرضه گاز شده است. نقطه مشترک دو سخنرانی، تأکید بر همکاری و ثبات بازار است؛ آزمون واقعی اما در متن نهایی اعلامیه مسکو و قراردادهایی خواهد بود که حجم، قیمت، مسیر انتقال و تأمین مالی روشن داشته باشند.

چه چیزی را باید دنبال کرد؟

سه نشانه، ارزش اقتصادی سخنان امروز را مشخص می‌کند: انتشار متن نهایی اعلامیه مسکو، اعلام پروژه مشترک با رقم و زمان‌بندی، و ارائه آمار یکدست درباره تولید واقعی و ظرفیت گاز ایران. بدون این جزئیات، وعده سرمایه‌گذاری و افزایش تجارت همچنان در سطح هدف‌گذاری باقی می‌ماند.