۴۷ میلیارد دلار که دو سومش مهمات است؛ هزینه جنگ ایران تصمیم ترامپ پس از ۱۲ آبان را به کدام سو می‌برد؟

برآورد تازه فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) که به نمایندگان کنگره داده شده، هزینه جنگ با ایران برای ارتش آمریکا را تا میانه اکتبر دست‌کم ۴۷٫۱ میلیارد دلار نشان می‌دهد؛ بیش از ۶۰ درصد آن صرف جایگزینی مهمات شده است. این رقم شش روز پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای منتشر شده؛ درست وقتی دونالد ترامپ میان «پایان سریع» جنگ و دور تازه حمله مردد است.

پرسش اصلی: رقم ۴۷ میلیارد دلار درباره جنگ چه می‌گوید؟

عدد ۴۷ میلیارد دلار در مقایسه با بودجه نظامی آمریکا بزرگ نیست، اما سه ویژگی آن را مهم می‌کند. نخست، روند: برآوردهای رسمی از ۱۱٫۳ میلیارد دلار برای شش روز نخست، به ۲۵، ۲۹، ۳۷٫۵ و حالا ۴۷٫۱ میلیارد رسیده‌اند. دوم، ترکیب: بخش بزرگ هزینه نه سوخت و حقوق، بلکه مهماتی است که باید دوباره ساخته شود. سوم، زمان: رقم شش روز پیش از انتخابات ۱۲ آبان (۳ نوامبر) کنگره منتشر شده است.

پرسشی که این تحلیل به آن می‌پردازد این است: آیا بالارفتن هزینه، کاخ سفید را به سمت توافق با تهران هل می‌دهد یا برعکس، فشار برای «تمام‌کردن سریع» کار با یک دور حمله سنگین را بیشتر می‌کند؟ و این ارقام برای ایران، که خودش هزینه‌ای چند برابر بزرگ‌تر اعلام کرده، چه معنایی دارد؟

تایم‌لاین: از ۱۱ تا ۴۷ میلیارد دلار

برآوردهای هزینه در هشت ماه گذشته در مقاطع مختلف و با دامنه‌های متفاوت منتشر شده‌اند. تاریخ‌های زیر یا در منابع آمده یا از شمارش روزها در همان منابع به دست آمده است؛ هرجا تاریخ دقیق نبود، تقریبی بودنش ذکر شده است.

1. ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریه ۲۰۲۶)آغاز حملات گسترده آمریکا و اسرائیل به ایران؛ این تاریخ را هم دولت ایران و هم سناتور جک رید در نامه به وزیر جنگ آمریکا ذکر کرده‌اند.
2. ۱۹ اسفند ۱۴۰۴ (۱۰ مارس ۲۰۲۶)مقام‌های پنتاگون در جلسه‌ای غیرعلنی به سناتورها گفتند هزینه شش روز نخست جنگ بیش از ۱۱٫۳ میلیارد دلار بوده است (به گزارش نیویورک‌تایمز به نقل از سه منبع بی‌نام).
3. ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ (۱۳ آوریل ۲۰۲۶)آغاز محاصره دریایی بندرهای ایران از سوی آمریکا، پس از اعلام آتش‌بس دوهفته‌ای و مذاکره در پاکستان در هفته پیش از آن.
4. ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ (۱۴ آوریل ۲۰۲۶)فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت ایران، در گفت‌وگو با ریانووستی خسارت مستقیم و غیرمستقیم جنگ را «حدود ۲۷۰ میلیارد دلار» برآورد کرد.
5. اواخر آوریل و ماه مه ۲۰۲۶پنتاگون ابتدا ۲۵ و حدود یک ماه بعد ۲۹ میلیارد دلار را به‌عنوان هزینه تاکنون اعلام کرد (تاریخ روز دقیق در منبع خوانده‌شده نیامده است).
6. میانه ژوئن ۲۰۲۶امضای تفاهم‌نامه میان تهران و واشنگتن با نقشه راه توافق صلح دائمی ظرف ۶۰ روز؛ توافقی که با اختلاف بر سر تنگه هرمز به نتیجه نرسید.
7. ۳۰ تیر ۱۴۰۵ (۲۱ ژوئیه ۲۰۲۶)پیت هگست در کمیته تخصیص بودجه سنا هزینه «برخی جنبه‌های» جنگ را تا پایان سپتامبر ۳۷٫۵ میلیارد دلار اعلام کرد و از درخواست بودجه تکمیلی دفاع کرد.
8. شهریور ۱۴۰۵ (سپتامبر ۲۰۲۶)دفتر بودجه کنگره هزینه ادامه جنگ را ماهانه ۲ تا ۳ میلیارد دلار برآورد کرد و بازرس کل پنتاگون از «کمبود ذخایر راهبردی» مهمات خبر داد.
9. ۲۴ مهر ۱۴۰۵ (۱۶ اکتبر ۲۰۲۶)تاریخ برآورد تازه‌ای که به گزارش هیل به کنگره ارائه شد.
10. ۵ آبان ۱۴۰۵ (۲۷ اکتبر ۲۰۲۶)انتشار برآورد ۴۷٫۱ میلیارد دلاری سنتکام از سوی سی‌بی‌اس نیوز؛ همان روز ترامپ در تجمعی در کورپوس کریستی تگزاس گفت جنگ «خیلی زود» تمام می‌شود.
11. ۱۲ آبان ۱۴۰۵ (۳ نوامبر ۲۰۲۶)انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا.

