چین دو فرمانده ارشد ارتش را به اتهام فساد و بی‌وفایی اخراج کرد

چین روز ۲۱ سپتامبر اخراج نهایی ژانگ یو‌شیا و لیو ژنلی، دو تن از بلندپایه‌ترین فرماندهان ارتش آزادی‌بخش خلق، از حزب کمونیست و نیروهای مسلح را اعلام کرد. این تصمیم مرحله تازه‌ای از پاکسازی کم‌سابقه در رأس ساختار نظامی چین است؛ ساختاری که طی ماه‌های گذشته بخش بزرگی از اعضای ارشد خود را از دست داده است.

ژانگ پیش‌تر نایب‌رئیس کمیسیون مرکزی نظامی و عضو دفتر سیاسی حزب بود و لیو ریاست ستاد مشترک کمیسیون مرکزی نظامی را برعهده داشت. تحقیقات درباره هر دو در ژانویه آغاز شد و آنها در ماه اوت از کمیسیون مرکزی نظامی کنار گذاشته شدند. اعلام تازه، اخراج آنها از حزب و ارتش را قطعی می‌کند.

اتهام رسمی چیست؟

روایت رسمی چین پرونده را در چارچوب «نقض جدی انضباط و قانون» قرار می‌دهد. در اعلام تازه، علاوه بر فساد، از بی‌وفایی سیاسی، تشکیل حلقه‌های جناحی و کوتاهی در انجام وظایف سخن گفته شده است. این اتهام‌ها در نظام سیاسی چین فقط جنبه کیفری یا مالی ندارند؛ وفاداری به رهبری حزب و اصل فرماندهی کمیسیون مرکزی نظامی بخش مهمی از ساختار کنترل ارتش است.

در ژانویه، وزارت دفاع چین فقط تأیید کرده بود که ژانگ و لیو تحت تحقیق قرار گرفته‌اند. سپس در ۲۸ اوت، حذف آنها از کمیسیون مرکزی نظامی دولتی رسمی شد. تصمیم ۲۱ سپتامبر بنابراین یک پرونده تازه نیست، بلکه عبور پرونده از مرحله تحقیق و برکناری اداری به اخراج نهایی سیاسی و نظامی است.

چرا جایگاه ژانگ یو‌شیا اهمیت ویژه داشت؟

ژانگ یکی از معدود فرماندهان ارشد نسل کنونی ارتش چین با تجربه رزمی مستقیم بود و سال‌ها در نزدیک‌ترین لایه فرماندهی نظامی به شی جین‌پینگ قرار داشت. همین پیشینه باعث شده بود پرونده او از پاکسازی‌های معمول ضدفساد مهم‌تر تلقی شود. حذف چنین مقام ارشدی نشان می‌دهد سابقه طولانی یا نزدیکی سیاسی، مصونیت در برابر کارزار انضباطی ایجاد نمی‌کند.

لیو ژنلی نیز به دلیل مسئولیت در ستاد مشترک، در قلب برنامه‌ریزی و هماهنگی عملیاتی ارتش قرار داشت. خروج هم‌زمان این دو مقام شکاف قابل توجهی در رأس فرماندهی ایجاد کرده و پرسش‌هایی درباره سرعت جانشینی، تداوم اصلاحات نظامی و نحوه تقسیم مسئولیت میان فرماندهان باقی‌مانده به وجود آورده است.

آنچه می‌دانیم و آنچه هنوز روشن نیست

می‌دانیم تحقیقات رسمی از ژانویه جریان داشته، هر دو مقام در اوت از کمیسیون مرکزی نظامی کنار گذاشته شدند و اکنون اخراج آنها از حزب و ارتش اعلام شده است. همچنین می‌دانیم این پرونده بخشی از کارزار گسترده‌تری است که طی سال‌های اخیر فرماندهان نیروی موشکی، بخش تدارکات و صنایع دفاعی را نیز درگیر کرده است.

اما جزئیات پرونده قضایی، حجم یا نوع دقیق تخلفات مالی، شواهد مربوط به اتهام تشکیل جناح و سرنوشت قضایی نهایی دو فرمانده به‌طور کامل علنی نشده است. بنابراین نسبت‌دادن انگیزه‌های پنهان یا رقابت شخصی به این پرونده فراتر از اطلاعات تأییدشده خواهد بود.

این پاکسازی برای ارتش چین چه معنایی دارد؟

از یک سو، رهبری چین پاکسازی را ابزاری برای افزایش انضباط، حذف شبکه‌های فساد و تضمین فرماندهی متمرکز معرفی می‌کند. از سوی دیگر، کناررفتن پیاپی فرماندهان سطح بالا می‌تواند هزینه سازمانی داشته باشد: جانشینی‌ها باید سریع انجام شود، شبکه‌های فرماندهی دوباره تنظیم شوند و برنامه‌های نوسازی نظامی بدون ایجاد خلأ مدیریتی ادامه پیدا کنند.

این موضوع به‌ویژه در شرایطی مهم است که ارتش چین اهداف بلندمدتی برای نوسازی، عملیات مشترک، توان موشکی، دریایی و هوایی دنبال می‌کند. هر تغییر در رأس فرماندهی لزوماً به معنای کاهش آمادگی رزمی نیست، اما تعداد و سطح برکناری‌ها باعث شده مسئله ثبات فرماندهی به یک متغیر قابل رصد تبدیل شود.

چرا زمان اعلام مهم است؟

اخراج نهایی دو فرمانده درست در آستانه سفر شی جین‌پینگ به آمریکا و پیش از نشست مهم حزب کمونیست درباره حکمرانی و انضباط اعلام شده است. این هم‌زمانی به تصمیم وزن سیاسی بیشتری می‌دهد، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که پرونده برای اثرگذاری بر سفر خارجی زمان‌بندی شده باشد.

در سطح خارجی، آمریکا و دیگر قدرت‌ها تحولات فرماندهی ارتش چین را به دلیل پیامدهای احتمالی آن برای تایوان، دریای چین جنوبی و توازن نظامی آسیا دنبال می‌کنند. با این حال، هیچ شاهد علنی وجود ندارد که اخراج ژانگ و لیو مستقیماً به تغییر فوری در سیاست چین درباره تایوان منجر شده باشد.

مسیر بعدی

سه نشانه تعیین‌کننده خواهد بود: معرفی جانشینان دائمی، انتشار جزئیات بیشتر از پرونده‌های انضباطی و ترکیب تازه کمیسیون مرکزی نظامی. اگر پکن جای خالی فرماندهان را سریع پر کند، پیام اصلی استمرار ساختار فرماندهی خواهد بود. اگر جایگزینی طول بکشد یا پرونده به مقام‌های بیشتری گسترش یابد، ابعاد سازمانی پاکسازی بزرگ‌تر خواهد شد.

در حال حاضر واقعیت قطعی این است که دو مقام در بالاترین سطح نظامی چین که از ابتدای سال تحت تحقیق بودند، دیگر نه عضو حزب‌اند و نه در ساختار ارتش جایگاهی دارند. معنای بلندمدت این تحول برای کارایی ارتش و توازن قدرت در رأس حزب هنوز نیازمند شواهد بیشتری است.