داده‌ها: روند برآوردها و ترکیب هزینه

نمودار زیر برآوردهای رسمی یا منسوب به پنتاگون را کنار هم می‌گذارد. این ارقام کاملاً هم‌سنخ نیستند: رقم مارس فقط شش روز را در بر می‌گیرد، رقم ژوئیه به گفته خود هگست «برخی جنبه‌ها» را تا پایان سپتامبر پیش‌بینی می‌کرد و رقم اکتبر هزینه تعمیر پایگاه‌ها را ندارد. بنابراین نمودار جهت روند را نشان می‌دهد، نه سری زمانی دقیق با تعریف ثابت.

ترکیب رقم تازه از خود عدد گویاتر است. به گزارش سی‌بی‌اس نیوز، از ۴۷٫۱ میلیارد دلار حدود ۲۹ میلیارد برای جایگزینی مهمات، ۶٫۱ میلیارد برای جایگزینی تجهیزات ازدست‌رفته و حدود ۱۱٫۹ میلیارد برای «هزینه‌های افزوده» مانند پشتیبانی از نیروها صرف شده است. الجزیره به نقل از هیل از رقم ۷٫۶ میلیارد دلار برای پشتیبانی نیروهای مستقر (حمل‌ونقل هوایی، آماده‌سازی پایگاه، پشتیبانی مخابراتی و لجستیک) نام برده که به نظر بخشی از همین ۱۱٫۹ میلیارد است؛ این تطبیق استنباط رونماست و در منابع صریحاً نیامده است.

یک محاسبه ساده مقیاس را روشن می‌کند. از ۲۸ فوریه تا ۱۶ اکتبر حدود ۲۳۰ روز، یعنی نزدیک ۷٫۶ ماه، گذشته است. ۴۷٫۱ میلیارد دلار تقسیم بر این مدت میانگینی حدود ۶٫۲ میلیارد دلار در ماه می‌دهد؛ دو تا سه برابر نرخی که دفتر بودجه کنگره برای ادامه جنگ برآورد کرده است. این تفاوت طبیعی است، چون هفته‌های نخست پرهزینه‌ترین بخش بوده‌اند: فقط شش روز اول حدود یک‌چهارم کل رقم امروز را بلعیده است. نتیجه این است که اگر جنگ در شکل کم‌شدت کنونی بماند، هزینه ماهانه پایین‌تر است؛ اما بازگشت به حملات گسترده می‌تواند دوباره نرخ هفته‌های نخست را تکرار کند.

تحلیل چندلایه: مهمات، کنگره، انتخابات

لایه نخست: مسئله اصلی پول نیست، انبار است

سهم ۶۲ درصدی مهمات نشان می‌دهد این جنگ عمدتاً با موشک‌های رهگیر و مهمات دقیق گران اداره شده است. بازرس کل پنتاگون ماه گذشته از «کمبود ذخایر راهبردی» به دلیل مهمات مصرف‌شده سخن گفت و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک، در ژوئیه هشدار داد اگر تأمین بودجه درست انجام نشود «مهمات را به دست نمی‌آوریم». در برابر، ترامپ در شهریور در شبکه تروث سوشال نوشت آمریکا «مقادیر عملاً نامحدودی» مهمات میان‌رده و پیشرفته دارد. منابع خوانده‌شده تعداد مشخص موشک‌های مصرف‌شده را منتشر نکرده‌اند، پس اندازه دقیق کمبود نامعلوم است.

اهمیت این لایه در آن است که پول را می‌شود با تصویب کنگره تأمین کرد، اما خط تولید موشک رهگیر را نمی‌شود یک‌شبه گسترش داد. اگر ذخایر واقعاً تحت فشار باشد، هر دور تازه حمله یا دفاع در برابر موشک و پهپاد ایران هزینه‌ای فراتر از دلار دارد: کاهش آمادگی آمریکا در صحنه‌های دیگر. این استنباط رونماست و بر پایه هشدار بازرس کل و رئیس ستاد مشترک است، نه داده منتشرشده درباره موجودی انبار.

لایه دوم: کنگره و بودجه تکمیلی معطل

دولت ترامپ در ژوئن لایحه بودجه تکمیلی نزدیک به ۹۰ میلیارد دلاری را به کنگره فرستاد که ۶۷٫۱ میلیارد دلار آن به هزینه‌های دفاعی مرتبط با ایران اختصاص داشت. به گزارش سی‌بی‌اس نیوز، این درخواست هنوز تصویب نشده است. دموکرات‌ها خواستار حساب‌رسی دقیق‌تر شده‌اند. جین شاهین، سناتور دموکرات، در جلسه ژوئیه پرسید وقتی پنتاگون هنوز حدود ۷۵ میلیارد دلار از ۱۵۰ میلیارد دلار بودجه قانون «آشتی بودجه‌ای» را خرج نکرده، چرا باید مردم آمریکا هزینه جنگ را بپردازند. دیک دوربین هم گفت درخواست «چندان منطقی نیست».

در منابع خوانده‌شده واکنش نام‌برده‌ای از نمایندگان جمهوری‌خواه به رقم تازه نیامده است. این غیبت را نباید به‌معنای موافقت یا مخالفت خواند، اما نشان می‌دهد بحث هزینه شش روز پیش از انتخابات عمدتاً از سوی منتقدان دولت پیش برده می‌شود. اما پس از ۱۲ آبان، ترکیب تازه کنگره تعیین می‌کند لایحه تکمیلی با چه شرطی و چه سرعتی پیش برود.

لایه سوم: انتخابات و روایت «جنگ سودآور»

ترامپ همزمان دو پیام می‌دهد. از یک سو در تجمع کورپوس کریستی گفت جنگ «خیلی زود» پایان می‌یابد و به روایت الجزیره افزود آمریکا از این وضعیت «ثروت هنگفتی» به دست می‌آورد؛ در مارس هم نوشته بود آمریکا بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت جهان است و از گرانی نفت «پول زیادی» درمی‌آورد. از سوی دیگر، هفته پیش در تجمعی در فلوریدا گفت: «شاید یک اپیک فیوری کوچک دیگر انجام دهیم، یا آن‌ها موافقت می‌کنند»؛ اشاره‌ای به نام عملیات آغازین که از احتمال ازسرگیری حملات پس از انتخابات حکایت دارد.

مقام‌های بی‌نام آمریکایی هم به الجزیره گفته‌اند پنتاگون در صورت دستور، آماده ازسرگیری نبرد شدید است. تحلیل پیشین رونما درباره دوگانه معامله یا حمله پس از ۱۲ آبان نشان داده بود که اختلاف اصلی بر سر ترتیب امتیازها در هرمز است. رقم تازه هزینه این دوگانه را عوض نمی‌کند، اما وزن استدلال «پایان سریع» را در داخل آمریکا بیشتر می‌کند.

روایت تهران: ۲۷۰ میلیارد دلار و مطالبه غرامت

در سوی ایرانی، رقم رسمی هزینه جنگ ماهیتی متفاوت دارد. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، در ۲۵ فروردین گفت «برآوردی اولیه» نشان می‌دهد ایران از ۹ اسفند حدود ۲۷۰ میلیارد دلار خسارت مستقیم و غیرمستقیم دیده است. او تفکیکی ارائه نکرد، اما فهرست آسیب‌ها تأسیسات نفت و گاز، پتروشیمی، فولاد، آلومینیوم، پل‌ها، بندرها، راه‌آهن، نیروگاه‌ها، آب‌شیرین‌کن‌ها، بیمارستان‌ها، مدارس و خانه‌های مسکونی را در بر می‌گرفت. تهران این رقم را مبنای مطالبه غرامت در مذاکرات قرار داده و حتی از «پروتکل هرمز» با دریافت عوارض از کشتی‌ها سخن گفته است.

این دو رقم را نباید مستقیم مقایسه کرد. رقم آمریکا هزینه عملیات و جایگزینی تجهیزات خودش است؛ رقم ایران خسارت به دارایی‌ها و درآمدهای ازدست‌رفته اقتصاد ملی، آن هم با روشی نامعلوم. مهاجرانی همچنین گفت دولت به دلیل «واقعیت‌های اقتصادی موجود» توان جبران خسارت خانه‌های مسکونی شهروندان را ندارد. اقلام جزئی‌تر هم منتشر شده: انجمن شرکت‌های هواپیمایی زیان این بخش را در ۴۰ روز نخست بیش از ۳۰۰ هزار میلیارد ریال اعلام کرد و یک مقام اتاق بازرگانی هزینه قطع اینترنت را تا ۸۰ میلیون دلار در روز برآورد کرد.

ذی‌نفعان و منافع

آثار انسانی، اقتصادی و سیاسی

هزینه جنگ فقط در دلار سنجیده نمی‌شود. به گفته شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، از ۷ ژوئیه تا زمان جلسه سنا نزدیک به ۱۰۰ نظامی آمریکایی زخمی شده بودند و در یک آخر هفته در ژوئیه سه نظامی آمریکایی در اردن و عراق کشته شدند. در ایران، تصویر انسانی بسیار گسترده‌تر است: آسیب به بیمارستان‌ها، مدارس و خانه‌ها، خارج‌شدن ۶۰ هواپیمای مسافربری از چرخه که ۲۰ فروند آن کاملاً نابود شده، و قطع طولانی اینترنت که به گفته یک مقام اتاق بازرگانی بیش از ۹۰ میلیون نفر را تحت تأثیر قرار داد.

در بُعد اقتصادی، هزینه آمریکا در قالب بودجه دفاعی جذب می‌شود، اما برای ایران پیامد مستقیم در معیشت دارد؛ تورم نقطه‌به‌نقطه مهر به ۸۸٫۷ درصد رسیده است. نمی‌توان کل این تورم را به جنگ نسبت داد، اما همزمانی محاصره، توقف صادرات دریایی نفت و تخریب زیرساخت با جهش قیمت‌ها قابل چشم‌پوشی نیست. در بُعد سیاسی، رقم تازه به بحث‌های انتخاباتی آمریکا خوراک می‌دهد و در تهران هم می‌تواند به استدلال «فرسایش طرف مقابل» تبدیل شود؛ استدلالی که اگر به اشتباه محاسبه منجر شود، خطر دور تازه درگیری را بالا می‌برد.

ضدتحلیل: شاید هزینه هیچ نقشی در تصمیم ندارد

قوی‌ترین اعتراض به تز این تحلیل این است که ۴۷ میلیارد دلار برای اقتصادی به بزرگی آمریکا و بودجه دفاعی چندصد میلیارد دلاری تقریباً ناچیز است. درخواست بودجه دفاعی سال مالی ۲۰۲۷ به ۱٫۵ تریلیون دلار می‌رسد و پنتاگون در ژوئیه حدود ۷۵ میلیارد دلار پول خرج‌نشده از بسته آشتی بودجه‌ای داشت. از این زاویه، تصمیم ترامپ را محاسبات سیاسی، رفتار ایران در هرمز و فشار متحدان تعیین می‌کند، نه ترازنامه هزینه. ادعای ترامپ درباره مهمات «نامحدود» هم شاهدی در همین جهت است.

شواهد موافق تز، اما، از درون خود دستگاه نظامی می‌آیند: هشدار بازرس کل درباره کمبود ذخایر، هشدار رئیس ستاد مشترک و اصرار وزیر جنگ بر «فوریت» بودجه تکمیلی. ضعف تز این است که داده عمومی درباره موجودی واقعی موشک‌ها وجود ندارد. تز اصلاح‌شده: هزینه دلاری به‌تنهایی تعیین‌کننده نیست؛ اما فشار بر ذخایر مهمات و بودجه معطل، هزینه گزینه «جنگ فرسایشی» را بالا می‌برد و احتمالاً واشنگتن را به سمت یکی از دو گزینه کوتاه‌مدت، یعنی ضربه سنگین محدود یا توافق، می‌راند. داده‌ای که این نتیجه را عوض می‌کند، انتشار آمار موجودی موشک‌های رهگیر یا تصویب سریع بودجه تکمیلی پس از انتخابات است.

سناریوها و شاخص‌های رصد

شاخص‌های رصد: سرنوشت لایحه بودجه تکمیلی در کنگره تازه؛ هر برآورد رسمی جدید پنتاگون یا دفتر بودجه کنگره؛ گزارش‌های مستقل درباره موجودی موشک‌های رهگیر؛ شمار حوادث دریایی در هرمز؛ و هر تفکیک رسمی از رقم ۲۷۰ میلیارد دلاری خسارت ایران.

جمع‌بندی و محدوده قطعیت

پاسخ کوتاه به پرسش اصلی این است: رقم ۴۷٫۱ میلیارد دلار به‌خودی‌خود آمریکا را مجبور به توقف جنگ نمی‌کند، اما ترکیب آن، یعنی سهم ۶۲ درصدی مهمات، در کنار هشدارهای داخلی درباره ذخایر و بودجه تکمیلی تصویب‌نشده، ادامه جنگ فرسایشی را برای واشنگتن کم‌جذاب‌تر می‌کند. این به معنای قطعی‌بودن توافق نیست؛ همان فشار می‌تواند به ضربه‌ای کوتاه و سنگین هم منجر شود. برای ایران، هزینه اعلام‌شده چند برابر بزرگ‌تر است و مستقیماً در معیشت شهروندان دیده می‌شود.